خرید انواع عطر و ادکلن باکیفیت

 

خرید انواع عطر و ادکلن باکیفیت به شکل عمده و خرده از فروشگاه اینترنتی آرازیس برای علاقه مندان ما در سراسر کشور، امکان پذیر شده است.

عطر و ادکلن جزء محصولاتی هستند که حداقل یک دونه ش، برای هر نفر لازمه!

و در هر خانه و خانواده ای قطعا پیدا میشه.

داشتن یه حس خوب، یه زندگی خوب و دوستان خوب، فراتر از انتظار نیست وقتی یک عطر خوب و خوش بو، استفاده کنید.

چه در محل کار، چه در زندگی مشترک و چه در کلاس های دانشگاه، یک عطر خوش بو و ناب می تونه جذابیت شما رو بیشتر کنه.

اگه شما هم تمایل دارید نسبت به دیگر افراد اطراف خود، یک ویژگی منحصر به فرد داشته باشید و متمایز باشید،

حتما یک عطر خوب انتخاب کنید.

برای خرید عطر و ادکلن هیچ وقت تردید نکنید.

بوی خوش عطر می تواند درصد رضایت دیگران از شما را چند برابر کند.

سلیقه شما فرقی نمی کند که چگونه باشد. عطر تند دوست دارید یا لایت. مردانه یا زنانه.

همه انواع عطر و ادکلن را در فروشگاه برای شما آماده کرده ایم.

اگر شما نیز جزء علاقه مندان به خرید انواع عطر و ادکلن هستید،

باید بدانید که عطرهای فروشگاه آرازیس مطابق با سلیقه های مختلف، برای فروش گذاشته شده است.

ضمن اینکه یک اپلیکیشن خوب اندرویدی هم داریم که می تونید محصولات را ببینید.

خرید انواع عطر و ادکلن ؛ نمیشه که نباشه!

خرید انواع عطر و ادکلن ؛ دنیای عطر اینجاست

معرفی انواع عطر و ادکلن فروشگاه آرازیس

اطلاعات تماس آرازیس برای خرید انواع عطر و ادکلن

 

خرید انواع عطر و ادکلن ؛ نمیشه که نباشه!

برای کسانی که همیشه از عطر و ادکلن استفاده می کنند،

نبود عطر در خانه و محل کارشان اصلا امکان پذیر نیست.

شما هم اگر برای مدتی خود را ملزم به استفاده از عطر و ادکلن کنید،

می بینید که زندگی بدون عطر برای تان سخت می شود.

در زندگی مشترک استفاده از عطر و ادکلن بی نهایت مفید است

و می تواند روابط شما با همسر عزیزتان را بهبود ببخشد.

زندگی زناشویی را هر چند وقت یکبار می توانید با یک عطر جدید با بوی جدید، روحیه دیگری ببخشید.

اگه شما هم علاقه مند شدید عطر بفروشید، می تونید با ما همکاری کنید ؛ حتما استقبال می کنیم.

اگه شما هم موقع هدیه دادن، یک عطر خوب انتخاب می کنید،

پس تاپیک های زیر را دنبال کنید تا این دفعه انتخاب بهتری داشته باشید.

 

خرید انواع عطر و ادکلن ؛ دنیای عطر اینجاست

در فروشگاه ما همه نوع عطری با قیمت های مختلف پیدا می شود.

پس نگران نباشید ؛ سلیقه شما اینجا پیش ماست.

اگه دوست شما یا همسرتان در انتخاب عطر بسیار دقت می کند،

پس یک عطر مطابق با دوست داشتنی های او بخرید.

اگه فکر می کنید به تنهایی برای شما سخت است که عطر انتخاب کنید،

از ما که عطر شناس هستیم، کمک بگیرید.

اگه دوست دارید یک هدیه خوب به تمامی دوستان خوب ویا همکاران شرکت تان بدهید،

مخصوصا در ایام عید و روزهای مخصوص سال، به صورت عمده خرید کنید.

قیمت عمده برای شما به صرفه تر خواهد بود.

اگه دنبال این هستید که بدونید معیارهای تصمیم گیری برای انتخاب عطر چه چیزهایی هستند،

در ادامه نوشته ایم:

۱- طعم رایحه عطر : طعم رایحه می تونه ترش یا شیرین باشه. به انتخاب خودتون بستگی داره.

۲- طبع رایحه: طبح رایحه می تونه گرم، سرد یا خنک باشه. شما چطوری می پسندید؟!

۳- فصل: فصل عطر می تونه مربوط به فصول گرم یا سرد سال باشه. گرمسیری دوست دارید یا سردسیری؟!

۴- میزان ماندگاری عطر: بعضی عطرها تا مدت ها باقی می مانند و بعضی نهایتا تا ۲۴ ساعت. شما چطور دوست دارید؟

۵- جنسیت: مردانه یا زنانه بودن عطر خیلی مهم هست. موقع خرید دقت کنید.

معرفی انواع عطر و ادکلن فروشگاه آرازیس

در این قسمت می خواهیم چند تا از عطرهای فروشگاه را معرفی کنیم.

تا بهتر متوجه شوید که در انتخاب عطر باید به چه نکاتی توجه کنید.

۱- عطر سیلور هیل جان وین مشابه کرید سیلور مونتین واتر:

از جمله عطرهایی که هم برای زنان و هم برای مردان می تونه استفاده بشه،

طعم ترش و طبع خنک و فصل گرمی داره، همین عطر هست.

این عطر به خوبی در فضا پخش میشه و ماندگاری بالایی داره.

با اسپری این عطر ابتدا بوی نارنج و پرتقال و بعد از مدت زمانی بوی چای سبز و انگور سیاه استشمام میشه.

این عطر اماراتی هست و یک عطر سلطنتی به حساب می آید.

۲- عطر دهوم اسپورت مشابه دیور هوم اسپورت :

این عطر مردانه و معطر هست. محصول کشور امارات، طعم شیرین و طعم خنک دارد و ماندگاری آن بسیار خوب هست.

با اسپری این عطر، بوی گریپ فروت، نارنج و لیمو استشمام می شود

و بعد از مدتی رایحه آرامش دهنده چوب سدر و زنجبیل را خواهد داشت.

۳- عطر دی پرفیوم جانوین مشابه لالیک قرمز- لالیک له پارفوم :

این عطر زنانه هست و طعم تند با طبع گرم دارد. ماندگاری بسیار خوبی دارد و محصول کشور امارات است.

رایحه اولیه عطر، فلفل صورتی و ترنج است و بعد از آن بوی بادام، یاس و گل آفتابگردان استشمام می شود.

۴- عطر آلیسا جان وین مشابه سوسپیرو اربا پورا:

این عطر هم زنانه است و هم مردانه.

محصول کشور امارات با طعم شیرین و طبع ملایم، مخصوص ۴ فصل و با قدرت ماندگاری بالا می باشد.

از این عطر بوی لیموترش، ترنج، پرتقال، وانیل و مشک استشمام می شود.

 

 

اطلاعات تماس آرازیس برای خرید انواع عطر و ادکلن :

هر عطری رو دوست داشتید انتخاب کنید، به سبد خرید اضافه کنید و آنلاین خرید کنید.

اگه فکر می کنید نیاز به راهنمایی دارید که چه عطری انتخاب کنید،

مخصوصا اگر میخواهید هدیه بدید، با شماره های سایت تماس بگیرید.

منتظر شما هستیم تا با یک انتخاب خوب و خرید فوق العاده از فروشگاه اینترنتی آرازیس خوشحال تون کنیم.

آدرس فروشگاه اینترنتی: https://arazis.com/

شماره تماس دفتر فروشگاه: ۰۷۱۳۲۲۷۷۸۴۴

شماره موبایل کارشناس سایت: ۰۹۳۷۱۲۴۷۱۳۳

آدرس ایمیل: araziscom@gmail.com

آدرس فروشگاه:

بخش مرکزی ، شهر شیراز، تپه تلویزیون ، خیابان جهادسازندگی ، کوچه ۱۶ ارم[۸جهادسازندگی] ، پلاک ۰ ، مجتمع مسکونی جام طلایی ۱ ، ورودیAB ، طبقه پنجم ، واحد A503 – چنچنه کوچه ۸ م

خرید پکیج آموزشی درمان پوست

 

خرید پکیج آموزشی درمان پوست به شما کمک می کند تا روی پای خود بایستید و مشکلات پوستی خود را بدون نیاز به دکتر رفتن و درمان های سالنی برطرف کنید.

با خرید پکیج آموزشی با لکه های مزاحم روی صورت خداحافظی کنید

و یک پوست و صورت شفاف و صاف را دوباره تجربه کنید.

بعضی ها با دیدن چهره بسیاری از بازیگران سینما، دوست دارند صورتی زیبا و بدون لکه های اضافی داشته باشند.

از طرفی به دلایلی شاید نخواهند به دکتر مراجعه کنند ویا در سالن ها مراحل درمان را طی کنند.

پس این افراد می توانند از پکیج آموزشی استفاده کنند.

گاهی نیز ممکن است به دلیل بیماری، جراحی، سوختگی ویا بارداری، مشکلاتی در منافذ پوست بانوان ایجاد شده باشد.

اتفاقا بسیاری از بانوان هستند که ترجیح می دهند خودشان همه کارها را انجام دهند.

و در زمنیه های مختلف توانمند باشند.

و تمایل دارند از شیوه های خانگی و خود درمانی استفاده کنند.

پکیج آموزشی یکی از راه حل های موجود می باشد.

پکیج های آموزشی شامل فیلم های آموزشی می باشد که تلاش می کند شما خود بدون نیاز به دکتر، لکه های صورت تان را بردارید.

هنگام استفاده از این روش ها فقط باید دقت کنید که نسبت به محلول های شیمیایی حساسیت و منع استفاده نداشته باشید.

چنانچه به این روش علاقه مند شدید، تاپیک های زیر را مطالعه کنید.

خرید پکیج آموزشی ؛ لایه های اضافی ناراحت کننده خداحافظ

خرید پکیج آموزشی ؛چهره جذاب و دلپذیر دائمی داشته باشید

خرید پکیج آموزشی ؛ پزشک دندان های خود باشید

خرید انواع پکیج آموزشی ؛ رفع مشکلات پوستی با میکرونیدلینگ

اطلاعات تماس آرازیس برای خرید پکیج آموزشی

 

خرید پکیج آموزشی ؛ لایه های اضافی ناراحت کننده خداحافظ

یکی از روش های درمان خانگی پیلینگ شیمیایی یا لایه برداری صورت می باشد.

در این روش فرد تلاش می کند تا سطح پوست خود را صاف و یکدست کند.

پیلینگ شیمیایی اگر برای درمان مشکلات پوستی ملایم بخواهد استفاده شود، در خانه نیز قابل انجام است.

اگر مشکلات پوستی بیشتر باشد، لازم است با متخصصص صحبت شود.

هر ماه می توان از پیلینگ شیمیایی استفاده کرد و دوره درمان بین ۶ ماه تا ۱ سال طول خواهد کشید.

شاید بپرسید فایده انجام پیلینگ چیست؟

پیلینگ شیمیایی در موارد زیر کاربرد دارد:

۱- شاید جوش های زیادی در صورت فرد وجود داشته باشد، ویا جوش از بین رفته ولی جای آن در صورت باقی مانده است.

۲- ممکن است برای بانوان در دوره حاملگی، لک های زیادی روی صورت شان ایجاد شده باشد.

۳- برای رفع سوختگی ها و هر ضایعه ای که روی صورت باقی مانده است.

۴- کک و مک های روی صورت و پوست را می توان از بین برد.

۵- برای شادابی و روشن شدن پوست

۶- کاهش شل شدگی پوست با کمک افزایش کلاژن

۷- می توان نقاط تیره بدن مانند کشاله ران و زیر بغل را روشن تر کرد.

دقت کنید اگر مشکلات پوستی بسیار است و نیاز به متخصص دارد، شخصا نباید انجام دهید.

چرا که محلول شیمیایی متشکل از اسیدهای بسیاری است.

 

خرید پکیج آموزشی ؛ چهره جذاب و دلپذیر دائمی داشته باشید

اگر از آن جمله بانوانی هستید که به دنبال آرایش دائمی هستند، می توانید از میکروپیگمنتیشن استفاده کنید.

برای افرادی که مبتلا به آلوپسی، ریزش مو و درمان شیمیایی هستند، این فرآیند می تواند به بازگشت اعتماد به نفس شان کمک کند.

برای افراد زیر این فرآیند می تواند کاربرد داشته باشد:

۱- نمی خواهید زمان بسیاری را برای آرایش صرف کنید.

۲- چشم شما به آرایش کردن آلرژی دارد.

۳- ابروهای نازک یا نامتقارن دارید.

۴- نمی خواهید همیشه از رژ لب استفاده کنید.

۵- لب های شما نازک و کم حجم هستند و آرایش را به خوبی نشان نمی دهند.
۶- خط لب بانوان محو شده است.

 

خرید انواع پکیج آموزشی ؛ رفع مشکلات پوستی با میکرونیدلینگ

یکی از روش های ترمیم پوست و داشتن پوستی شفاف و صاف، استفاده از میکرونیدلینگ است.

در این روش سوراخ های ریز در سطح پوست ایجاد می شود تا سرم های مخصوص جذب پوست شود.

با نفوذ سوزن ها به لایه درم پوست یک جراحت مختصر ایجاد می شود.

سپس پوست واکنش نشان می دهد و شروع به بازسازی و ترمیم ناحیه مورد نظر می کند.

برای بی حس کردن موضعی از کرم مخصوص استفاده می شود.

این روش هم نتایج خوبی به بار می آورد ضمن آن که عوارضی در پی ندارد.

شاید بپرسید کاربردهای این روش چیست؟ در ادامه نوشته ایم:

۱- برای درمان منافذ باز پوست، جوش ها، اسکار آبله مرغان و سالک می توان از این روش استفاده کرد.

۲- افتادگی و شل شدن پوست

۳- پارگی پوست

۴- لکه های پوستی مقاوم به درمان

۵- کاهش چین و چروک های پوست

۶- درمان اسکار ناشی از جراحی سوختگی و عفونت های قبلی

در شرایط زیر نمی توان از این روش استفاده کرد:

۱- اگر پوست شما حساس و خشک است.

۲- اگر زخم باز، بریدگی یا خراش روی صورت خود دارید.

۳- از درمان های همراه با اشعه قبلا استفاده کرده اید.

۴- مبتلا به عفونت پوستی، بیماری پوستی یا تبخال باشید.

۵- بانوان باردار ویا در دوره شیردهی

۶- افرادی که سابقه ابتلا به کلوئید، مناطق زخم بزرگ یا کندی در بهبود دارند.

 

خرید پکیج آموزشی ؛ پزشک دندان های خود باشید

گاهی اوقات دردهای دندان، خواب و خوراک و زندگی را از چشم آدمی می رباید.

و یک بی حسی موضعی می تواند حال فرد را بهتر کند.

اثر بی حسی تا چند ساعت روی فرد می ماند و نمی تواند نوشیدنی و غذا بخورد.

اگر تمایل داشتید تا درمان خانگی دندان درد را یاد بگیرید، می توانید از پکیج آموزشی استفاده کنید.

 

اطلاعات تماس آرازیس برای خرید پکیج آموزشی

پکیج های آموزشی در قالب فیلم های آموزشی هستند که بعد از خرید از سایت، با هماهنگی به شما داده می شوند.

منتظر شما هستیم تا با یک انتخاب خوب برای پکیج آموزشی و خرید فوق العاده از فروشگاه اینترنتی آرازیس خوشحال تون کنیم.

آدرس فروشگاه اینترنتی: https://arazis.com/

شماره تماس دفتر فروشگاه: ۰۷۱۳۲۲۷۷۸۴۴

شماره موبایل کارشناس سایت: ۰۹۳۷۱۲۴۷۱۳۳

آدرس ایمیل: arazisarazis@gmail.com

آدرس فروشگاه:

بخش مرکزی ، شهر شیراز، تپه تلویزیون ، خیابان جهادسازندگی ، کوچه ۱۶ ارم[۸جهادسازندگی] ، پلاک ۰ ، مجتمع مسکونی جام طلایی ۱ ، ورودیAB ، طبقه پنجم ، واحد A503 – چنچنه کوچه ۸ م

 

سرمایه اجتماعی

۲-۲-۱- مقدمه

سرمایه اجتماعی[۱] موضوعی جدید در مطالعات توسعه، اقتصاد و جامعه شناسی در سطح جهان است. از زمانی که اصطلاح و مفهوم سرمایه اجتماعی انتشار یافت زمان زیادی نمی گذرد. سرمایه اجتماعی نه تنها در زمینه توسعه اقتصادی کشورهای در حال توسعه بلکه در کشورهای توسعه یافته نیز به عنوان یک موضوع مهم مورد توجه قرار گرفته است.
 

نظریه‏پردازان علوم اجتماعی، سرمایه اجتماعی را با کارکردها، سطوح تحلیل و بازدهی متفاوتی مورد بحث قرار داده ‏اند. تبیین نظری سرمایه اجتماعی نشان از توجه به مؤلفه‏های مختلف در مقیاس و ابعاد متفاوت دارد. این نوع نگاه هر چند که زوایایی از این مفهوم را روشن ساخته است،‏ لیکن هنوز نسبت به برخوردار بودن از نگاهی جامع فاصله دارد (خمرنیا و همکاران، ۱۳۸۹،ص۲۱۰).

۲-۲-۲- مفهوم و تعریف سرمایه اجتماعی

مفهوم سرمایه اجتماعی از جمله مفاهیم مدرن است که در گفتمان علوم اجتماعی و محافل سیاسی معاصر در سطوح مختلف استفاده شده است. هر چند این مفهوم پیشینه طولانی ندارد اما کاربرد آن به تدریج از دهه ۱۹۹۰ به این سو در تحقیقات و مقالات دانشگاهی  بویژه در رشته های جامعه شناسی، اقتصاد، سیاست و آموزش با کارهای افرادی چون جیمز کلمن، پیر بوردیو، رابرت پاتنام و فرانسیس فوکویاما افزایش یافته است.

بزعم کلمن مفهوم سرمایه اجتماعی به مثابه ابزار تحلیلی برای پژوهش های اجتماعی است. کلمن بر این باور است که سرمایه اجتماعی در روشن ساختن یکی از مشکلات مهم تحلیل اجتماعی یا آنچه پیوند خرد و کلان نام گرفته است، نقش مؤثری را می تواند ایفا کند. همچنین استفاده از مفهوم سرمایه اجتماعی با توجه به روند جهانی شدن و تضعیف نقش دولت های ملی، به عنوان راه حلی اجرایی در سطح اجتماعات محلی برای مشکلات توسعه، مورد توجه سیاستگذاران، برنامه ریزان و مسئولان سیاست اجتماعی قرار گرفته است.
تعریف رایج سرمایه اجتماعی در جریان اصلی جامعه شناسی آمریکایی بویژه در روایت کارکردگرایانه آن عبارت است از روابط دو جانبه تعاملات و شبکه هایی که در میان گروه های انسانی پدیدار می گردند و سطح اعتمادی که در میان گروه و جماعت خاصی به عنوان پیامد تعهدات و هنجارهایی پیوسته با ساختار اجتماعی یافت می شود. در مقابل جامعه شناسی اروپایی این مفهوم را در بررسی این موضوع به کار می گیرند که چگونه تحرک پیوندهای مربوط به شبکه های اجتماعی، سلسله مراتب اجتماعی و قدرت تمایز یافته را تقویت می کند. با وجود این نکات مشترک این دو دیدگاه در مورد سودمندی سرمایه اجتماعی در افزایش برخی ویژگی ها مانند آموزش، تحرک اجتماعی، رشد اقتصادی، برتری سیاسی و در نهایت توسعه است. علاوه بر تعاریف فوق، از سرمایه اجتماعی تعاریف دیگری نیز ارائه گردیده است. یکی از تعاریف مطرح این است که «سرمایه اجتماعی مجموعه هنجارهای موجود در سیستم اجتماعی است که موجب ارتقای سطح همکاری اعضای آن جامعه گردیده و موجب پایین آمدن سطح هزینه های تبادلات و ارتباطات می گردد. بر اساس این تعریف، مفاهیمی نظیر جامعه مدنی و نهادهای اجتماعی نیز دارای ارتباط مفهومی نزدیکی با سرمایه اجتماعی می گردند. بانک جهانی نیز سرمایه اجتماعی را پدیده ای می داند که حاصل تأثیر نهادهای اجتماعی، روابط انسانی و هنجارها بر روی کمیت و کیفیت تعاملات اجتماعی است و تجارب این سازمان نشان داده است که این پدیده تأثیر قابل توجهی بر اقتصاد و توسعه کشور های مختلف دارد(فوکویاما[۲]،۱۹۹۹،ص۵).

سرمایه اجتماعی بر خلاف سایر سرمایه ها به صورت فیزیکی وجود ندارد بلکه حاصل تعاملات هنجارهای گروهی و اجتماعی بوده و از طرف دیگر افزایش آن می تواند موجب پایین آمدن جدی سطح هزینه های اداره جامعه و نیز هزینه های عملیاتی سازمانی گردد. عناصری که می تواند در تعریف عملیاتی سرمایه اجتماعی مورد استفاده قرار گیرند، عبارتند از:

  • سرمایه اجتماعی به تعامل اجتماعی بین افراد بستگی دارد و کنش های جمعی افراد جزء جدایی ناپذیر آن است.
  • جستجو برای راه حلهای همکارانه و تلاش برای دستیابی به منابع دو طرفه در این مفهوم محوریت اساسی دارد.
  • مشارکت در شبکه های اجتماعی، تمایل به همکاری و اعتماد بین افراد در اکثر تعاریف وجود دارد.

سرمایه اجتماعی را می توان حاصل پدیده های ذیل در یک سیستم اجتماعی دانست: اعتماد متقابل، تعامل اجتماعی متقابل، گروه های اجتماعی با احساس هویت جمعی و گروه،  احساس وجود تصویری مشترک از آینده، کارگروهی (علوی، ۱۳۸۴،ص ۳۴).

 

۲-۲-۳- آیا سرمایه اجتماعی واقعاً سرمایه است؟

چهار استدلال در مورد اینکه سرمایه اجتماعی نوعی از سرمایه است، وجود دارد:

اول اینکه سرمایه اجتماعی، مانند دیگر انواع سرمایه، منبعی است با امکان سرمایه گذاری برای انتظارات آینده و همراهی بازدهی و نا اطمینانی. سرمایه گذاری در ساختن شبکه های روابط خارجی، کنشگران را در جهت دستیابی به اطلاعات و قدرت توانمند می سازد و توسعه شبکه های درونی به کنشگران جمعی امکانات تقویت هویت جمعی و کارهای مشارکت جمعی را فراهم می نماید. به عبارت دیگر همیشه نمی توان از سرمایه اجتماعی به عنوان یک دارائی برونزا و غیر قابل کنترل یاد کرد.

دوم اینکه سرمایه اجتماعی مانند گونه های دیگر سرمایه، چند منظوره و تبدیل پذیر است .شبکه های دوستانه کنشگران اجتماعی مانند سرمایه های فیزیکی می توانند برای اهداف متفاوت به کار گرفته و به تولید کمک نماید. همچنین منافعی که افراد از جایگاه شان در شبکه می برند قابل تبدیل به دیگر انواع سرمایه و به ویژه سرمایه اقتصادی است. به همین دلیل اعتماد و اعتبار را بعضی مواقع به عنوان جایگزین سرمایه مالی مطرح می کنند. بوردیو معتقد است استراتژی تبدیل سرمایه به همدیگر متاثر از تغییر در ساختار فرصتهای سودی است که هر یک ارائه می کنند.

دلیل سوم به جایگزینی یا مکمل بودن سرمایه اجتماعی برای دیگر اشکال سرمایه اشاره شده است. عوامل اقتصادی می توانند گاه کمبود سرمایه اقتصادی یا انسانی خویش را با روابط اجتماعی قوی جبران کنند.

دلیل چهارم اینکه سرمایه اجتماعی نیز مانند سرمایه فیزیکی و انسانی، نیازمند حفاظت و هزینه نگهداری است و باید به طور متناوب بازسازی و تقویت شود. هر چند این سرمایه همچون سرمایه انسانی نرخ استهلاک قابل پیش بینی ندارد. به عبارت دیگر سرمایه اجتماعی مانند دانش و مهارت یا برخی کالاهای عمومی با عدم استفاده هم ممکن است دچار استهلاک شود (عزیزیانی و قاسمی، ۱۳۸۷،ص ۸).

  فایل متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir موجود است.

۲-۲-۴- اهمیت سرمایه اجتماعی در توسعه

از جنبه های مهم در توسعه پایدار اجتماعی استفاده از مفهوم سرمایه در وجه اجتماعی آن است. هر چند واژه سرمایه اساساً در قلمرو اقتصادی به کار گرفته می شود، اما از حدود دو دهه گذشته در قلمرو اجتماعی مورد پذیرش رو به فزاینده ای قرار گرفته است و در حال حاضر به عنوان یکی از موارد مهم در توسعه یافتگی مطرح می باشد. به سه نوع سرمایه ای که به طور متداول در تحلیل های اقتصادی تحت عناوین سرمایه فیزیکی یا تولیدی، سرمایه طبیعی و سرمایه انسانی از آنها نام برده می شود، اکنون نوع چهارمی با عنوان سرمایه اجتماعی اضافه شده است.

به طور معمول، آنچه توسعه و رشد اقتصادی بر پایه آن بنا شده، شامل سرمایه طبیعی، سرمایه فیزیکی یا تولیدی و سرمایه انسانی است که به عنوان ثروت یک ملت شناخته می شود. این مسئله به تازگی معلوم شده است که این سه نوع سرمایه، فقط بخشی از فرایند رشد اقتصادی را تعیین می کنند؛ چرا که اینها از راهی که بازیگران اقتصادی با یکدیگر تعامل می کنند و به یکدیگر نظم می بخشند تا رشد و توسعه را فراهم آورند، چشم می پوشند. پس برای بررسی اختلاف رشد میان کشورهایی که از نظر آن سه دسته سرمایه، دارای وضعیت یکسانی هستند، باید در پی حلقه ای دیگر بود؛ آن حلقه مفقوده، سرمایه اجتماعی است (عبداللهی و موسوی، ۱۳۸۵،ص ۲۳).

از جمله مسائل و دغدغه های سیاستگذاران و برنامه ریزان کشور، این موضوع است که چرا به رغم تمام برنامه ریزی ها و سرمایه گذاری های متعددی که دولت در بخش های اقتصادی انجام می دهد، نمی توان بر شرایط دشوار اقتصادی و مشکلات معیشتی مردم فائق آمد. معمولاً زمانی که از مشکلات اقتصادی کشور سخن به میان می آید، اغلب کمبود سرمایه فیزیکی (مادی) به عنوان یکی از بزرگترین معضلات نام برده می شود و از سرمایه اجتماعی هیچ سخنی به میان نمی آید. این در حالی است که نیاز به سرمایه اجتماعی در شرایط رکودی یا تورمی که نیاز به اعتماد سازی است، بیش از هر سرمایه دیگری احساس می شود و سرمایه اجتماعی در کنار سایر سرمایه ها می تواند بسیاری از معماهای لاینحل اجتماعی را از سر راه حرکات توسعه ای جامعه بردارد و رشد شتابان اقتصادی، اجتماعی را امکان پذیر نمایند. از یک سو تکیه بر درآمدهای نفتی سبب عدم توجه به مشارکت های مردمی، منابع درآمدهای منطقه ای، عدم توسعه محلی و منطقه ای کشور و فاصله زیاد مناطق نسبت به هم گردیده و باعث شده تا همه جوامع و مناطق نتوانند متناسب با قابلیت های توسعه و مزیت های نسبی خود از مواهب توسعه ملی برخوردار گردند. از دیگر سو چنین تفاوت هایی در توسعه یافتگی کشور و استان ها و نیز شکاف توسعه ناشی از توزیع نامناسب منابع با ایفای نقش متمرکز دولت در چارچوب وظایف مستمر میسر نگردیده و نیازمند به سطوح مختلف متناسب تصمیم گیری بوده تا بتواند بخش های غیردولتی، نهادها، اصناف و … در امور اقتصادی به حرکت وادار سازد که این مهم در سایه توجه به سرمایه اجتماعی اجتماعی امکان پذیر می گردد.

در صورت فقدان سرمایه اجتماعی، سایر سرمایه ها اثربخشی خود را از دست می دهند و بدون سرمایه اجتماعی، پیمودن راه های توسعه و تکامل فرهنگی و اقتصادی ناهموار و دشوار می نماید. از این رو موضوع سرمایه اجتماعی به عنوان یک اصل محوری برای دستیابی به توسعه محسوب می گردد (صیدایی و همکاران[۳]، ۱۳۸۸،ص ۱۹۰).

 

۲-۲-۵- نقش سرمایه اجتماعی در سازمان

سرمایه اجتماعی با زمینه مساعدی که از وجود مباحث اجتماعی در حوزه سازمان و مدیریت داشته، در مطالعات سازمانی وارد شده است. در سال های اخیر اهمیت سرمایه اجتماعی به مثابه یک دارایی نامشهود سازمانی، مورد توجه علاقه مندان مباحث سازمان و مدیریت قرار گرفته است. پرداختن اغلب محققان به این مقوله و نیز شواهد کمی، بیانگر نقش انکار ناپذیر سرمایه اجتماعی در موفقیت سازمان هایی است که می خواهند در محیط های متلاطم امروزی به موجودیت خود ادامه دهند. به علاوه یکی از قابلیت های مهم سازمانی که می تواند به سازمان ها در مقایسه با سازمان های دیگر، مزیت سازمانی پایدار ایجاد کند، سرمایه اجتماعی است(تیمون واستامف[۴]،۲۰۰۳،ص۱۵).

سرمایه اجتماعی از منظری پدیده ای مدیریتی است و برای آن ویژگی های گوناگونی تعریف شده که شامل اعتماد، ارزش ها و رفتارهای مشترک، ارتباطات، همکاری، تعهد متقابل، شناخت متقابل و شبکه ها می باشد. سازمان هایی که دارای سطح بالاتری از سرمایه اجتماعی هستند، احتمال دارد تا نسبت به رقبایشان که دارای سطح سرمایه اجتماعی کمتری هستند، موفق تر باشند. از سوی دیگر بین سرمایه اجتماعی و تعهد سازمانی، انعطاف پذیری سازمان، مدیریت مناسب کنش جمعی و ایجاد سطوح بالایی از سرمایه مفهومی، رابطه مثبت و معنی داری برقرار است. بنابراین سرمایه اجتماعی می تواند عملکرد سازمانی را ارتقا دهد. سرمایه اجتماعی سازمانی یک دارایی استکه هم برای سازمان و هم برای اعضای آن مفید و سودمند است. در نهایت بر طبق تحقیقات به عمل آمده، سرمایه اجتماعی می تواند:

  • بر موفقیت حرفه ای تاثیر بگذارد.
  • به فرایند جست و جوی شغلی کارکنان کمک نموده و پورتفلیوی بهتریاز کارکنان برای سازمان ایجاد کند.
  • مبادله منابع بین واحدها را تسهیل نماید.
  • گردش شغلی کارکنان را کاهش دهد (قلی پور و همکاران[۵]، ۱۳۸۷،ص ۱۱۵).

 

۲-۲-۶- عناصر سرمایه اجتماعی

ناهاپیت و گوشال با رویکرد سازمانی جنبه های مختلف سرمایه اجتماعی را درسه طبقه جای می دهند: ساختاری، رابطه ای و شناختی.

۱- عنصر ساختاری

عنصر ساختاری سرمایه اجتماعی اشاره به الگوی کلی تماس های بین افراد دارد یعنی، شما به چه کسانی و چگونه دسترسی دارید. مهم ترین جنبه های این عنصر عبارتند از: روابط شبکه ای بین افراد، پیکربندی شبکه ای و سازمان مناسب.

۱-۱- روابط شبکه ای: پیشنهاد اصلی تئوری سرمایه اجتماعی این است که روابط شبکه ای امکان دسترسی به منابع (مثل دانش) را فراهم می سازند. روابط اجتماعی، ایجاد کننده کانال های اطلاعاتی هستند که میزان زمان و سرمایه گذاری مورد نیاز برای گردآوری اطلاعات را کاهش می دهند.

۲-۱-  پیکربندی روابط شبکه ای: پیکربندی کلی روابط شبکه ای یک جنبه مهم سرمایه اجتماعی را شکل می دهد که می تواند بر توسعه سرمایه فکری تأثیر بگذارد .برای مثال، سه ویژگی ساختار شبکه: تراکم، پیوند، و سلسله مراتب همگی از طریق تأثیر بر میزان تماس یا قابلیت دسترسی اعضاء شبکه باعث انعطاف پذیری وسهولت تبادل اطلاعات می شوند .برت بحث می کند شبکه پراکنده، با تعداد تماس های بسیار کم، فراهم کننده مزایای اطلاعاتی بیشتری است .شبکه متراکم، از این جهت که فراهم کننده اطلاعات متنوع کمتر با همان هزینه شبکه پراکنده است، شبکه ای ناکارآ است. هم چنین، هانسن پی برده است که پیوندهای ضعیف مانع انتقال دانش می شوند.

۳-۱-  سازمان مناسب: سرمایه اجتماعی ایجاد شده، از جمله روابط و پیوندها، هنجارها و اعتماد در یک محیط خاص، اغلب می تواند از یک محیط اجتماعی به محیط اجتماعی دیگری انتقال داده شود و بدین ترتیب بر الگوهای تبادل اجتماعی تأثیرگذارد. سازمان های اجتماعی مناسب می توانند یک شبکه بالقوه دسترسی به افراد و منابع شان از جمله اطلاعات و دانش را فراهم کنند و از طریق ابعاد شناختی و رابطه ای سرمایه اجتماعی ممکن است انگیزش و قابلیت را برای تبادل تضمین کنند .لیکن، این سازمان ها هم چنین ممکن است مانع این تبادل شوند .تحقیق نشان می دهد چگونه فعالیت های جاری سازمانی ممکن است گروه های سازمانی را به عوض هماهنگ ساختن، از همدیگر جدا سازند، یا به عوض قادر ساختن به یادگیری و ایجاد سرمایه فکری، آنها را محدود سازند (بوعذار، ۱۳۹۰،صص ۴۶-۴۴).

 

 

 

۲-  عنصر شناختی

عنصر شناختی سرمایه اجتماعی اشاره به منابعی دارد که فراهم کننده مظاهر، تعبیرها و تفسیرها و سیستم های معانی مشترک در میان گروه ها است. مهم ترین جنبه های این بعد عبارتند از زبان و کدهای مشترک، و حکایات مشترک.

۱-۲-  زبان و کدهای مشترک: به دلایل مختلفی زبان مشترک بر شرایط ترکیب و تبادل دانش تأثیر می گذارد. اول اینکه، زبان کارکرد مستقیم و مهمی در روابط اجتماعی دارد، چرا که ابزاری است که از طریق آن افراد با یکدیگر بحث می کنند، اطلاعات را مبادله می کنند، از یکدیگر سؤال می پرسند، و در جامعه امور تجاری انجام می دهند .دوم اینکه، زبان بر ادراکات مان تأثیر می گذارد .کدها هم چنین یک چارچوب مرجع برای مشاهده و تفسیر مان از محیط فراهم می کنند. سوم اینکه، زبان مشترک قابلیت ترکیب اطلاعات را افزایش می دهد.

۲-۲- حکایات مشترک: علاوه بر زبان وکدهای مشترک، محققان نیز معتقدند اسطوره ها، داستان ها و استعاره ها ابزارهای قدرتمندی در اجتماعات برای ایجاد، تبادل، و نگهداری مجموعه های غنی معانی فراهم می کنند. آرل[۶] نشان می دهد چگونه حکایات تبادل تجربه پنهان را در بین متخصصان تسهیل می کند. بنابراین، ظهور حکایت های مشترک در یک اجتماع باعث خلق و انتقال تفسیر های جدیدی از رویدادها شده و ترکیب اشکال مختلف دانش،که عموماً به صورت پنهان هستند، را تسهیل می کند.

۳-عنصر رابطه­ای

عنصر رابطه ای سرمایه اجتماعی توصیف کننده نوعی روابط شخصی است که افراد با یکدیگر به خاطر سابقه تعاملات شان برقرار می کنند. مهم ترین جنبه های این بعد از سرمایه اجتماعی عبارتند از: اعتماد، هنجارها، الزامات و انتظارات و هویت .

۱-۳-  اعتماد: تحقیقات نشان می دهد در جایی که روابط مبتنی بر اعتماد در سطح بالایی وجود دارند، افراد تمایل زیادی برای تبادل اجتماعی و تعامل همکارانه دارند .میسزتال اظهار می دارد «اعتماد، تامین کننده ارتباطات وگفتمان است». بنتیس هم چنین مطرح می کند اعتماد می تواند ایجاد سرمایه فکری را تسهیل کند .بویسوت نیز بر اهمیت اعتماد بین افراد برای ایجاد دانش در شرایط ابهام و عدم اطمینان زیاد تأکید دارد (قلیچ لی و مشبکی، ۱۳۸۵،ص ۱۲۸).

۲-۳- هنجارها: هنجارهای همکاری می توانند پایه ای قوی برای ایجاد سرمایه فکری بوجود آورند . برای مثال، استارباک اهمیت هنجارهای اجتماعی صداقت و کار تیمی را به عنوان ویژگی های کلیدی شرکت های دانش محور یادآور می شود. هنجارهای تعاملی که اهمیت آنها در ایجاد سرمایه فکری نشان داده شده اند عبارتند از: تمایل به ارزش گذاری و پاسخ به تنوع، روحیه انتقادی و تحمل شکست.

۳-۳- الزامات و انتظارات: الزامات نشان دهنده یک تعهد یا وظیفه برای انجام فعالیتی درآینده است . کلمن الزامات را از هنجارهای عمومی شده متمایز می سازد و آن را به عنوان انتظارات ایجاد شده در درون روابط شخصی خاص در نظر می گیرد .ناهاپیت و گوشال در زمینه ایجاد سرمایه فکری اظهار می دارند که الزامات و انتظارات احتمالاً  بر دسترسی و انگیزش افراد و گروه ها برای تبادل و ترکیب دانش می گذارند.

۴-۳- هویت: هویت فرایندی است که در آن افراد احساس می کنند با فرد یا گروهی از افراد دیگر، عضو یک گروه واحد هستند .کرامر و همکارانش دریافته اند که احساس همانندی کردن با یک گروه یا جمع، نگرانی درباره فرایندها و نتایج جمعی را افزایش می دهد، و بدین ترتیب احتمال فرصت تبادل اطلاعات افزایش می یابد .لویسکی و بیونک در تحقیق شان نشان می دهند که هویت گروهی چشمگیر نه تنها ممکن است فرصت های تبادل اطلاعات را افزایش دهد، بلکه همچنین ممکن است فراوانی واقعی همکاری را بین اعضاء افزایش دهد. در مقابل، جایی که گروه ها دارای هویت های متمایز و مغایر هم هستند، ممکن است موانع عمده ای را در برابر تسهیم اطلاعات، یادگیری و ایجاد دانش بوجود آورند(کرامر[۷]،۱۹۹۶،ص۳۵۹).

[۱]-Social Capital

[۲] – Fukuyama

[۳] -siydane & hamkaran

[۴] – Tymon & Stumpf

[۵] -golipour & hamkaran

[۶]-Arel

[۷] – Kramer

نگاهی به وضعیت سرمایه اجتماعی در ایران

با پیروزی انقلاب اسلامی و آغاز تغییر و تحولات گسترده در ساختارهای سیاسی و اقتصادی میزان مشارکت مردم و اعتماد متقابل دولت و مردم به شدت افزایش یافت. به عبارت دیگر می توان یکی از نتایج بزرگ پیروزی انقلاب را که خود بر اساس سرمایه اجتماعی شکل گرفت، تقویت سرمایه اجتماعی در عرصه سیاسی و اقتصادی کشور دانست. اما برخی سیاست ها و برنامه های دولت های بعد از انقلاب علیرغم دنبال کردن اهداف مثبت، آثار منفی بر سرمایه اجتماعی گذاشته اند، بگونه ای که امروزه اعتمادی که مبتنی بر ارزش های اسلامی مورد انتظار است، مشاهده نمی گردد (بیدختی و نظری[۱]، ۱۳۸۸،ص۵۶).

نمودها و مصادیق سرمایه اجتماعی در هر جامعه ای قابل تبیین و مشاهده است. ایران، به علت مذهب مشترک، زبان مشترک، آیین و رسوم خاص، اعیاد و عزاداری ها، احترام عامه مردم به یک سری اصول و ارزش ها، و … دارای عناصری از اعتماد، انسجام و مشارکت اجتماعی است. مردم خصوصاً بعد از انقلاب، در تظاهرات ها و راهپیمایی ها و نمازجمعه ها شرکت داشته اند، در مسائلی نظیر سیل و زلزله و سقوط هواپیما و … همگی یک حس داشته اند. در مسائلی نظیر حضور ایران در جام جهانی یا قهرمانی ورزشکاران و … نیز این حس مشترک که نماد و نمودی از سرمایه اجتماعی است، به روشنی قابل مشاهده است. اما در عین حال سرمایه اجتماعی، عنصری ثابت و خنثی نیست. نظام و سیستم اجتماعی با هر تحرکی، ممکن است دچار نقص و انحراف در اعتماد اجتماعی، انسجام و مشارکت اجتماعی شود و سرمایه اجتماعی با کاهش مواجه شود و این مسئله مهم به تدریج مهاجرت، افسردگی، اعتیاد ، نارضایتی عمومی و … را در پی خواهد داشت.
به دلیل هویت دینی مردم ایران، تحلیل، ارزیابی و سنجش سرمایۀ اجتماعی در این دیار باید با رویکردی دینی صورت پذیرد. شاید چنین تحلیلی ما را به نتیجه ای یکسان دربارۀ وضعیت سرمایۀ اجتماعی در کشور برساند، اما مهم این است که به مبنایی استوار و فرایندی بومی و واقعی و روشی معتبر و کارآمد برای همۀ ادوار دست یافته باشیم. تردیدی نیست که با وجود همۀ خدمات و افتخارات برآمده از انقلاب اسلامی، به دلیل سرخوردگی های ناشی از دوررس جلوه کردن عدالت اجتماعی فراگیر در سال های اخیر، بخش هایی از سرمایۀ اجتماعی  به هر مفهوم که باشد در کشور ما دچار آفت و آسیب شده است، اما چه بسا بخش هایی دیگر از سرمایه های دست ناخورده و غنی اجتماعی نیز در این کشور وجود داشته باشد که با معیارهای متعارف نه قابل شناخت است و نه قابل سنجش و تنها در رویکردی بومی و دین محور می توان آنها را شناخت و از آن بهره برد. به یقین آنگاه که در پی ساماندهی سرمایه اجتماعی برای رسیدن به افق چشم انداز بیست سالۀ کشور برآییم، بازنگری در مفهوم و ابعاد سرمایۀ اجتماعی و روش سنجش آن متناسب با آموزه های دینی و واقعیات جامعۀ ایرانی اهمیت مضاعف خواهد یافت.
میزان اعتماد اجتماعی به عنوان یکی از مهمترین مؤلفه های سرمایه اجتماعی (در ایران و چند کشور منتخب) در جدول ۲-۱ ارائه گردیده که مربوط به سال های ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۱ میلادی و به استناد منابع بین المللی است. به طوریکه در ایران میزان اعتماد اجتماعی از نظر حذف و عدم حذف افرادی که از پاسخ دادن امتناع ورزیده اند، نسبت به کشورهای دیگر اختلاف زیادی مشهود است (حسینی و همکاران[۲]، ۱۳۸۶).

 

جدول۲-۱- میزان اعتماد اجتماعی در کشورهای منتخب (۱۹۹۰ تا ۲۰۰۱)

فایل متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir موجود است.

کشور درصد افرادی که مردم کشورشان را قابل اعتماد اعلام کرده اند
با حذف افرادی که از پاسخ دادن امتناع ورزیده اند بدون حذف افرادی که از پاسخ دادن امتناع ورزیده اند
دانمارک ۵/۶۶ ۱/۶۴
سوید ۳/۶۶ ۷/۶۳
ایران ۳/۶۵ ۶/۴۹
چین ۵/۵۴ ۵/۵۲
هند ۰/۴۱ ۹/۳۸
امریکا ۸/۳۵ ۵/۳۵

 

وجود سطح بالایی از سرمایه اجتماعی پیوند دهنده (درون گروهی) و تنزل سرمایه اجتماعی متصل کننده (برون گروهی) شاید بتواند تبیین کننده میزان پایین اعتماد اجتماعی در بین افراد جامعه باشد به طوریکه که در پیمایشها، پژوهش های مرتبط با سرمایه اجتماعی هر چه از خانواده و گروه هایی مانند: اقوام، دوستان و همسایگان دورتر شویم حلقه اعتماد تنگ تر می شود. همچنین هر جا گروه های شغلی در پی منافع شخصی خود بوده و وظایف شغلی در چارچوب قوانین و اصول اخلاقی انجام نگیرد، از اعتماد کمتری برخوردار بوده اند. همچنین از دیگر دلایل عمده عدم رشد اعتماد اجتماعی در ایران معاصر این بوده است که محور برنامه های کلان کشور را بر ابعاد سخت افزاری توسعه متمرکز کرده اند. تحلیل برنامه های عمرانی قبل از انقلاب و برنامه ریزی های بعد از انقلاب، نشان دهنده عدم توجه به ابعاد اجتماعی توسعه است (صیدایی و همکاران، ۱۳۸۹، ص ۲۰۴).

 

۲-۲-۸- جنبه های منفی سرمایه اجتماعی

وجوه منفی سرمایه اجتماعی از دو جنبه بررسی می گردد؛ یکی تأثیر سرمایه اجتماعی در تقویت نابرابری (زیرا فواید سرمایه اجتماعی به شکل نابرابر توزیع شده است، و افراد دارای اتصالات بیشتر از مزایای آن بیشتر بهره می­گیرند) و دیگری نقش سرمایه اجتماعی در حمایت از رفتارهای ضد اجتماعی است (مانند همبستگی اجتماعی میان گروه های مخرب، حال چه این مخرب بودن ویژگی و هدف آگاهانه آنها باشد و چه محصول جانبی و ناخواسته آنها).

در میان متفکرین، برای مثال پاتنام می گوید که سرمایه اجتماعی بی ضرر است و تنها مقداری هزینه دارد، فوکویاما سرمایه اجتماعی را خیر عمومی هم برای اقتصاد و هم برای کل جامعه می داند و تنها بعداً از اثرات منفی آن یاد می کند. پاتنام نه تنها از اثرات منفی سرمایه اجتماعی بلکه از اثرات منفی سرمایه فیزیکی و همچنین سرمایه انسانی یاد می کند و به ترتیب اسلحه و شکنجه را مثال می زند که البته احتمال اثرات منفی تولید شده توسط سرمایه اجتماعی را بیش از سرمایه فیزیکی و انسانی برآورد می کند. اعتماد نقش مهمی را در مفهوم فوکویاما از سرمایه اجتماعی بازی می کند و او نتایج منفی سرمایه اجتماعی را با بهره گرفتن از ایده «شعاع محور اعتماد» تشریح می نماید. هر چه شعاع اعتماد محدود به اعضای خود گروه باشد، احتمال بروز اثرات منفی بیشتر می شود. بوردیو و کلمن نیز درباره وجوه منفی سرمایه اجتماعی مطلع بوده اند اما در کل همه آنها به اندازه کافی به این وجوه منفی نپرداخته اند (پیران و همکاران، ۱۳۸۶،ص۳۹).

علیرغم اقبال روزافزون به مفهوم سرمایه اجتماعی در ایران و به رغم اثبات کاربرد سرمایه اجتماعی و مفید بودن چنین کاربردهایی در حیطه هایی چون توسعه اجتماعی، توسعه اقتصادی، توسعه منطقه ای، مطالعات اجتماع محلی، حکمرانی و جرم و خشونت و … روز به روز محدودیت های سرمایه اجتماعی روشن تر شده و از هیاهوی بسیار که ناگهان در باب آن به عنوان کلید حل تمامی مسایل و مشکلات یا مفهومی جادویی به راه افتاده بود، به شدت کاسته شده است. معلوم گردیده است که به علت بی توجهی در استفاده از آن که منجر به پیدایش بی دلیل ده ها نظرگاه و کارپایه مفهومی و نظری گردیده است، از یک سو و پیچیدگی ذاتی مفهوم از سوی دیگر، در مواردی کارآیی سرمایه اجتماعی محل تردید بوده و کنترل آن در فرایند پژوهش غیرممکن می گردد

به طور کلی و مختصر جنبه های منفی سرمایه اجتماعی شامل موارد ذیل است :

  • تثبیت نابرابری های اجتماعی؛
  • از دست دادن خلاقیت و آزادی افراد در پی حمایت گروهی و تقویت همبستگی؛
  • تشویق و ترغیب نژادپرستی در پی تأکید بیش از حد برگروه و شبکه اجتماعی خاص؛
  • اثر سوء قدرت شبکه های اجتماعی به جهت ارضاء نیازهای احساسی و کم شدن وابستگی زوج ها در خانواده؛
  • سرمایه اجتماعی به عنوان ابزاری در اختیار نخبگان جامعه است تا به وسیله آن بر دامنه امتیازات خود بیافزایند (صیدایی و همکاران،۱۳۸۸،ص ۱۹۹).

 

۲-۳- بخش دوم: مدیریت استعداد

۲-۳-۱- مقدمه

امروزه سازمانها بخوبی دریافته اند که به منظور موفقیت در اقتصاد پیچیده جهانی و نیز ماندگاری در محیط رقابتی کسب و کار، به داشتن بهترین استعدادها نیاز دارند. همزمان با درک نیاز به استخدام ، توسعه و نگهداشت استعدادها‌‌، سازمانها دریافته‌اندکه استعدادها منابعی بحرانی هستند که برای دستیابی به بهترین نتیجه‌ها نیازمند مدیریت می باشند. در گذشته مدیریت استعداد[۳] به عنوان یک مسئولیت جنبی به بخش پرسنلی محول شده بود، در حالی‌که امروزه مدیریت استعداد به عنوان یک وظیفه سازمانی که مسئولیت آن به عهده تمام بخش هاست، بسیار جدی تر مورد توجه قرار گرفته است.

بی شک عصر حاضر، عصر سازمانهاست و متولیان این سازمانها، انسانها هستند؛ انسانهایی که خود به واسطه در اختیار داشتن عظیم ترین منبع قدرت؛ یعنی تفکر، می توانند موجبات تعالی، حرکت و رشد سازمانها را پدید آورند. در سالهای اخیر، در سازمانهای ایرانی، مبحث پرورش و توسعه نیروی انسانی در قالبهای گوناگونی، نظیر: شناسایی و پرورش استعدادها، جانشین پروری ، مدیران آینده ، مدیران سایه و …. مورد توجه قرار گرفته است. اما کماکان با وضعیت مطلوب در این زمینه فاصله قابل توجهی وجود دارد. در همین راستا انجام مطالعات و پژوهشهای گوناگون برای الگوبرداری و بکارگیری تجربه‌های موفق سازمانهای توسعه یافته، از اهمیت بسزایی برخوردار است(رونلوند،۲۰۰۹،ص۴۳).

 

۲-۳-۲- تعریف استعداد و مدیریت استعداد

استعداد را میزان نسبی پیشرفت فرد در یک فعالیت برآورد می کنند. اگر برای کسب مهارت در یک فعالیت افراد مختلف در شرایط و موقعیت یکسانی قرار بگیرند متوجه خواهیم شد که افراد مختلف تفاوتهایی از لحاظ میزان کسب آن مهارت نشان می دهند. فرد مستعد را به صورت های مختلفی چون: مهم ترین و ارزش افزاترین افراد که بیش از سایرین در خلق مزیت رقابتی نقش دارند، افراد دارای مهارت بالا و پرورش یافته، افراد دارای پتانسیل بالا برای موفقیت در سازمان و نیروی کار ماهر عجین شده با کار و متعهد تعریف کرده اند. در مجموع می توان کفت منظور از مستعد فردی است که به واسطه دارا بودن ظرفیت ها و قابلیت های ویژه (دانش، نجربه و مهارت) و تعهد بالا نسبت به کار، سهم چشمگیری در ایجاد ارزش و موفقیت سازمان دارد (کریمی و سلطانی، ۱۳۹۰،ص ۱۰۰).

مدیریت استعداد به عنوان سیستمی برای شناسایی، استخدام، پرورش، ارتقا و نگهداری افراد مستعد، با هدف بهینه کردن توان سازمان به منظور تحقق نتایج کسب و کار، تعریف شده است. چز و همکاران (۲۰۰۸) معتقدند که مدیریت استعداد عبارت است از شناسایی استعداد و سپس همنوا کردن آن با نقش های شغل به منظور بیشینه کردن درگیری (عجین شدن) فرد با نقشی که با قوت های ذاتی او منطبق است. در واقع مدیریت استعداد عبارت است از انجام یکسری فعالیت های یکپارچه به منظور تضمین جذب، نگهداری، انگیرش و توسعه کارکنان مستعد مورد نیاز در حال حاضر و آینده توسط سازمان. هدف مدیریت استعداد توسعه و نگهداری یک استخر استعداد متشکل از نیروی کار ماهر، عجین شده با کار و متعهد به منظور تضمیت جریان استعداد است. مدیریت استعاد تضمین می کند که افراد مناسب با مهارت های مناسبدر محل مناسب قرار گرفته اند و بر فعالیت های مناسب متمرکز و نسبت به آن عجین شده اند(چیس ات ال،۲۰۰۸،ص۳۲).

 

۲-۳-۳- شایسته سالاری

مدیریت استعداد به عنوان سیستمی برای شناسایی، استخدام، پرورش، ارتقا و نگهداری افراد مستعد، با هدف بهینه کردن توان سازمان به منظور تحقق نتایج کسب و کار، تعریف شده است. با توجه به تعریف مدیریت استعداد و در نظرگرفتن چرخه حیات کارکنان به عنوان مدلی برای یکپارچه‌سازی، مهمترین فرایندهای توسعه منابع انسانی، می توان دریافت که مباحث مرتبط به مدیریت استعداد در تمامی فرایندهای چرخه قابل استقرار و تسری است. منابع انسانی ارزشمندترین منابع سازمانها محسوب  می شوندکه با تلاش همگانی و ایجاد همگانی میان آنها و بکارگیری صحیح از آنان و دیگر اجزای سازمان می توان اهداف سازمانی را تحقق بخشید.

این منابع دارای توانایی ها و قابلیت های بالقوه ای هستند که در محیط سازمانی به فعل تبدیل می شوند و دست یابی به این مهم نیازمند درک و شناخت کامل انسانها و فراهم کردن شرایط مناسب برای کار و تلاش است . یکی از مواردی که در این زمینه قابل بررسی است قراردادن افراد در جایگاههای مناسب با توانایی و تجارب و قابلیت آنها است . که این فرایند در قالب نظام شایسته سالاری بررسی گردیده است. نظام شایستگی اداری نظامی است که در آن بهترین افراد در بهترین ترکیب و با مناسب ترین شرایط و بالاترین بازده کار انجام وظیفه میکنند و مناسب با تلاش و کوشش خود حقوق و مزایا دریافت میکنند در این نظام فرد شایسته در منصب و شغل مرتبط با خود که توانمندی انجام آن را دارد قرار میگیرد. به نظر اسپنسر دو نوع شایستگی وجود دارد.

در این رابطه شایسته سالاری باید در تمامی سطوح مورد توجه قرارگیرد و تنها محدود به مدیران نمی شود آنچه مهم است اینکه این امر باید از بالاترین سطح آغاز گردد.

برای تحقق اهداف سازمانی افرادلایق و کاردانی باید در راس امور قرار گیرند بدیهی است به جز یک مدیر شایسته شخص دیگری قادر به تحقق انتظارات یک سازمان نخواهد بود و مدیر شایسته کسی است که هم دانش مدیریت داشته باشد و هم بتواند از تجارب استفاده مطلوب ببرد. بنابراین شناخت ابعاد شایستگی های مدیرییتی هم برای توسعه و هم برای ارزیابی مدیران عامل اساسی بشمار می رود. برای انتخاب افراد شایسته باید ضابطه و ملاک موجود باشد و این ضوابط باید به گونه ای انتخاب شوند که قابل سنجش باشند. لذا انتظار می رود زمانی که مولفه ها و محور های شایستگی تعیین می شود انتخاب و انتصاب مدیران با توجه به این مولفه ها صورت گیرد و برای جلوگیری از به هدررفتن نیرو و سرمایه ، اولویت های مربوط رعایت گردد. با توجه به اینکه در عصری که در حال گذار از عصر اطلاعات به عصر دنیای مجازی هستیم و سازمانها نسبت به گذشته درگیررقابت سختری هستند و تعغییرات سریع محیطی و شرایط اقتصاد و بازار کار، جهانی شدن ، افزایش هزینه های سلامت و افزایش تقاضا همگی سازمانها و معیارهای مدیریت نیروی انسانی را با چالشی جدی مواجه کرده است. همگام با دیگر اجزای سازمان اداری به صورت هماهنگ به منظور تحقق اهداف نظام اداری هدایت شوند، بدون شک گام مهمی در راستای ایجاد یک نظام اداری پاسخگو، شفاف، قانونمند و مبتنی بر شایسته سالاری برداشته می شود (سالکی[۴]، ۱۳۸۶،ص ۵۴).

 

۲-۳-۴- شایسته سالاری در کشور های مختلف

شایسته سالاری یکی از عوامل اساسی توانمند سازی دولتها و ارتقاء سطح دانش و تخصص مدیران و گردانندگان هرکشور است. امروزه انتصابات غیر سیاسی دولتها بر پایه اصول شایسته سالاری و عمدتا از طریق آزمونهای تخصصی صورت می گیرد. اما هنوز هم تعداد مدیران توصیه شده و منصوبان غیر متخصص چشمگیر است.

  • سنگاپور: در میان کشورهای آسیای جنوب شرقی جمهوری سنگاپور شاید تنها کشوری باشد که با تاکید بر شناسایی و رشد جوانان نخبه برای تصدی مشاغل مدیریتی کشور نزدیکترین نظام را به نظام شایسته سالاری نسبت به سایر کشورهای منطقه در اختیار داشته باشد. در این کشور برای مدارک و مدارج علمی و دانشگاهی اهمیت ویژه ای قائل هستند زیرا از نگاه رهبران این کشور داشتن مدارک علمی بیانگر تلاش و کوشش فراوان همراه با استعداد هوش در شهروندان است. نکته جالب اینکه حتی از شهروندان غیر سنگاپوری تبعه کشور نیز در صورت دارا بودن این ویژگیها و داشتن شایستگی در مناصب دولتی و سیاسی و غیره از این افراد استفاده می کند (همان منبع، ۶۰).
  • فنلاند: مثال دیگر از کشورهای دارای نظام شایسته سالاری فنلاند است که با وجود حاکم بودن طبقه اشراف ولی در عمل افراد باسواد و تحصیل کرده و شایسته بر این کشور حکومت می کنند.
  • فرانسه: در کشور فرانسه کارکنان دولت در چهارگروه اداری، اجرایی، دفتری، انتظامی طبقه بندی می شوند. در داخل هر گروه نیز طبقات خاصی مانند هیات های عالی رتبه قرار دارند. در سالهای اخیردر سطوح بالاتر مدیریت، حدود ده هزار نفر از کارکنان دولت قرار گرفته اند که به ترتیب اهمیت شامل طبقات مستخدمان اصلی دولت (پرسنل خدمات مالی، اداری و مدیریت) مستخدمان ارشد دولت (مهندسان و مدیران خدمات کشوری) مستخدمان عالیرتبه دولت (بازرسان امور مالی، کارکنان دیوان محاسبات و اعضای هیات های سیاسی) مقامات عالیرتبه دولت ( معاونان وزراء، مدیر بودجه و اعضای عالیرتبه شورای ملی دولتی) می باشند. در کشور فرانسه مدیران عمدتا فارغ تحصیل مدرسه عالی مدیریت، که این دوره آموزشی شامل ۲۷ ماه است که ۱۵ ماه آموزش تئوری و ۱۲ ماه کارآموزی است. برای ورود به این مدرسه سه امتحان برگزار می گردد که آزمون اول امتحان داخلی برای کارمندان دولت با ۵ سال سابقه کار است. آزمون دوم برای دانشجویان زیر ۲۸ سال با مدرک لیسانس است. و آزمون سوم برای افراد بالای ۴۰ سال با تجربه تخصصی ۸ سال در بخش خصوصی برگزار می شود. در سطوح دیگر شغلی نیز دو سیستم ارتقاء وجود دارد: نخست سیستم ارتقاء بر اساس ارشدیت که از طریق اتحادیه های کارکنان به تصویب رسیده است و سیستم دیگر ارتقاء مبتنی بر گزینش بر اساس ارزشیابی کارکنان توسط سرپرستان و مدیران و تخصیص امتیاز بر عملکرد افراد انجام می گیرد.
  • کره جنوبی: در کشور کره جنوبی موسسه ای مستقل بنام کمسیون خدمات کشوری که زیر نظر مستقیم رئیس جمهور ایجاد شده است، وظایفی مانند استقرار نظام باز و وضع سیاست های راهبردی در امور اداری کارکنان، بازرسی و مدیریت کارکنان و غیره را به عهده دارد. در کشور کره جنوبی متقاضیان ورود به مشاغل دولتی بعد از پذیرش در آزمون ورودی باید در مصاحبه های تخصصی نیز شایستگی خود را به اثبات برسانند و پس از آن به منظور بررسی نهایی پیش از استخدام شش ماه الی یکسال بصورت آزمایشی استخدام و بعد در صورت مثبت بودن نتایج ارزیابی عملکردشان به عنوان کارمند رسمی و دائمی انتخاب می شوند. سیستم ارتقاء شغلی در سطوح بالای مدیریتی بر اساس استانداردهای امکان پذیر است و وزیر مربوطه دو یا سه نامزد برای پست های خالی به کمیسیون معرفی می کند تا بررسی های مربوط به احراز شایستگی فرد مورد نظر صورت گیرد. در گروه پایین تر وضعیت صلاحیت ارتقاء هر شش ماه یکبار و بر اساس نمره آموزشی و عملکرد ارزیابی جمع آوری و فرد مورد نظر اتنخاب و منصوب می شود. و ۲۰% پست های ارشد نیز به عنوان پست آزاد از طریق آزمون برای خارج از دستگاه با هماهنگی انجام می شود.
  • ژاپن
  • در بورکراسی ژاپن کارکنان از طریق رقابت مشکل و امتحانات عالی اداری پذیرفته می شوند. این کارمندان دارای حقوق مکفی بوده و از منزلت  و احترام اجتماعی و امتیازات شغلی برخوردارند.
  • در سیستم اداری ترفیع و ترقی شغلی براساس سابقه و سنوات خدمت و بدون تبعیض است.
  • در مراحل بالاتر جهت احراز پست های مهم شایستگی های فرد نظیر کارائی، تیزهوشی و ابتکار ملاک عمل است.
  • غیر از پست وزارت که انتصابی سیاسی است کارمندان تارده قائم مقامی وزارتخانه میتوانند ارتقاء پیدا کنند.
  • برای گزینش افراد سطح بالا علاوه بر ملاک تحصیلات، ارشدیت و تجربه طولانی نظر موافق و تایید همکاران از شروط اصلی برای تصدی مشاغل کلیدی است.
  • انتخاب معاونین با تشخیص وزیر نیست بلکه بر عهده مدیران تراز اول وزارتخانه  است.
  • در ژاپن به طور سنتی از افرادی به کابینه دعوت می شود که شش دوره نمایندگی مجلس ملی ژاپن توسط مردم انتخاب شده باشند. فرایند شایسته سالاری استقرار مدیران شایسته در مجموعه سازمانها نیاز به سازوکارهایی مختلف دارد که طی یک فرایند بلندمدت و منطقی امکان می پذیرد:

الف) شایسته خواهی: به معنی ایجاد فرهنگ احترام به شایستگان و باور و به کارگماردن آنها در جامعه و سازمان است.

ب) شایسته شناسی: امروزه با توسعه نرم افزاری و سخت افزاری و ایجاد بانک های اطلاعاتی، اطلاعات مربوط به شایستگان بالفعل و بالقوه و بر اساس توانائیهای عمومی و تخصصی و براساس بررسی های دقیق علمی، آزمونها و مصاحبه های ساختارمند باز شناخته می شود. در شایسته یابی به قابلیت و شایستگی توجه می شود. قابلیت که مجموعه ای مرکب از مهارتها و ویژگی های شخصی و شخصیتی و رفتارهایی است که به طور مستقیم بر عملکرد موفق در شغل مرتبط است به دو دسته تقسیم می شود : قابلیت های پایه ای که فرد با داشتن آنها حداقل انتظارات و استانداردهای یک شغل را برآورده می کند و قابلیت های متمایزکننده که عملکرد فرد را به سطح متوسط به بالا می برد، که این قابلیت در شایسته یابی بیشتر مورد توجه است.

ج) شایسته سنجی: معیارهای سنجش باید دارای روائی و پایائی باشد و بر اساس آموزه های دینی، اخلاقی، فرهنگی و اجتماعی و مقولات مدیریتی باشد.

د) شایسته گزینی: باید با تجزیه وتحلیل شغل موجود، ویژگی های مورد نیاز هر شغل را مشخص کند. در این جا اشاره به این نکات ضروری است که شایستگی مطلق و دائمی نیست بلکه امری نسبی است و دیگر اینکه با توجه به تعدد سطوح مدیریتی، هر فرد باید در رده وسطح خودش قرار گیرد و هر فردی مناسب برای رده ای خاص از سازمان مدیریت است.

ه) شایسته گیری: به معنای  جلب و جذب مدیران شایسته است .

ن) شایسته گماری و شایسته پروری: در فرازهایی از کتاب ارزشمند و تاثیرگذار “سنگ فرش هر خیابان از طلاست” نوشته کیم وو چونگ آمده است که زمانی نظم و ترتیب و آرامش زمانی در جامعه و سازمان برقرار است که هر چیز و هرکس در جای واقعی خود قرارگیرد، چنانچه چیزی در فضا ومکان خود نباشد بی نظمی و اغتشاش به وجود می آید. فقط فکر کنید اگر چشمهایتان جای بینی تان وگوشهایتان جای دهانتان ودهانتان جای چشمهایتان بود چه می شد. بنابراین اگر هر چیزی در جای خود قرارگیرد هماهنگی و نظم برقرار خواهد بود. برای هرکاری در جامعه استادکاری است. اگر آموزگاری بدون ویژگی های خاص این حرفه تدریس کند و در شرکت افراد ناوارد امور شرکت را به عهده گیرند چه خواهد شد؟ معلوم است وقتی کور، کور را هدایت کند نهایتاً هر دو در چاله خواهند افتاد. هر صندلی متعلق به استاد کارآزموده ای است که فقط او باید روی این صندلی قرارگرفته، مسئولیت های مربوط به آن را انجام دهد. در شرکت هر کسی صندلی مخصوص به خود دارد و زمانیکه همگی در صندلی های واقعی خود قرار بگیریم شرکت بدون هیچ اشکالی فعالیت کرده وکارها در نهایت آرامش وسرعت پیش می روند. افراد گزینش شده تحت آموزش و پرورش قرارمی گیرند. تجربه نشان داده است که دگرگونی وتحول در سنین بزرگسالی و بلوغ فکری به سختی اتفاق می افتد لذا باید ابتدا فرد شایسته و مناسب و مستعد را به خدمت گرفت تا آموزش و پرورش و تربیت آن فرد اثربخش و مفید باشد. مثل: سمینارها، آموزش ضمن خدمت، کارگاههای آموزشی، استفاده از فرصت های مطالعاتی، بورسیه های کوتاه و بلندمدت و … در توانمندسازی و بهسازی مدیران شایسته موثر است. اهداف نظام آموزش کارکنان تماماً با رویکرد شایسته پروری، گزینی وسالاری طراحی شود.

و) شایسته داری: حفظ مدیران شایسته در سازمانها و شرکتها به عنوان سکاندار کشتی موفقیت و بهره وری در سازمان و در کنار این مدیران، کشف افراد با استعداد و اجرای مدیریت استعدادها و جانشین پروری در سازمان. برای استقرار این فرایند به طور صحیح همیشه موانع و چالشهایی وجود داشته است و دارد. فقدان فرهنگ شایسته سالاری وتوجه بیش از حد به مدرک و مدرک گرایی، مدیریت متمرکز، بوروکراسی اداری، بی ثباتی در مشاغل مدیریتی، تکیه برکمیت و اهداف کوتاه مدت، اعمال مدیریت سنتی، بی توجهی به امر تحقیق و پژوهش، نداشتن ضمانت اجرایی قوانین، بی تفاوتی نسبت به عملکرد مدیران و مسائلی از این دست همواره از چالش های مهم استقرار این فرایند در سازمانهاست که برای رفع این موانع ابتدا باید به تهیه و استقرار زیرساخت های فرهنگی، روانی، قانونی، فناوری اطلاعات و نظایر آن پرداخته شود (همان منبع،ص ۶۲).

[۱] -bidokhte & nazar

[۲] -hossiene & hamkaran

[۳]-Talent Management

[۴] -salke

معایب DEA

 

    1. به عنوان بهترین تکنیک بهینه سازی امکان پیشگیری خطا در اندازه گیری و سایر خطاها را ندارد.
    2. جهت اندازه گیری کارایی نسبی است و کارایی مطلق را نمی سنجد، یعنی می تواند مشخص کند که واحد نسبت به بقیه واحدها چگونه عمل می کند ولی نسبت به عملکرد بهینه از نظر تئوریک مقایسه ای را ممکن نمی سازد.
    3. چون غیرپارامتری است انجام آزمون های آماری برای آن مشکل است.
  1. اضافه کردن یک واحد جدید به مجموعه واحدهای قبلی بررسی شده موجب تغییر در امتیاز کارایی تمامی واحدها می گردد.
  2. تغییر در نوع و تعداد ورودی ها ممکن است در نتایج ارزیابی تغیر دهد (عالم تبریز و همکاران، ۱۳۸۸).

۲-۲-۱۸ ویژگیهای تحلیل پوششی داده ها

تحلیل پوششی داده ها دارای ویژگیهای منحصر به فردی است که آنرا از سایر مدلهای کلاسیک و پارامتریک اندازه گیری کارایی متمایز می سازد. اهم این ویژگیها عبارتند از:

  • ارزیابی واقع بینانه
  • ارزیابی همزمان مجموعه عوامل
  • عدم نیاز به وزنهای از قبل تعیین شده
  • جبرانی بودن
  • ارزیابی با گرایش مرزی به جای گرایشهای مرکزی
  • تصویر کردن بهترین وضعیت عملکردی به جای وضعیت مطلوب

۲-۲-۱۹ قابلیتهای کاربردی تحلیل پوششی داده ها

قابلیتهای اساسی این روش عبارتند از: فایل متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir موجود است.

  • رتبه بندی واحدهای تصمیم گیری
  • ارائه واحدهای نشانه و راه کارهای بهبود عملکرد
  • ارائه واحدهای با بیشترین مقیاس بهره وری و تخمین بازده به مقیاس
  • ارائه راهکارهای توسعه ای شامل انبساط و انقباض واحدها
  • تعیین پیشرفت و پسرفت تکتیکی واحدها
  • تعیین تراکم در نهاده ها
  • تخصیص بهینه منابع
  • تعیین پتانسیل های عملکردی
  • ارزیابی پویای کارایی (فتحی هفشجانی، ۱۳۸۱)

۲-۲-۲۰ رتبه بندى در روش تحلیل پوششی داده ها

تحلیل پوششی داده ها واحدهای تحت بررسی را به دو گروه واحدهای کارا و غیر کارا تقسیم می کند. واحدهای کارا واحدهایی هستند که امتیاز کارایی آنها برابر با یک است. واحدهای غیر کارا با کسب امتیاز کارایی قابل رتبه بندی هستند، اما واحدهایی که امتیاز کارایی آنها برابر یک می باشد با بهره گرفتن از مدل های کلاسیک تحلیل پوششی داده ها قابل رتبه بندی نیستند.

در روش تحلیل پوششی داده ها روش های مختلفی برای تعیین رتبه واحدهای کارا ارائه شده پیترسون، مدل q است مانند روش اندرسون رتبه بندی کارایی متقاطع و مدل محرابیان، علیرضایی و جهانشاهلو (MAJ).

روش اندرسون- پیترسون

در سال ۱۹۹۳ اندرسون و پیترسون (AP) روشی را برای رتبه بندی واحدهای کارا پیشنهاد کردند که امکان تعیین کاراترین واحد را میسر می سازد. با این تکنیک امتیاز واحدهای کارا می تواند از یک بیشتر شود به این ترتیب واحدهای کارا نیز مانند واحدهای غیر کارا می توانند رتبه بندی گردند. (طلوعی-حسینی، ۱۳۸۶)
۲-۳ پیشینه تحقیق

۲-۳-۱ تحقیقات خارجی

  1. فارل در سال ۱۹۷۵ برای اولین بار برای تخمین تابع تولید روش غیرپارامتریک را مطرح کرد. او به جای تخمین تابع تولید با بهره گرفتن از مشاهدات مقادیر مرزی ورودی ها و خروجی های کارایی را برای واحدهای مورد مطالعه محاسبه نمود و مرز کارایی را به دست آورد. این مرز به عنوان معیاری برای مقایسه کارایی واحدهای تصمیم گیرنده به کار برده شد. همچنین فارل کارایی را به دو بخش تکنیکی و تخصیصی تقسیم نمود که با ترکیب این دو کارایی، کارایی اقتصادی به دست آمد. بعدها چارنز، کوپر و رودز دیدگاه فارل را توسعه داده و مدلی ارائه کردند که توانایی اندازه گیری کارایی با چندین ورودی و چندین خروجی را داشت. این مدل تحت عنوان (تحلیل پوششی داده ها) نام گرفت و اول بار در رساله دکتری ادوارد رودز و به راهنمایی کوپر تحت عنوان (ارزیابی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان مدارس ملی آمریکا) در سال ۱۹۷۶ در دانشگاه کارنگی مورد استفاده قرار گرفت. چارنز، کوپر و رودز در سال ۱۹۷۸ مقاله ای تحت عنوان (اندازه گیری واحدهای تصمیم گیرنده) ارائه نمودند.

از آنجا که این مدل توط چارنز، کوپر و رودز ارائه گردید به مدل CCR که از اول نام این سه فرد تشکیل شده معروف گردید. چارنز، کوپر و رودز تحلیل پوششی داده ها را چنین تعریف کرده اند: تحلیل پوششی داده ها یک مدل برنامه ریزی ریاضی به کار گرفته شده برای داده های مشاهده شده است که روش جدیدی را برای تخمین مرز کارایی و همچون تابع تولید فراهم می سازد که پایه اقتصاد مدرن می باشد.

در این تکنیک با بهره گرفتن از مجموعه ای از مشاهدات یک تابع تولید تجربی از داده های مشاهده شده ساخته می شود. این روش یک مرزی به دست می دهد که تمام داده ها را تحت پوشش قرار می دهد، به همین دلیل آن را تحلیل پوششی یا تحلیل فراگیر می گویند. بنکر، چارنز و کوپر در سال ۸۴ با وارد کردن کارایی فنی و کارایی مقیاس تحول دیگری در DEA به وجود آوردند. پس از آن مطالعات زیادی با بهره گرفتن از این مدل شکل گرفت (جلودار و همکاران، ۱۳۹۰).

  1. کانگ چن و میکاییل اسکالی(۲۰۰۵) مقاله آنها کارایی فنی و هزینه­ای و تخصیصی ۴۳ بانک چین را در دوره زمانی ۱۹۹۳- ۲۰۰۰ روش DEA مورد بررسی قرار داده­اند. هدف از بررسی آنها شناسایی تغییرات در کارایی بانکهای چین بود که این بانکها تابع برنامه ­های آزادسازی مالی در سال ۱۹۹۵ بودند. نتایج نشان می­داد که بانکها با اندازه بزرگتر و کوچکتر نسبت به بانکها با اندازه متوسط کاراتر هستند. مضافاً اینکه کارایی فنی بر کارایی تخصیصی برتری دارد. آزادسازی مالی از سال ۱۹۹۵ سطوح کارایی هزینه که شامل هر دو نوع کارایی فنی و کارایی تخصیصی می­شود را بهبود داده است.
  2. تسا وانینا سوتانتو و ریکی (۲۰۱۱)، از روش تحلیلی غیرپارامتری، تحلیل پوششی داده ها (DEA)، به تجزیه و تحلیل کارایی نسبی ۱۰ تا از بزرگترین بانک ها در سال ۲۰۰۹ در طول دوره ۲۰۰۳-۲۰۰۸ استفاده کردند. می توان نتیجه گرفت که اندازه تنها عامل برای اثبات کارایی در راه مولد و مقرون به صرفه بودن نیست. به طور کلی بسیاری از بانک ها در لیست کارایی در هر دو نقش (ارائه دهنده خدمات و رویکرد واسطه گری) با وجود حقیقت انتظارهای ملی بالاتر از نقش واسطه ای بانک عمل می کنند (Vanina Soetanto & Ricky,2011) در مطالعات داخلی، حقیقت و نصیری (۱۳۸۲) با بهره گرفتن از روش تحلیل پوششی داده ها، کارایی ۷۲ شعبه از بانک کشاورزی را در استان های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و اردبیل، با فرض بازدهی ثابت و متغیر به مقیاس و با جهت گیری نهاده ای و به کارگیری روش چند مرحله ای در سال ۱۳۸۱ آزمون نموده و دریافتند واحدهایی که از موقعیت مکانی مناسب تری برخوردارند کارایی بیشتری داشته اند (باصری و همکاران، ۱۳۸۹).
  3. لوپز و لانزر (۲۰۰۱)[۳] عملکرد ۵۸ دپارتمان یک دانشگاه برزیلی را ارزیابی کردند، در این تحقیق ایشان عملکرد دانشگاه را در چهار بعد بهره وری آموزشی، بهره وری پژوهشی، خدمات و کیفیت ارزیابی کردند. هر یک از این ابعاد نیز شامل شاخص هایی هستند. مثلاً بعد بهره وری، آموزشی این شاخص ها را در برمی گیرد. تعداد دریافت کنندگان مدرک لیسانس در سال ۱۹۹۵ تعداد دریافت کنندگان مدرک ارشد، … و حجم کار دانشجویان دوره لیسانس. شاخص های بهره وری پژوهشی عبارتند از: تعداد مقاله های چاپ شده در ژورنال های ISI و ژورنال های علمی و پژوهشی، تعداد کتاب های چاپ شده، کتاب های ویرایش شده، تعداد مقالات چاپ شده در کنفرانس های ملی و بین المللی در بعد بهره وری خدمات نیز به تعداد فعالیت های فرهنگی دپارتمان، فعالیت های مشاوره ای، سمینارها و غیره اشاره کردند. تنها ورودی در این پژوهش تعداد پروفسورهای تمام وقت هر دپارتمان است.این اطلاعات به صورت فازی جمع آوری شده و سپس مدل DEA برای هر چهار بعد حل شد. نتایج نشان داد که بهره وری آموزش در بین دپارتمان ها نسبتاً همگن بوده ولی این نتیجه برای کیفیت پژوهشی و خدمات مشاهده نشد. از طرف دیگر همبستگی بین چهار بعد نیز بررسی شده است. این بررسی نشان می دهد که همبستگی بین آموزش و تحقیق و توسعه صفر است. زیرا دانشگاه های برزیل توسط پروفسورها اداره می شود. همچنین همبستگی مثبت ضعیفی بین بهره وری تحقیق و اندازه دپارتمان کشف شد (۳۷/۰=R) در حالی که همبستگی بین آموزش و اندازه دپارتمان منفی ضعیفی بود (در سطح معناداری ۵٪). به طور کلی نتایج نشان داد که ۵۰ تا از مجموع ۵۸ دپارتمان دانشگاه ها عملکرد پایین دارند و عدم همبستگی بین آموزش و پژوهش و خدمات و همبستگی ضعیفی بین پژوهش و کیفیت دیده شد (Lopes & Lanzer, 2002).
  4. مارتین (۲۰۰۳)[۴] در پژوهشی عملکرد ۵۲ دپارتمان دانشگاه Zaragoza را با بهره گرفتن از مدل جمعی تحلیل پوششی داده ارزیابی کرد. در این پژوهش ورودی های مورد استفاده در سه دسته قرار گرفته اند که عبارتند از: منابع انسانی، منابع مالی و تجهیزات (منابع مادی). مارتین منابع انسانی را به دو گروه پرسنل علمی و تحقیقی (PDI) و پرسنل مدیریتی و خدماتی (PAS) تقسیم کرده است که در این پژوهش تنها پرسنل علمی و تحقیقی که خود به دو دسته دکترا و غیر دکترا تقسیم می شوند را مدنظر قرار داده است. منابع مالی بودجه ای است که به هر دپارتمان جهت توسعه فعالیت هایش تخصیص داده می شود. منابع مادی یا تجهیزات شامل کالاهایی هستند که دپارتمان ها در فعالیت هایشان استفاده خواهند کرد. خروجی ها نیز در دو سطح آموزشی و پژوهشی تقسیم شده اند. میزان ساعات تخصیص داده شده به هر دانشجو، میزان فعالیت های هر دپارتمان در آموزش دوره های بعد لیسانس از جمله شاخص های آموزشی هستند. از شاخص های پژوهشی نیز می توان به تعداد رساله ی دکترای خوانده شده در طول سال، درآمد سالانه تحقیق و محاسبه فعالیت پژوهشی اشاره کرد. در این پژوهش برای ارزیابی عملکرد دپارتمان ها چهار مدل DEA به کار رفته است. مدل اول تمام متغیرهای ورودی و خروجی به کار رفته است ولی در بقیه مدل ها یکی از متغیرهای خروجی حذف شده است. بدین وسیله می توان تأثیر متغیر حذف شده بر عملکرد و کارایی دپارتمان را شناسائی کرد. در این تحقیق ۳۶ دپارتمان کارا شناسائی شدند (martin, 2003).
  5. باروس و ماسکارنهاز در سال ۲۰۰۵ در مقاله ای تحت عنوان «کارایی فنی و تخصیصی هتل های کوچک» به بررسی کارایی ۴۳ هتل در کشور پرتغال پرداختند و به منظور ارزیابی عملکرد آنها از مدل DEA خروجی محور با ورودی تعداد کارکنان، تعداد اتاق ها و خروجی های میزان فروش و تعداد مهمانان استفاده گردید. نتایج نشان داده است که تحت بازدهی متغیر به مقیاس ۴ هتل از ۴۳ هتل، هم کارایی تخصیصی بودند که امتیازات کارایی آنها ۱ بوده است و ۷ تای آنها فقط کارایی فنی بوده و ۲ تای آنها نیز فقط کارایی تخصیصی بوده اند.
  6. اولین مطالعه واحدهای بانکی به روش DEA توسط شرمن و گلد در سال ۱۹۸۵ انجام شد. آنها ۱۴ شعبه از بانک های پس انداز آمریکا را بررسی کردند و به این نتیجه رسیدند که از بین ۱۴ شعبه بررسی شده فقط ۶ شعبه کارایی ۱۰۰ درصد داشته اند. علل ناکارایی دیگر شعب نیز عواملی از قبیل ضعف مدیریت، اندازه شعبه، تعداد کارکنان و هزینه های عملیاتی می باشد. پس از آنها مطالعات زیادی در این زمینه انجام شد. مطالعه ۲۰ بانک توسط آویل در ترکیه، مطالعه ۱۷ بانک توسط هیوکاس در یونان، مطالعه ۷۴ بانک توسط ساهای در هندوستان، مطالعه ۲۹۱ بانک توسط روزن در کانادا نمونه هایی از این مطالعات هستند. شرمن و لاندینو در سال ۱۹۹۸ کارایی ۳۳ شعبه از یک بانک را بررسی کردند. برای این کار از ۵ داده و ۵ نهاده استفاده شد. نتایج نشان داد ۲۳ شعبه از ۳۳ شعبه کارا هستند. ساها و راویساکار در هند به بررسی ۲۵ شعبه پرداختند. مدل انتخابی آنها CCR با ماهیت خروجی محور بود. ۲۵ بار مدل برنامه ریزی خطی حل شد. نتایج بیانگر ناکارایی اغلب واحدهای مورد بررسی بود (کرد و همکاران، ۱۳۹۰).

  1. ۱٫ Most Productive scale size
  2. ۲٫ Return to scale

[۳] – Lopes & Lanzer

[۴] – Martin

روش تحلیل پوشش داده ها

 

روش تحلیل پوشش داده ها (DEA) که رویکرد ناپارامتریک برآورد توابع مرزی است برای اولین بار توسط چارنز، کوبر و رودز (۱۹۸۷) معرفی شد. این محققین مفاهیم پیشنهادی فارل را رواج دادند و از آن پس در مقالات زیادی این روش به کار گرفته شد. در این روش بدون در نظر گرفتن شکل تبعی خاصی برای توابع، از برنامه ریزی خطی (LP)[1] و در نظر گرفتن نهاده ها و ستانده های بسیار متفاوت استفاده شده است و اقدام به یک سری بهینه یابی می شود و مقدار کارایی واحدهای مورد بررسی تحت دو فرض بازدهی ثابت و متغیر به مقیاس تعیین می شود. در روش DEA شکل های متفاوتی مانند شکل نسبی، شکل فزاینده و شکل پوششی (یا فراگیر) وجود دارد که در هرکدام از اینها در تعیین کارایی واحدهای مورد بررسی به روش خاصی عمل می شود. به این منظور از روش های مختلفی مانند یک مرحله ای، دو مرحله ای و چند مرحله ای استفاده می شود.
دو مدل بسیار اساسی در روش DEA وجود دارد که به مدل های CCR و BCC معروف هستند که به ترتیب معرفی می شوند. اگر فرض شود که بانکی دارای n شعبه بود و هرکدام از شعب با بهره گرفتن از m نهاده مقدار r ستانده را تولید کنند در این حالت میزان کارایی فنی یک شعبه منفرد با نام DMU به شرح زیر است:

در این مدل که با فرض بازدی ثابت به مقیاس CRS و با نگرش به نهاده ها طراحی شده است،  λیک بردارN*1 شامل اعداد ثابت است که وزنهای مجموعه مرجع را برای شعب ناکارا نشان می دهد. مقادیر اسکالر به دست آمده برای  θکارایی واحدها خواهد بود که شرط ۱≥ θ را تامین می کند. مدل برنامه ریزی خطی فوق بایستی  Nبار و هر بار برای یکی از شعب حل شود و در نتیجه میزان کارایی برای هر شعبه به دست می آید. اگر ۱=  θباشد به این معنی است که شعبه مورد نظر روی مرز تولید یکسان (تولید مرزی) بوده و بنا به نظریه فارل دارایی کارایی صد در صد است. اما فرض بازدهی ثابت به مقیاس زمانی مناسب است که همه واحدها در مقیاس بهینه عمل نمایند (در قسمت منحنی هزینه متوسط بلند مدت) ولی مسایل متفاوتی نظیر اثرات رقابتی محدودیت ها کارکردهای ضعیف مدیریتی و نظیر اینها باعث می شود که واحدها در مقیاس بهینه فعالیت نکنند از این رو بانکر چانز و کوپر مدل قبلی CCR را به گونه ای بسط دادند که بازدهی متغیر به مقیاس VRS را نیز در نظر بگیرد. می توان مدل BCC را با افزودن یک قید تحدب به شکل   N’I λ=۱به جای  λ≥۰به دست آورد. برای محاسبه کارایی مقیاس یک شعبه باید از هر دو مدل CRS (هدف بلند مدت) و VRS (هدف کوتاه مدت) استفاده کرد و با تقسیم کارایی بدست آمده از حالت CCR برحالت BCC کارایی مقیاس شعبه مورد نظر به دست می آید. مهمترین ایراد روش DEA در نظر نگرفتن عوامل تصادفی است. (حقیقت و نصیری، ۱۳۸۲)
کارآیی یکی از مهمترین شاخصهای ارزیابی عملکرد بهینه واحدهای اقتصادی است. هر چند تعاریف متعددی از کارآیی ارائه می شود؛ اما وجه اشتراک آنها این است که واحدی کارآست که از ترکیب داده های معین بیشترین ستانده را به دست آورد. اگر اثرات منفی فعالیتهای واحد نیز به صورت ستانده منفی در نظر گرفته شود، تعاریف متفاوت کارآیی شبیه یکدیگر می شوند. با بهره گرفتن از این رویکرد می توان کارآیی داخلی واحد(کارایی خصوصی) و کارآیی خارجی(کارآیی اجتماعی) آنرا تفکیک نمود. کارآیی داخلی به بهینه بودن اقدامات واحد با فرض محدودیتهای نهادی وارده بر واحد مربوط می شود. بدین معنی که واحد در شرایط موجود چگونه عمل کرده است؟ کارآیی خارجی به بهینه بودن اثرات فعالیتهای واحد در اقتصاد مربوط می شود. به عبارت دیگر منافع خصوصی در کارآیی داخلی و منافع اجتماعی در کارآیی خارجی مدنظر قرار می گیرد. اینکه چگونه می توان کارآیی خصوصی را در راستای کارآیی اجتماعی قرار داد، یکی از موضوعات اساسی اقتصاد است.

« اسمیت » که از او به عنوان پدر علم اقتصاد یاد می شود، نشان داد که دست نامرئی بازار رقابتی این همگرایی را بوجود می آورد و نیازی به دخالت در اقتصاد نیست. با توجه به این رویکرد که به اقتصاد کلاسیک معروف است. دخالت دولت در اقتصاد محدود می شود و یکی از وظایف اساسی آن تعیین و حمایت از حقوق مالکیت است.

برخی از اقتصاددانان با بسط نظریه شکست بازار و بهره گیری از پیامدهای خارجی، برای دولت نقش فعالتری قائل شدند. راه حل این دسته، تصدی دولت در برخی فعالیتها برای ایجاد کارآیی اجتماعی است. از آنجا که در این نظریات به ابزارهای ایجاد کارآیی داخلی کمتر توجه می شد، تصدی گری دولت بسیار مورد انتقاد قرارگرفت. حتی برخی ادعا کردند که امکان حصول به کارآیی خصوصی در تصدی های دولتی وجود ندارد. لذا بازگشت مجددی به نظریه های بازار آزاد و دولت حداقل به وجود آمد.

در بین این چالشهای نظری و تجربیات متفاوت اقتصادی،به دست اوردن معیاری که از طریق آن بتوان به انتخاب بین بازار و تصدی دولتی پرداخت، اهمیت زیادی دارد. بنظر می رسد دیدگاه نهادگرایی تا حدود زیادی این معیار را فراهم نموده است. در این دیدگاه شرط حصول به کارایی، تدارک نهادهای لازم برای این امر است. بنابر این بازار در شرایطی منجر به کارایی اجتماعی می شود که نهادهای متناسب با آن وجود داشته باشد. در شرایط فقدان نهادهای مزبور، بازار توانایی حصول به کارایی اجتماعی را ندارد. دخالت کارایی دولت نیز نیازمند نهادهای مربوطه می باشد و فقدان این نهادها دخالت دولت را ناکارامد می سازد. (امیری و رئیس صفری، ۱۳۸۵)

 

۲-۲-۱۳ اندازه گیری کارایی با روش تحلیل پوششی داده ها

درباره اینکه کارایی واحدهای تولیدی چگونه محاسبه و ارزیابی شود دو روش اصلی وجود دارد:

  فایل متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir موجود است.

۲-۲-۱۳-۱ روش تابع مرزی تصادفی

در این روش، ابتدا شکل خاصی از تابع تولید (هزینه) در نظر گرفته می شود و با بهره گرفتن از روش های رایج اقتصادسنجی تخمین زده می شود. طبق تعریف تابع تولید، واحدهایی که در یک صنعت کارا عمل می کنند منطبق بر تابع تولید می باشند. با در اختیار داشتن مقادیر تولید واحدهای تولیدی می توان میزان انحرافات (واریانس) مقادیر تولید واقعی با مقادیر تولید بالقوه که بر اساس تابع تولید تخمین زده شده است، کارایی واحدها را، ارزیابی و سنجش نمود. مشکل عمده این روش ها تخمین تابع تولید می باشد.

 

۲-۲-۱۳-۲ روش تحلیل پوششی داده ها

این روش نیازی به تعیین تابع تولید ندارد. فرض کنید در یک صنعت، تنها دو ورودی (نهاده) و یک خروجی (ستاده) وجود داشته باشد. اگر اطلاعات مقادیر ورودی و خروجی را برای تمامی واحدهای تولیدی فعال در آن صنعت در یک فضای دو بعدی مانند شکل زیر نشان دهیم، با اتصال نقاطی که به محورها و مبدأ مختصات نزدیکتر هستند، تابع محدبی به دست می آید که به آن منحنی تولید مرزی (کارا) گفته می شود. واحدهایی که بالاتر از این منحنی قرار گیرند برای تولید همان مقدار محصول (خروجی) از مقادیر بیشتری نهاده (ورودی) استفاده کرده اند (فلاح، ۱۳۸۶).

نمودار۲-۳- روش تحلیل پوششی داده ها

 

۲-۲-۱۴ تحلیل پوششی داده ها

اندازه گیری کارایی به خاطر اهمیت آن در ارزیابی عملکرد سازمان ها همواره مورد توجه محققین بوده است. چنان که قبلا نیز اشاره شد فارل در سال ۱۹۵۷ برای اولین بار با بهره گرفتن از روش غیر پارامتری اقدام به اندازه گیری کارایی یک واحد تولیدی نمود. در ادامه محققانی نظیر چانز و همکارانش دیدگاه فارل را توسعه دادند و مدلی را ارائه نمودند که تحت عنوان تحلیل پوششی داد ها نام گرفت. در سال های اخیر نیز در اغلب کشورهای جهان برای ارزیابی عملکرد نهادها و دیگر فعالیت های رایج در زمینه های مختلف کاربردهای متفاوتی از DEA دیده شده است. علت مقبولیت گسترده این روش به سایر روش ها امکان بررسی روابط پیچیده و اغلب نامعلوم بین چندین خروجی است که در این فعالیت ها وجود دارد. DEA امکان نگرش جدید به فعالیت هایی که قبلا به روش های دیگر ارزیابی شده اند فراهم کرده است.

نمودار ۲-۴- مرز فارل

 

برای مثال امکان محک زنی با بهره گرفتن از این روش به شناسایی منابع ناکارا در شرکت های خیلی سودآور منجر شده است. مطالعه کارایی نسبی سازمان های مختلف مانند بانک ها که مطالعات قبلی قادر به ارزیابی توان بالقوه آنها نبوده اند به کمک    DEA میسر می شود. ( بحیرایی و حامدی، ۱۳۹۱)

DEA که بوسیله چارنز و همکاران در سال ۱۹۷۸ معرفی شد، یک تکنیک برنامه ریزی خطی برای ارزیابی واحد های تصمیم گیری (DMU) متجانس است که هرکدام تعدادی شاخص ورودی را دریافت و به شاخص های خروجی تبدیل می کنند. با بهره گرفتن از این روش واحدهای تصمیم گیری به دو دسته کارا و ناکارا تقسیم می شوند. مرز کارایی DEA که بوسیله قطعات ترکیب خطی بهترین واحدهای مشاهده شده حاصل می شود، یک مجموعه امکان تولید محدب را مشخص می سازد . بنابراین DEA نیازی به تعریف صریحی از رابطه تولید بین بردارهای ورودی و خروجی  DMUها ندارد .

تعیین کارایی با بهره گرفتن از مدل های تحلیل پوششی داده ها بر اساس میزان فاصله هر واحد تصمیم گیری از مرز کارایی و نوع تصویر شدن آن بر روی مرز انجام می شود. دو نوع روش کلی در نحوه تصویر روی مرز عبارتند از شعاعی و غیر شعاعی. مدلهای شعاعی درDEA ، همانند BCC و CCR ورودیهای و خروجی های غیر شعاعی را نادیده می گیرند. از اینرو مدلهای غیر شعاعی واقعی تر می باشند و این مدلها بطور همزمان تقلیل ورودی ها و افزایش خروجی ها را انجام می دهند. (آصفی و داودی،۱۳۹۰)

تحلیل پوششی داده ها یک روش برنامه ریزی خطی است که با بهره گرفتن از اطلاعات سازمانها و واحدهای خدماتی به عنوان واحدهای تصمیم گیرنده، اقدام به ساخت مرز کارایی می کند. مرز فوق براساس اطلاعات در قالب نهاده ها و ستاده ها و بر اساس نتایج برنامه ریزی خطی متوالی ساخته می شود و درواقع درجه عدم کارایی هر واحد تصمیم گیرنده به میزان فاصله واحد مزبور تا مرز کارایی است تقسیم می شوند. هر کدام BCC و CCR مدلهای اصلی تحلیل پوششی داده ها به دو دسته از این مدلها را میتوان به دو رویه ورودی محور و خروجی محور مورد بررسی قرار داد. تفاوت دو مدل BCC وCCR  در فرض مربوط به بازدهی ثابت یا متغیر نسبت به مقیاس است. در مدل CCR فرض بر بازدهی ثابت نسبت به مقیاس، و در مدل BCC فرض بر بازدهی متغیر نسبت به مقیاس است. منظور از بازدهی ثابت نسبت به مقیاس این است که ستاده ها به نسبتی که نهاده ها تغییر می کنند تغییر کنند، برای مثال اگر نهاده ها دوبرابر شدند ستاده ها هم دو برابر شوند. اما منظور از بازدهی متغیر نسبت به مقیاس این است که ستاده ها متناسب با نهاده ها تغییر نکنند. فرض بازدهی ثابت نسبت به مقیاس تنها در صورتی قابل اعمال است که واحدها در مقیاس بهینه عمل کنند. مسایل متفاوتی از قبیل آثار رقابتی، محدودیتها و غیره موجب می شوند واحدها در مقیاس بهینه عمل نکنند. استفاده از فرض بازده ثابت نسبت به مقیاس، زمانی که تمام واحدها در مقیاس بهینه فعالیت نمی نمایند، مقادیر محاسبه شده برای کارایی فنی را دچار اختلال خواهد کرد. (خواجوی و همکاران، ۱۳۸۹)

بطور کلی، کارایی معرف نسبت ستانده ها در مقایسه با استاندارد مشخص و موجود است. مبنای چنین حد مطلوبی می تواند با روش تحلیل نسبت و روش تحلیل مرزی تدوین شود. روش تحلیل نسبت یکی از قدیمی ترین روش های اندازه گیری کارایی در سطح واحدهای اقتصادی است که با محاسبه برخی از شاخصهای مالی بانکها مانند شاخص کفایت سرمایه و مقایسه این نسبتها با شاخصهای استاندارد صنعت بانکداری، درباره کارایی یا ناکارایی بانکهای مورد مطالعه اظهارنظر می گردد. اشکال اساسی این روش این است که با انتخاب چند نسبت جزئی نمی توان درباره ابعاد گوناگون عملکرد یک شعبه اطلاعات کاملی بدست آورد.

در روش تحلیل مرزی، با برآورد توابع تولید یا تابع هزینه یا سود، مرزی را بعنوان مرز کارایی یک بانک یا گروهی از بانکها مشخص میکنند و شعبی که در این مرز فعالیت دارند بعنوان شعب کارا و شعبی که خارج از آن قرار دارند بعنوان شعب ناکارآمد شناخته می شوند. روش های تخمین تابع تولید یا مرز کارایی، به دو روش پارامتریک و روش های ناپارامتریک تقسیم میشوند.

در رویکرد پارامتریک، برای تخمین زده شود و به این وسیله میزان ناکارایی واحدها را به عوامل تصادفی و عوامل ناکارایی نسبت دهد. مهمترین ایراد روش های پارامتریک، فرضهای مختلفی است که برای توابع و جزء ناکارایی در نظر می گیرند. فروض مختلف، تخمین های بسیار متفاوتی را ایجاد و امکان مقایسه عملی بین شعب را با مشکل مواجه می کند. (باصری و همکاران، ۱۳۸۹)

از سوی دیگر تحلیل پوششی داده ها به عنوان ابزار مهمی برای ارزیابی واحدهای تصمیم گیری و بهبود عملکرد عملیات تولیدی و خدماتی شناخته شده است. این روش بطور گسترده ای در ارزیابی عملکرد سازمان های تولیدی و خدماتی بکار می رود. تحلیل پوششی داده ها مجموعه ای از مدل های برنامه ریزی ریاضی است که با نگرش نهاده ای  ستاده ای به واحدهای تصمیم گیری، آنها را مورد ارزیابی نسبی قرار می دهد.

در تعریف دیگری تحلیل پوششی داده ها یک روش تحلیلی بهره وری چند معیاره برای اندازه گیری کارایی نسبی مجموعه ای از واحدهای تصمیم گیری همگن بیان شده است. در این صورت رابطه کارایی با معیارهای چندگانه ورودی و خروجی به صورت زیر تعریف می شود.

 

این تعریف کارایی برای نخستین بار توسط فارل ارائه شد و با نام مرز کارایی فارل  شناخته می شود. با بهره گرفتن از روابط ریاضی، مرز کارا تعیین و بر اساس ملاک دور افتادگی واحد تصمیم گیرنده از مرز یاد شده، کارایی آن اندازه گیری می شود. (فضلی و منصوری، ۱۳۸۸)

فارل (۱۹۷۵) برای نخستین بار روش های ناپارامتریک را برای سنجش کارایی مطرح کرد. وی پیشنهاد کرد تا برای سنجش سطح کارایی یک واحد خاص، عملکرد آن واحد با عملکرد بهترین واحدهای موجود در آن سازمان مقایسه شود. این روش، شامل مفاهیم تابع تولید مرزی است که به عنوان شاخصی برای سنجش کارایی به کار می رود. روش تحلیل پوششی داده ها بعنوان یکی از روش های ناپارامتریک، محاسبه ارزیابی سطوح کارایی را در داخل یک گروه از فعالان اقتصادی در درون یک سازمان نشان می دهد. این روش توسط رودس در سال ۱۹۷۸ گسترش یافت. وی بر مبنای برنامه ریزی خطی به تعیین مرز تولید و رتبه بندی واحدهای مورد بررسی می پردازد. با بهره گرفتن از این رویکرد، هنگام اندازه گیری کارایی، نوع بازده نسبت به مقیاس تولید را نیز می توان به تفکیک واحدها ارائه نمود. کاربرد مهم این روش در واحدهای غیرانتفاعی و خدماتی است که نمی توان عملکرد آنرا با یک مقیاس(برای نمونه واحد پول) ارزیابی کرد و در این قبیل تحلیل ها چند نهاده و ستانده مجزا از ترکیب ستانده ها مورد بررسی قرار می گیرد. (باصری و همکاران، ۱۳۸۹)

از روش های مختلف مانند روش های پارامتری (روش تا بع تولید مرزی قطعی وتصادفی ) و روش ها ی ناپارامتری (روش وصل نقاط حدی، تاکسونومی عددی و روش تحلیل پوششی داده ها) می توان به رتبه بندی و تعیین کارایی پرداخت. این روش ها هرکدام مزایا و معایب خاص خود را دارا هستند، از آن جا که روش های ناپارامتری مبتنی بر یک سری بهینه سازی اند، برای محاسبه کارایی نسبی از آن ها استفاده می شود . عبارت نسبی در جمله بالا بسیار حائز اهمیت است زیرا کارایی به دست آمده در این روش، نتیجتاً مقایسه واحدهای موجود با یکدیگر را نشان می دهد. بنابراین، در صورتی که تعدادی از مشاهدات حذف و یا تعداد آنها اضافه شود، ممکن است مقدار کارایی محاسبه شده نیز تغییر و کم یا زیاد گردد. از این حیث کارایی به دست آمده نسبی است نه مطلق. در روش های غیر پارامتری نیاز به انتخاب فرم تابع نبوده و محدودیتی نیز برای تعداد ستانده وجود ندارند. از میان سه روش ارزیابی ناپارامتری؛ تحلیل پوششی داده ها، وصل نقاط حدی و تاکسونومی عددی، روش تحلیل پوششی داده ها با توجه به مبانی برنامه ریزی ریاضی در هر مدل، ارزیابی مناسبتری از دو روش دیگر پدید می آورد. (عیسی زاده و خسروی، ۱۳۹۰)

[۱]. Linear programming

  1. ۱٫ constant returns to scale
  2. ۲٫ variable returns to scale

[۴] . بانکر، چارنز، کوپر

[۵] . چارنز ، کوپر و رودز

مفهوم بهره وری

 

به طور کلی بهره وری مفهومی است که برای نشان دادن نسبت برونداد به درونداد یک فرد، واحد یا سازمان به کار گرفته می شود و به بررسی رابطه بین داده ها و ستانده ها می پردازد که به صورت زیر بیان می شود:
داده / ستانده = بهره وری

ستانده، خدمات ارائه شده توسط واحد اقتصادی است که می توان آن را بر حسب تولید کل یا تولید خالص یا هر دو بیان کرد. داده، شامل عواملی نظیر نیروی انسانی، مواد، انرژی، سرمایه و دیگر منابع مرتبط به بهره وری است که در جهت ایجاد ستانده مورد استفاده قرار می گیرد. از بین عوامل ذکر شده، عوامل نیروی انسانی و سرمایه نسبت به بقیه عوامل مهمتر تلقی شده و جایگاه بهتری در تحلیل بهره وری نیز دارند.
افزایش بهره وری یک شرکت می تواند منجر به بهبود کیفیت خدمات شود و هزینه های آنرا کاهش دهد. در نتیجه سود و سهم از بازار افزایش می یابد. سهم بیشتر از بازار به رشد فروش منجر می شود که دستیابی به سطوح مختلف عملیات و فعالیتها را ممکن می سازد. با افزایش سود، اعتبار و امکانات لازم برای تحقیق و توسعه افزایش می یابد که به نوبه خود به بهبود سیستم های تولیدی و فرایندها کمک می کند و مشوقی برای ایجاد فناوری و محصولات جدید خواهد بود. این موضوع، سوداوری درازمدت سازمان و نیز دوام آن را تضمین می کند.

بهره وری حاصل همکنشی دو عامل کارایی و اثربخشی است منظور از کارایی انجام فعالیتها با صرف حداقل منابع یا حداقل هزینه است و مقصود از اثربخشی حداکثر استفاده بهینه از مخارج و هزینه هاست و و مقصود از اثربخشی، حداکثر استفاده بهینه از مخارج و هزینه هاست. به عبارت دیگر، کارایی کار را خوب انجام دادن و اثربخشی، کار خوب را انجام دادن است و بهره وری به عنوان ترکیب این دو مفهوم یعنی کار خوب را خوب انجام دادن است. (قائمی و همکاران،۱۳۹۰)

لذا با توجه به تعاریف ارائه شده تشخیص کارایی منوط به تعریف و مقایسه با یک حد مطلوب استاندارد است و مبنای چنین حد مطلوبی می تواند به روش های متفاوتی تعیین گردد که از جمله این روشها می توان به روش تحلیل نسبت و روش تحلیل مرزی اشاره نمود.

در روش تحلیل مرزی از مفهوم کارایی که رابطه مستقیمی بامفهوم ارزیابی عملکرد دارد استفاده شده و مرزی به عنوان مرز کارایی به وجود می آید و شعبه ها و واحدهایی که بر روی این مرز فعالیت می کنند کارا شناخته می شوند و به عبارت دیگر ، آنها بهترین عملکرد را داشته و واحدهایی که در زیر مرز کارایی فعالیت کنند به عنوان واحدهای ناکارا شناخته می شوند. در تئوری های اقتصادی برای تعیین مرز کارایی (تابع تولید ) دو روش مهم پارامتریک و ناپارامتریک وجود دارد . در رویکرد پارامتریک تعیین مرز کارایی، روش های متفاوتی چون روش مرزی تصادفیSFA ، روش مرزی ضخیمTFA ، روش توزیع آزادDFA  وجود دارد. اصولاً در تمامی این روش های پارامتریک سعی بر آن است که با بهره گرفتن از فرضهای متفاوت، یک تابع تولید مرزی به شکل خاصی (نظیر کاب داگلاس، ترانسلوگ و .. ) با یک جمله خطای ترکیبی، تخمین زده شود و به این وسیله میزان ناکارایی واحد ها رابه دو دسته عوامل تصادفی و عوامل ناکارایی نسبت دهد. )ودودی و همکاران، ۱۳۸۴(

 

 

 

 

 

۲-۲-۱۰ روش های کلی اندازه گیری کارایی

 ۱) پارامتری و ۲) ناپارامتری

۲-۲-۱۰-۱ روش های پارامتری

در روش های پارامتری که بیشتر بر پایه اصول اقتصادسنجی است و در اقتصاد مورد استفاده قرار می گیرد، ابتدا یک فرم تابعی (معمولا تابع تولید کاب– داگلاس) برای تولید در نظر گرفته می شود. لازم به ذکر است که در روش های پارامتری علاوه بر محدودیت انتخاب تابع تولید، با محدودیت های دیگری نیز روبرو هستیم:

اول اینکه واحدها باید فقط یک محصول تولیدی داشته باشند و این در حالی است که ممکن است واحدهای تحت ارزیابی چند محصولی باشند.

دوم اینکه استفاده از روش کمترین مربعات برای برآورد پارامترهای تابع تولید بیان کاملی از نقاط ممکن تولید نمی باشد. زیرا تابع تولید بیشترین تولید ممکن به ازای هر ورودی است؛ در حالی که تابع محاسبه شده از این روش بیشترین تولید ممکن را در هر ورودی به دست نمی دهد. اولین مدل تخمین به روش پارامتری در سال ۱۹۷۷ توسط ایگنز لاول و اشمیت و همچنین میوزن و وان دن بروک ارائه شد. روش های پارامتری به دو گروه کلی قطعی و تصادفی تقسیم می شوند. (بحیرایی و حامدی، ۱۳۹۱)

در روش پارامتری، تابع تصادفی تولید(SFA) را به روش های اقتصادسنجی با بهره گرفتن از نظریه اقتصاد خرد تعیین می کنیم. این تابع رویه ای در فضای n بعدی است. با توجه به تابع تولید مرزی تصادفی بدست آمده، کارایی دیگر واحدها را تعیین می کنیم. برتری روش (SFA) نسبت به روش های معمولی اقتصادسنجی در این است که در برازش تابع، نقاط متوسط در نظر گرفته نمی شود بلکه نقاط مرزی لحاظ می شود. معادله این تابع به این صورت است:

به طوری V  که همان جزء تصادفی (جمله اخلال) در اقتصادسنجی است و دارای توزیع نرمال است و U معرف ناکارایی است که بیشتر با توزیع نرمال در نظر گرفته می شود. تابع f(x) تابع تولید و به شکل تابع کاب-داگلاس یا از نوع ترانسلوگ است.

 

۲-۲-۱۰-۲ روش های غیرپارامتری

در تلاش برای رفع مشکلات موجود در روش های پارامتری روش های غیرپارامتری ایجاد شدند. فارل در سال ۱۹۶۷ اولین روش غیرپارامتری را جهت تعیین کارایی در حالت دو ورودی و یک خروجی ارائه نمود. وی بجای برآورد تابع تولید مرز کارای قطعه قطعه خطی را با اعمال فرض های زیر و با بهره گرفتن از تبدیل یک به یک   به دست آورد. شیب پاره خطها منفی یا صفر است و هیچ واحدی بین مرز و مبدا قرار نمی گیرد. نقاطی که روی مرز قرار می گیرند نقاط کارا و بقیه ناکارا هستند. (بحیرایی و حامدی، ۱۳۹۱)

در روش های ناپارامتری، تابع تولید برآورد نمی شود. مهمترین روش غیرپارامتری، روش تحلیل پوششی داده ها(DEA) است و نیازی به تابع تولید برای تعیین کارایی نیست. این روش توسط سه نفر ارائه شد و موسوم به روش CCR است.

میخواهیم کارایی چند واحد تصمیم گیر(DMU) همگن را تعیین کنیم. اگر Xj،j=1 تا n، داده ها،نهاده ها یا بعبارت دیگر متغیرهای ورودی و Yj،i=1 تا m ستانده ها یا متغیرهای خروجی باشند، کارایی برابر است با:

ui ضریب اهمیت ستانده ها و vj ضرایب اهمیت نهاده هاست. مسئله مهم تعیین این ضرایب است. گاهی این ضرایب مشخص، به عنوان مثال می تواند قیمت باشد و باید قیمت آنها را در نظر گرفت اما در بیشتر مواقع ممکن است قیمتها در دسترس نباشد یا نظرات متفاوتی در مورد این ضرایب وجود داشته باشد. CCR به نحو جالبی در این حالت مشکل ضرایب را حل می کند. آنها پیشنهاد کردند که این ضرایب را هر واحد تصمیم گیر می تواند به مقدار دلخواه اختیار کند، به شرط اینکه کارایی دیگر واحدها با این ضرایب از یک بیشتر نباشد. به عبارت دیگر برای بنگاه pام با فرض اینکه s واحد تصمیم گیر داشته باشیم، ماکزیمم مقدار کارایی را با تعیین ضرایب u و V چنان تعیین می کنیم که دیگر واحدها کارایی کمتر یا مساوی یک داشته باشند، یعنی:

برنامه ریزی تابع یادشده یک برنامه ریزی غیرخطی است که آن را می توان به برنامه ریزی خطی تبدیل کرد، دوگان آن را حل کرده و به طور مستقیم کارایی را حساب کرد. ممکن است برای ضرایب vjp و uip محدودیت هایی در نظر گرفته به عنوان مثال این ضرایب بزرگتر از صفر باشد یا رابطه ای بین آنها وجود داشته باشد.

(۰< ε) یعنی ضرایب صفر نباشد. این مدل موسوم به CCR /ε است که بانکر و چارنز آنرا ارائه کردند. در این حالت، دوگان بصورت فرمول شماره (۳۱) در می آید:

ثابت می شود θp که همان کارایی واحد pام است و در این رابطه θ و λ متغیرهای دوگان و Z و W متغیرهای کمکی هستند. از مدل یاد شده می توان برای تعیین کارایی در زمینه های مختلف نظیر بانکها، صنعت، آموزش عالی یا طبقه بندی دانشگاهها استفاده کرد. (پورکاظمی، ۱۳۸۳)

مهمترین ایراد روش پارامتریک، فرضهای متفاوتی است که برای توابع و جزء ناکارایی در نظر می گیرد. لذا با درنظر گرفتن فرضهای مختلف، تخمینهای بسیار متفاوتی حاصل می گردد که امکان مقایسه عملی بین واحدها را با مشکل مواجه می سازد.

در مقابل، در روش ناپارامتریک که برای اولین بار توسط فارل ( ۱۹۵۷ ) برای تخمین کارایی ارائه شد نیازی به تعیین شکل تبعی خاصی برای توابع نبوده و عوامل تصادفی نیز وجود ندارند . فارل به جای حدس تابع تولید، مقادیر داده ها و ستانده ها را مشاهده کرده و مرزی را برای واحدها در نظر گرفته و آنرا ملاک کارایی قرار داد . فارل کارایی یک واحد اقتصادی را شامل دو جزء کارائی فنی  و کارائی تخصیصی  می دانست . کارایی فنی مربوط به ساختار تکنولوژیکی یک واحد است . به عبارت دیگر در کارایی فنی بحث بر سر رابطه بین نهاده و خدمات و چگونگی تبدیل نهاده ها به خدمات است . کارایی تخصیصی نیز مربوط به اهداف رفتاری واحدهاست . چون اهداف رفتاری عموماً مواردی نظیر حداکثر نمودن درآمدها، حداقل کردن هزینه ها و یا حداکثر نمودن سود است از اینرو به اطلاعات قیمتی در مورد نهاده ها و محصولات نیازمند است و نهایتاً از ضرب این دوکارایی، کارایی کل(اقتصادی ) بدست می آید. در سطح الگوهای ناپارامتریک، روش های متفاوتی برای مشاهده ناکارایی وجود دارد که از مهمترین و پرکاربردترین آنها می توان به روش مرز پله ای و روش برنامه ریزی خطی اشاره نمود که هر دو جزو الگوهای برنامه ریزی ریاضی هستند. (ودودی و همکاران، ۱۳۸۴)

در مدل های کمی و عینی مرتبط با اندازه گیری کارایی، آنچه مهم است تعیین تابع تولید  و استفاده از آن در مدل است. زیرا با داشتن آن می توان عملکرد یا کارایی یک واحد را محاسبه کرد. برای تعیین و تقریب تابع تولید دو روش عمده پارامتری و غیرپارامتری وجود دارد. در روش پارامتری، تابع تولید مشخصی با بهره گرفتن از روش های مختلف آماری و اقتصادسنجی تخمین زده شده و سپس با بکارگیری این تابع نسبت به تعیین کارایی اقدام می گردد. اما در روش غیرپارامتری که فارل برای اولین بار به تعیین کارایی به این روش پرداخت. نیازمند تخمین تابع تولید نمی باشیم و به جای توجه به تابع تولید به مرز تولید توجه می شود. (اسدی و همکاران، ۱۳۸۸)

معرفی انواع روش های اندازه گیری عملی کارایی از سوی فارل(۱۹۵۷) صورت گرفته است. وی پیشنهاد کرد که برای اندازه گیری کارایی یک بنگاه، باید عملکرد آن با عملکرد بهترین واحدهای موجود در آن صنعت مقایسه شود. فارل سه نوع کارایی برای بنگاه مطرح کرد. وی نظر خود را با مثال ساده ای از واحدی که با بهره گرفتن از دو عامل تولید X1 و X2 به تولید یک ستانده Y با فرض بازده به مقیاس ثابت و بر مبنای حداقل نهاده می پردازد، بیان کرد. (بحیرایی و حامدی، ۱۳۹۱)

 

۲-۲-۱۱ انواع کارایی

نمودار۲-۲- انواع کارایی از دیدگاه فارل فایل متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir موجود است.

۲-۲-۱۱-۱ کارایی فنی یا تکنیکی

کارایی فنی یا تکنیکی عبارت است از توانایی یک واحد در بدست آوردن حداکثر خروجی با یک دسته از ورودیهای ثابت.

این کارایی متأثر از عملکرد مدیریتی و مقیاس آن واحد (شعبه) می باشد. به عبارت دیگر کارایی فنی، اختلاف بین نسبت خروجی به ورودی مشاهده شده با نسبت بین خروجی به ورودی در بهترین شرایط است. (فقیه نصیری و همکاران، ۱۳۸۹)

 

۲-۲-۱۱-۲ کارایی تخصیصی

کارایی تخصیصی عبارت است از توانایی یک واحد در استفاده بهینه از نهاده ها برای تولید، با توجه به قیمت و تکنولوژی، به گونه ای که هزینه حداقل گردد. در  کارایی تخصیصی فرض بر این است که سازمان مورد نظر از لحاظ تکنیکی کاملاً کاراست. (فقیه نصیری و همکاران، ۱۳۸۹)

۲-۲-۱۱-۳ کارایی اقتصادی

کارایی اقتصادی ترکیبی است از کارایی فنی و تخصیصی. همانطور که گفته شد، کارائی فنی بیانگر حداکثر سطح تولید ممکن برای یک واحد خدمات با بهره گرفتن از نهاده های معین است و کارایی تخصیصی با توجه به قیمت عوامل و محصولات و لحاظ سطح معین و ثابتی از تکنولوژی، میزان بکارگیری نهاده ها را در اندازه بهینه شان نشان می دهد. این دو مفهوم در مجموع بیانگر کارایی اقتصادی است که از آن به کارایی هزینه نیز یاد می شود. یک سازمان زمانی به کارایی اقتصادی می رسد که هم از لحاظ فنی و هم از لحاظ تخصیصی، کارا باشد. به عبارت دیگر کارایی فنی، بخشی از کارایی اقتصادی است و این دو رابطه ضروری- و نه کافی‌ دارند. (فقیه نصیری و همکاران، ۱۳۸۹)

۲-۲-۱۱-۴ کارایی مقیاس

کارایی مقیاس، بیانگر نسبت کارایی فعلی یک واحد به کارایی در مقیاس بهینه آن واحد تولیدی است. به عبارت دیگر کارایی مقیاس، بیانگر تولید در مقیاس بهینه یک واحد تولیدی است. (فلاح، ۱۳۸۶)

تاکنون تعاریف متنوعی از کارایی ارائه شده است. مفهوم کارایی در اقتصاد، تخصیص مطلوب منابع است. اما از نظر اهداف کاربردی، تعاریف گوناگونی بیان شده است. به طور کلی کارایی، معرف نسبت ستانده ها به نهاده ها در مقایسه با یک استاندارد مشخص است .

از این رو تشخیص کارایی، منوط به تعریف و مقایسه با یک واحد مطلوب استاندارد است. مبنای چنین حد مطلوبی می تواند با روش های مختلفی تعیین و مشخص شود.

  1. ۱٫ Stochastics Frontier Approach
  2. ۲٫ Tick Frontier Approach
  3. ۳٫ Distribation Free Approach
  4. ۴٫ Cobb-Douglas Production Function
  5. ۵٫ Translog

گردشگری در قم

۱ـ۱ـ۱ـ عوامل مؤثر بر توقف بیشتر گردشگران در مناطق گردشگری

طول مدت اقامت یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده مؤثر گردشگری بر اقتصاد یک منطقه است. تعداد روزهایی که گردشگر در یک مقصد خاص بماند، به احتمال زیاد بر هزینه‌های وی تأثیرگذار خواهد بود. یک دلیل ساده این است که هزینه‌های مربوط به اسکان و خوراک تقریبا ۴۰درصد کل هزینه‌های گردشگر را تشکیل می‌دهند (وانگ و دیگران، ۲۰۱۰). بدیهی است هر دو عامل بطور مستقیم به مدت زمان اقامت مربوط می‌شوند، در عین حال تعداد تجارب ممکن که توسط گردشگر انجام می‌شود، به مدت زمان اقامت بستگی دارد (Antonio & Jose,2009).

زیرساختهای گردشگری عواملی هستند که به قصد ارائه خدمات و انتفاع توسعه خدمات به گردشگران و مسافران یا میهمانان طبق ضوابط ارائه می‌شود. مهم‌ترین زیرساخت‌های گردشگری اقامتگاه‌ها، حمل و نقل، جاذبه‌های گردشگری، مکان‌های ارائه مواد غذایی، مراکز اطلاع‌رسانی، آژانس‌های مسافرتی، راهنمایان تور، جامعه بومی و سازمان‌های دولتی می‌باشد (کوشش تبار، ۱۳۸۷ :۱۰۴).

در گردشگری مذهبی انگیزه اصلی زیارت اماکن مقدسه و زیارتگاه‌هاست، که اقامتگاه‌ها و نوع امکانات آن به هر حال در طول مدت اقامت تأثیر می‌نهد ‍(فاطمی، ۱۳۸۰: ۱۱). در میان گردشگران مذهبی، دو گروه مواجه مشاهده می‌شوند: یکی زائران، یا کسانی که انگیزه‌ی آنها از مسافرت، فقط انجام امور مذهبی است و زمان و مدت اقامت‌شان، تابع اوقات فراغت نیست و دیگری، گردشگران مذهبی که ضمن انجام زیارت و شرکت در مراسم مذهبی از مکان‌های دیگر گردشگری (اعم از مذهبی و غیرزیارتی) نیز دیدن می‌کنند و یا به عبارتی دیگر، اهداف مسافرت آنها چندمنظوره با اولویت زیارت است که خود موجب بالارفتن مدت سفر و در نتیجه افزایش میزان هزینه‌های مسافرت می‌شود (مؤمنی و همکاران، ۱۳۸۷: ۱۴). به همین دلیل امروزه منابع و جاذبه‌های گردشگری در تمامی بخش‌های برنامه‌ریزی و مدیریتی گردشگری اهمیت فراوانی یافته است. لیکن استفاده از مواهب گردشگری جز با فراهم کردن بستر مناسب توسعه گردشگری امکان‌پذیر نیست. از این رو شناسایی جاذبه‌ها در مرحله اول، و برنامه‌ریزی برای توسعه آنها در مراحل بعدی، امری ضروری به نظر می‌رسد (بهزادفر و زمانیان، ۱۳۸۶: ۲).
طی تحقیقی که آقایان عیسی ابراهیم‌زاده، شمس‌ا… کاظمی‌زاد و محمد اسکندری‌ثانی با عنوان برنامه‌ریزی استراتژیک توسعه‌ی گردشگری، با تأکید بر گردشگری مذهبی (مطالعه‌ی موردی: شهر قم) در سال ۱۳۸۸ انجام دادند، عامل توسعه و تجهیز شهر به فضاهای تفریحی سالم، به منظور افزایش مدت اقامت گردشگران به عنوان دومین عامل تأثیرگذار به اثبات رسیده است. همچنین کمبود فضاهای سرگرمی و تفریحی (پارک و شهر بازی) و فضای سبز نیز به عنوان دومین نقطه ضعف قم مطرح شده است (ابراهیم‌زاده، کاظمی‌زاد و اسکندری‌ثانی، ۱۳۸۹).

توسعه‌ی شهرهای زیارتی متناسب با پیروان مذاهب، مدت اقامت زائران در شهر و بالاخره با میزان هزینه‌هایی است که در زمان زیارت و اجرای فرایض دینی انجام می‌شود (دیناری، ۱۳۸۴: ۹۵ و ۹۶).

 

۱ـ۲ـ معرفی شهر قم

شهر قم علاوه بر اینکه به عنوان مهم‌ترین پایگاه مذهبی جهان تشیع و دومّین مرکز زیارتی کشور بعد از مشهد در سطح ملی شناخته شده است، دارای پتانسیل‌های مذهبی ـ فرهنگی، تاریخی و طبیعی بـاارزش دیگری نیز هست؛ لیکن تاکنون این شهر نتوانسته است به جایگاه واقعی خود در عرصه جـذب گردشـگر به ویژه به لحاظ ضریب ماندگاری گردشگران دست یابد. بـه منظور تحقق این امر مهم، با اجرا و تقویت فضاهای سرگرمی و تفریحی (پارک و شهر بازی) و فضاهای سبز و همچنین تقویت جاذبه‌های طبیعـی بـه عنـوان عنصـر مکمـل گردشـگری مذهبی، در تمام طول سال، برای جلوگیری از فصلی شـدن گردشـگری شـهر و افـزایش مـدت اقامـت گردشگران در شهر عملی گردد (ابراهیم‌زاده، کاظمی‌زاد و اسکندری‌ثانی، ۱۳۸۹).
در ضمن می‌توان به برخورداری از فیض وجود بارگاه ملکوتی کریمه اهل بیت حضرت فاطمه معصومه (س)، پایگاه و مرکز حوزه‌ی علمیه و مرجعیت، با جمعیتی قریب به بیش از ۵۰۰۰۰ نفر طلبه ایرانی و قریب به ۱۳۰۰۰ نفر طلبه خارجی به همراه خانواده‌شان با حدود ۳۰۰۰۰ نفر از ۱۱۳ کشور جهان و شهری زیارتی متبرک به وجود مقبره‌ی ۴۴۴ امام‌زاده و وجود مسجد مقدس جمکران به عنوان میعادگاه عاشقان حضرت ولی‌عصر (عج) اشاره نمود. از دیگر ویژگی‌های مهم آن، علاوه بر اینکه پذیرای بیش از بیست میلیون نفر زائر در سال می‌باشد، می‌توان به حضور قریب به ۲۰۰۰۰۰ نفر اتباع خارجی از بیش از یکصد کشور جهان و قرار گرفتن در مسیر مواصلاتی ۱۷ استان کشور اشاره کرد.

۱ـ۲ـ۱ـ موقعیت جغرافیایی

جدول ‏۲۱: مساحت کشور و استان

رتبه سهم از کشور (درصد) مساحت

(کیلومتر مربع)

استان / کشور
۱۰۰ ۱۶۴۸۱۹۵ کشور
۲۸ ۷ ۱۱۲۳۸ قم

 

استان قم با وسعت ۱۱۲۳۸ کیلومتر مربع، ۷ درصد از مساحت کل کشور را تشکیل می‌دهد و تقریباً در مرکز ایران واقع شده است. این استان از سمت شمال به استان تهران، از سمت غرب به استان مرکزی و از طرف جنوب به استان اصفهان و از سمت شرق به استان سمنان محدود می‌شود. استان قم از نظر تقسیمات کشوری دارای یک شهرستان، ۶ شهر، ۵ بخش، ۹ دهستان و ۳۳۰ روستا شامل ۲۰۳ روستای دارای سکنه و ۱۲۷ روستای خالی از سکنه می‌باشد.

قم از بدو پیدایش تا بحال با تغییراتی بسیار جزیی در مکان نخـستین خود باقی مانده و از این جهت نمونه بسیار ممتازی در میان شهرهای ایران است. شهر قم که نام قدیمی آن در لغت فارسی قدیم “کومه” ذکر شده و تقصیر و معرب شده آن به “قم” تبدیل شده است، شهری بسیار قدیمی است و بناهای به جامانده از شـهر قـدیم در یـک کیلومتری شرق شهر، دلیل قاطعی بر قدمت این شهر محسوب می‌شود. بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد که رودخانـه”قـمرود” در تمام طول تاریخ به عنوان موجد و مایه حیات شهری و روستایی دشت قم عمل کرده است، به طوری که مردم ناحیه قم از ایام قدیم برای آبیاری کشتزارها و آبرسانی به روستاها نهرهای متعددی از این رودخانه منتزع نموده و هر شاخه‌ای از آن را به قسمتی از دشت جاری ساخته‌اند. به این ترتیب رفته رفته در طول زمان یک سیستم آبیاری پدید آورده‌اند به طوری که کیفیت کـشاورزی از نظر رونق و انحطاط به نظم یا خرابی ایـن سیـستم وابـسته بـوده اسـت.

بـدین ترتیـب در اطـراف “قـمرود” نظـامی متـشکل از سکونت‌گاه‌های محلی تشکیل شده است که به تدریج در همان مکان توسعه یافته و مسیرهای ارتباطی که از ایـن کـانون منـشعب می‌شدند ساختار محلات را در آن تقویت نمودند.

شهرستان قم تا سال ۱۳۵۶ جزو استان تهران بوده که در این سال از استان تهران منفک و به استان مرکزی ملحق و سپس در سال ۱۳۶۵ مجدداً جزو استان تهران گردیده است. مقام معظم رهبری در روز ۱۳ رجب سال ۱۴۱۶ مصادف با میلاد حضرت علی (ع)، دستور استان شدن قم را صادر و پس از پیگیری دولت و تصویب مجلس شورای اسلامی در تیر ماه سال ۱۳۷۵ رسماً به عنوان استان اعلام گردید.

 

۱ـ۲ـ۲ـ ویژگی‌های جمعیتی

براساس نتایج سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰ جمعیت قم ۱۱۵۱۶۷۲ نفر بوده که در مقایسه با جمعیت کل کشور (۷۵۱۴۹۶۶۹ نفر) در سال ۱۳۹۰ معادل ۵/۱ درصد می‌باشد.

بیشتر جمعیت استان، شهرنشین هستندکه به دلیل تفاوت‌های جغرافیایی، جمعیت در سطح استان یکسان توزیع نشده است. بالاترین نرخ تراکم جمعیت در بخش مرکزی و کمترین آن در بخش جعفرآباد مشاهده  می‌شود. نرخ رشد جمعیت این استان در فاصله سال های ۱۳۸۵-۱۳۹۰ معادل ۹۳/۱ درصد بوده است.

جدول ‏۲۲: جمعیت برحسب جنس به تفکیک وضع سکونت

ساکن
غیر ساکن نقاط شهری  نقاط روستایی جمع جنس
۳

۳

۰

۵۵۷۹۸   ۱۰۹۵۸۷۱

۳۰۵۲۶    ۵۵۷۱۳۲

۲۵۲۷۲    ۵۳۸۷۳۹

۱۱۵۱۶۷۲

۵۸۷۶۶۱

۵۶۴۰۱۱

مرد و زن……………………………………………………………….

مرد ………………………………………………………………………..

زن ………………………………………………………………………….

 

۱ـ۲ـ۲ـ۱ـ ساخت جنسی و سنی جمعیت

در آبان ماه ۱۳۹۰، از ۱۱۵۱۶۷۲ نفر جمعیت استان، ۵۸۷۶۶۱ نفر مرد و ۵۶۴۰۱۱ نفر زن بوده‌اند که در نتیجـه، نسـبت جنسـی برابـر ۱۰۴ بـه دست می‌آید. به عبارت دیگر، در مقابل هر ۱۰۰ نفر زن، ۱۰۴ نفر مرد وجود داشته است. این نسبت برای اطفال کمتر از یک سـاله ۱۰۶ و بـرای بزرگسالان ۶۵ ساله و بیشتر ۱۰۲ بوده است. از جمعیت کشور ۲۵ درصد در گروه سنی کمتر از ۱۵ ساله، ۳/۷۰ درصد در گـر وه سـنی ۶۴- ۱۵ساله و ۷/۴ درصد در گروه سنی ۶۵ ساله و بیشتر قرار داشته‌اند.

 

 

۰

۸۰۰۰

۱۶۰۰۰

۲۴۰۰۰

۳۲۰۰۰

۴۰۰۰۰

۴۸۰۰۰

۵۶۰۰۰

۶۴۰۰۰

۷۲۰۰۰

د

مرد

( نفر ) ( نفر )

نمودار ‏۲۱: هرم سنی ـ جنسی جمعیت استان

۰

۸۰۰۰

۱۶۰۰۰

۲۴۰۰۰

۳۲۰۰۰

۴۰۰۰۰

۴۸۰۰۰

۵۶۰۰۰

۶۴۰۰۰

۷۲۰۰۰

د

مرد

( نفر ) ( نفر )

نمودار ‏۲۲: هرم سنی ـ جنسی جمعیت نقاط شهری استان

در آبان ۱۳۹۰ از کل جمعیت استان ۱۱۳۳۰۸۴ نفر در خانوار معمولی ساکن، ۱۳۴۰ نفر در خانوار گروهی، ۱۷۲۴۵ نفر در خانوار مؤسسه‌ای و ۳ نفر در خانوار معمولی غیرساکن بوده‌اند.

۱ـ۲ـ۳ـ اقلیم

با توجه به عوامل مؤثر بر اقلیم و عناصر آب و هوایی استان قم، بطور کلی سه نوع آب و هوا را می‌توان به شرح زیر در سطح استان مشخص نمود:

اقلیم کوهستانی: نواحی غربی و جنوبی استان، ارتفاعات بالاتر از ۱۵۰۰ متری دیده می‌شود که خود به دو نوع معتدل و سرد کوهستانی تقسیم می‌شود، که سرد کوهستانی، بر قله‌های بیش از ۳۰۰۰ متر استان منطبق است.

اقلیم نیمه بیابانی: بر نواحی کوهپایه‌ای و دشت‌های استان از جمله دشت قم، منطبق است که دارای تابستان‌های گرم و خشک و زمستان‌های سرد می‌باشد.

اقلیم خشک بیابانی: در شرق استان و در سواحل دریاچه نمک قم وجود دارد. دارای تابستان‌های بسیار گرم و خشک و زمستان‌های سرد و خشک می‌‌باشد و کمی بارش (کمتر از ۱۰۰ میلیمتر) و شدت تبخیر و دمای شدید تابستانه از ویژگی‌های برجسته آن است.

براساس اقلیم نماهای دومارتن و آمبرژه،  نوع اقلیم این استان در اغلب نقاط خشک و خشک سرد می‌باشد و فقط در ارتفاعات آن در مرز آب و هوای نیمه خشک و خشک سرد قرار می‌گیرد.

۱ـ۲ـ۳ـ۱ـ دما

شرایط آب و هوائی استان قم به گونه‌ای است که از غرب به شرق و از جنوب به شمال بر میزان دما افزوده شده و از مقدار بارش و تعداد روزهای یخبندان و ابری کاسته می‌شود. نواحی مرتفع بالاتر از ۱۵۰۰ متر در غرب و جنوب استان دارای آب و هوای معتدل کوهستانی، نواحی کوهپایه‌ای و دشت‌های استان از جمله دشت قم دارای آب و هوای نیمه بیابانی و نواحی شرقی استان دارای آب و هوای گرم و خشک بیابانی می‌باشند.

در فصول سرد تنها سیستم پرفشار قطبی می‌تواند سرما و کاهش دما برای این استان به ارمغان آورد و در فصول گرم هم این استان کاملاً تحت تأثیر سیستم پرفشار مناطق حاره که دارای هوائی گرم و خشک است می‌باشد. نوسان درجه حرارت در شبانه روز و نیز فاصله درجه حرارت در تابستان و زمستان در این استان خیلی زیاد است. حداکثر مطلق دما در این استان ۴۹ درجه در ماه‌های تیر و مرداد و حداقل مطلق دما ۲۴- درجه سانتیگراد در بهمن ماه ثبت شده است. هرگاه دما افزایش می‌یابد تبخیر زیاد می‌شود و کاهش بارندگی و فزونی خشکی پدید می‌آید. میانگین دمای سالانه استان قم در حدود ۱۷ درجه سانتیگراد می‌باشد.

۱ـ۲ـ۳ـ۲ـ بارندگی

متوسط بارندگی سالانه ۳۰ ساله در این استان ۲/۱۶۳ میلیمتر می‌باشد که در حدود ۷۱/۶۴ درصد رقم بارش درازمدت کشور یعنی ۲/۲۵۲ میلیمتر می‌باشد. بیشتر بارندگی در این استان به صورت باران است. کمترین میزان بارش در طول سال که کمتر از ۱۰۰ میلیمتر است در پست‌ترین منطقه استان (اطراف دریاچه نمک) رخ می‌دهد و بیشترین بارندگی عمدتاً در غرب استان و بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیمتر را شامل می‌شود.

۱ـ۲ـ۳ـ۳ـ روزهای یخبندان

تعداد روزهای یخبندان به طور متوسط از ۴۸ روز تا ۱۰۳ روز در نقاط مختلف استان متغیر بوده و عمده آن در دی‌ماه و فصل زمستان اتفاق می‌افتد. متوسط ایام یخبندان این استان ۶۲ روز در سال می‌باشد.

۱ـ۲ـ۳ـ۴ـ رطوبت نسبی

به طور کلی استان قم دارای هوای خشک با میزان رطوبت پائین می‌باشد و متوسط رطوبت نسبی سالیانه آن در حدود ۴۶ درصد است.

۱ـ۲ـ۳ـ۵ـ پوشش گیاهی

با توجه به شرایط آب و هوایی و خصوصیات آب و خاک منطقه، پوشش گیاهی استان بسیار فقیر است. بدلیل شوری آب و خاک مناطق مرکزی و شرقی، در این مناطق فقط گیاهان خودروی طبیعی خشکی‌پسند و نمک‌دوست مانند خارشتر، خارزرد، گون، شیرین بیان، بومادران، گز و … قادرند به حیات خود ادامه دهند.

در نواحی غرب و جنوب استان، بدلیل شرایط مساعد آب و هوایی، پوشش گیاهی، از نوع استپ کوهستانی است و در لابلای آنها تک‌درخت، بوته‌زار و گلهای رنگارنگ نیز مشاهده می‌شود.

در این نواحی، در نقاطی که خاک غنی‌تر و شیب ملایم‌تر است، به دلیل باران کافی (بالای ۳۰۰ میلیمتر)، کشت دیم نیز رایج است. مراتع ییلاقی استان نیز در این نواحی قرار دارند که وسعت آنها بالغ بر ۲۰۰٫۰۰۰ هکتار می‌باشد.

با توجه به اقلیم حاکم بر استان قم، حدود ۱/۵ درصد از وسعت استان را جنگل‌ها تشکیل می‌دهند که می‌توان آن‌ها را به چهار گروه دسته‌بندی نمود:

الف) ذخیره‌گاه‌های جنگلی: این ذخیره‌گاه‌ها مناطقی با گونه‌های در حال انقراض، آسیب‌پذیر و دارای ویژگی‌های خاص می‌باشند که با مساحت ۲۰۰۰ هکتار در مناطق کوهستانی استان قرار دارند و شامل گونه‌های گیاهی چون بُنه و بادامچه می‌باشند.

ب) پارک‌های جنگلی: مهم‌ترین پارک‌های جنگلی استان قم، پارک جنگلی اسلام‌آباد (در کیلومتر ۱۰ جاده قم- سلفچگان)، پارک جنگلی علوی (نزدیک شهرک مهدیه) و پارک جنگلی الغدیر (در جاده نیزار) است. هدف از ایجاد این پارک‌های جنگلی، افزایش تفرجگاه‌ها و فضای سبز در استان بوده است.

ج) بیشه‌زارها: این مناطق با وسعت حدود ۱۱۱۰۰ هکتار، رویش‌گاه طبیعی گز است که در اطراف رود مسیله (نزدیک روستای مشک‌آباد)، حاشیه رودخانه قره چای و اطراف رود شور واقع در جنوب کاروانسرای دِبرگچین (شمال شرق استان قم) قرار دارد.

د) تاغ‌زارها: تاغ‌زارهای استان قم بیشتر در اطراف روستای حسین‌آباد میش مست قرار دارند.

همچنین در سال‌های اخیر اداره کل منابع طبیعی استان قم به منظور تثبیت ماسه‌های روان، در کانون‌های فرسایش بادی از جمله منطقه کوه نمک در شمال غرب استان، منطقه حسین‌آباد میش مست واقع در جنوب شرقی و منطقه مسیله در شرق استان، به جنگل‌کاری و نهال‌کاری با گونه‌های تاغ، گز و اسفناج وحشی اقدام نموده که بیشه‌زارهای زیبایی در این مناطق به وجود آورده است.

از دیگر رویشگاه‌های استان قم، مراتع می‌باشند که در حال حاضر وسعت آن ۷۲۳۰۱۹ هکتار بوده و از نظر موقعیت به سه دسته مراتع کوهستانی، تپه ماهوری و دشتی تقسیم می‌شوند. بخش غربی و جنوبی استان که از نظر فصل چرای دام جزو مراتع ییلاقی محسوب می‌شود، به دلیل شرایط مناسب‌تر آب و هوایی، پوشش گیاهی آن از نوع استپ کوهستانی است. در بخش شرقی و مرکزی استان از نظر فصل چرای دام، مراتع از نوع قشلاقی بوده و پوشش گیاهی به دلیل شوری آب و خاک و کمبود بارش، بیشتر از نوع گیاهان شورپسند و خشکی‌پسند است.

مراتع استان قم در حفظ آب و خاک و ایجاد تعادل در محیط زیست از اهمیت بسزایی برخوردارند.

در استان قم تاکنون ۷۰۰ گونه گیاهی شناسایی شده که این مقدار، ۱۰ درصد کل گونه‌های گیاهی کشور است و از این میان حدود ۱۵۰ گونه دارای ارزش دارویی است که از جمله آن می‌توان به کاسنی، خارشتر، شیرین بیان و بومادران اشاره نمود. برخی از گونه‌های گیاهی همچون ریواس، کنگر، زرشک و سماق ارزش خوراکی دارند و گروهی نیز مانند گون، باریجه و اُشنان، به عنوان گیاهان صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

۱ـ۲ـ۴ـ زبان

زبان رسمی مردم قم فارسی دری با لهجه قمی است که از گذشته‌های دور به این زبان تکلم می‌نموده‌اند اما امروزه این گویش تا حدّ زیادی به لهجه تهرانی نزدیک شده و لهجه قمی اصیل به تدریج رو به فراموشی گذاشته و بیشتر در میان افراد میان‌سال رایج است.

شهر قم به علت مهاجرپذیر بودن دارای انواع زبان‌ها و لهجه‌ها می‌باشد و مهاجران علاوه بر زبان فارسی به زبان و گویش خاص خود نیز سخن می‌گویند. از دیگر گویش‌های رایج در قم می‌توان به کردی، کله کوی شیرازی، خلجی و بختیاری اشاره نمود.

۱ـ۲ـ۵ـ وضعیت اقتصادی و اشتغال

مهم‌ترین عامل مؤثر بر وضعیت اقتصادی استان قم، صنعت گردشگری از شاخه توریسم مذهبی است و دلیل آن وجود حرم حضرت معصومه (س) است که در تمام فصول سال پذیرای زائران بسیاری از نقاط مختلف کشور و جهان است و این امر موجب رونق بازار کار و خدمات در شهر قم شده است.

بعد از صنعت گردشگری، به‌ترتیب صنایع، معادن، کشاورزی و صنایع دستی، از منابع مهم اقتصادی استان قم محسوب می‌شوند.

۱ـ۲ـ۵ـ۱ـ اشتغال و بی‌کاری

بر اساس نتایج طرح آمارگیری از نیروی کار در بهار سال ۱۳۹۴ نرخ بی‌کاری استان ۹/۹ درصد و در سطح کشور ۸/۱۰ درصد است.

نرخ مشارکت اقتصادی استان نیز ۶/۳۲ درصد و این نرخ در کشور ۰/۳۸ درصد برآورد شده است.

۱ـ۲ـ۵ـ۲ـ تورم

نرخ تورم استان قم در خرداد سال ۱۳۹۴، ۱/۱۵ درصد و این نرخ در سطح کشور ۲/۱۴ درصد بوده است.

۱ـ۲ـ۶ـ ویژگی‌های فرهنگی

قم با داشتن سابقه‌ی یکجانشینی ۷۰۰۰ ساله دارای فرهنگ عامه‌ی مخصوص به خود است که تحت تأثیر ارتباط بین مردم و ویژگی‌های جغرافیایی این سرزمین در طول تاریخ به وجود آمده است.

۱ـ۲ـ۶ـ۱ـ آیین‌ها و آداب و رسوم مردم

به طور کلی آداب و رسوم شامل شیوه‌های زندگی و عادات خاص یک ملت یا مردم یک منطقه است؛ به عبارتی، آداب و رسوم، الگوهای اساسی و مهم رفتار است که افراد یک محیط اجتماعی می‌پذیرند. آیین و آداب و رسوم مردم قم را می‌توان به دو گروه دسته‌بندی کرد:

الف) آیین‌ها و آداب و رسوم مذهبی

در قم آیین‌ها و آداب و رسوم مذهبی متعددی در طول سال برگزار می‌شود؛ از جمله می‌توان به مراسم عید فطر، قربان، نیمه شعبان و مراسم یادمان ورود حضرت معصومه (س) به قم، مراسم اعتکاف و آیین‌های عزاداری اشاره کرد.

جهت توضیح یکی از این مراسمات، مراسم یادمان ورود حضرت معصومه (س) به قم، روز بیست و سوم ربیع الاول سال ۲۰۱ هجری قمری، روز ورود حضرت معصومه (س) از مسیر ساوه به قم است. در این روز، مردم قم و خادمان حرم در یک حرکت نمادین به اتفاق شخصی که نماد موسی ابن خزرج است تا بیرون شهر به استقبال آن حضرت می‌روند. این شخص که افسار شتر حضرت را به دست دارد، آن بانوی بزرگوار را به منزل شخصی خود هدایت می‌کند و در پایان مراسم، ضریح و مرقد مطهر آن حضرت گلباران می‌شود.

همچنین مراسم لاله‌گردانی، لاله‌گردانی یا شمعدان‌گردانی حرم مطهر حضرت معصومه (س) از جمله مراسم زیبا و دیدنی است که مخصوص تغییر خادمان حرم است. به همین مناسبت، ۷ عدد شمعدان که درون هر یک از آنها یک شمع روشن است، بین دو ردیف خادمان حرم که لباس یک‌شکل بر تن دارند، قرار می‌گیرد. آنها چوب‌پرهای خود را روی زمین در جلوی خود می‌نهند. در این هنگام، یکی از مردانی که در جلوی صف ایستاده در ایوان طلا رو به حرم شروع به خواندن خطبه می‌کند.

خادمان هنگامی که نوبت کشیک آنها به پایان می‌رسد، در این صف قرار می‌گیرند. بعد از پایان خطبه، یک نفر شمعدان را برمی‌دارد، می‌بوسد و مراسم خاتمه می‌یابد. در حقیقت، کسی که شمعدان را به دست می‌گیرد، کار روزانه‌ی خود را شروع می‌کند.

ب) آیین‌ها و آداب و رسوم بومی و سنتی

با توجه به ویژگی‌های جغرافیایی و فرهنگی قم، آیین‌ها و آداب و رسوم بومی و سنتی گوناگونی وجود دارد؛ از جمله می‌توان به مراسم شب چله، نوروز، تحویل سال و مراسم آن، سیزده بدر و مراسم سردرختی اشاره کرد.

در برخی از روستاهای قم به ویژه در وشنوه، مراسمی به نام سردرختی متداول است و در اوایل بهار برای اینکه درختان باغ از گزند سرما در امان بمانند، این رسم به اجرا درمی‌آید.

۱ـ۲ـ۶ـ۲ـ پوشاک مردم قم

تقریباً تمامی زنان شهر قم برای پوشش از چادر استفاده می‌کنند و در میان برخی از ایشان بستن سرپوش‌هایی چون پوشیه و نقاب نیز رایج است.

پوشش زنان استان قم در گذشته عبارت بوده از پیراهن دورچین (پاچین)، پیراهن راسته، شلوار قردار، شلیته، جلیقه، آرخالق و شلوار (تمون) که از پارچه‌های ساده، راه‌راه و گلدار از جنس دبیت، کرباس، چیت و متقال تهیه می‌شد. پاپوش زنان را نیز کفش‌هایی همچون گیوه، گالش و چرمی تشکیل می‌داد.

زنان در هنگام خروج از منزل چاقچور به پا می‌کردند. چاقچور شلوار گشاد و بلندی بود که کمر آن لیفه و در قسمت مچ پا، پاچین داشت. در این حالت زیرجامه داخل چاقچور قرار می‌گرفت.

زنان در روستاها پیراهن‌های بلندی بر تن می‌کردند که تا زانوی آن‌ها می‌رسید و معمولاً این پیراهن‌ها سفید گلدار با دو جیب بود که در طرفین دوخته می‌شد. در زیر این پوشش، شلواری نیز به پا می‌کردند.

زنان همیشه حتی در خانه نیز روسری (چارقد) سفید بر سر داشتند. چارقد را به صورت مثلثی تاکرده بر سر گذاشته و دسته‌ه ای آن را در زیر گلو گره زده یا با سنجاق در زیر چانه محکم می‌کردند. برخی از ایشان در دو طرف سنجاق، پارچه کوچک سبزی که با یکی از زیارت‌های ائمه یا امامزادگان متبرک شده بود، قرار می‌دادند و اگر پولی همراه خود داشتند، آن را در گوشه چارقد خود گره می‌زدند.

تن‌پوش مردان استان قم در گذشته شامل پیراهن یقه شیخی، جلیقه، کت و قبا بوده که به همراه شلوارهای ساده و گشاد از جنس دبیت و کرباس به تن می‌کردند. مردان در گذشته کلاه‌هایی از نوع بافتنی، نخی، پوستی، نمدی، پهلوی و شابگاه (شاپو) به سر می‌گذاشتند. پاپوش آن‌ها را نیز گیوه و نعلین تشکیل می‌داد. امروزه اکثر مردان در استان قم از پیراهن ساده مردانه و شلوار پارچه‌ای یا کتان استفاده می‌کنند.

 

۱ـ۲ـ۷ـ صنایع دستی

هنرهای سنتی و دستی در استان قم همانند سایر استان‌های دیگر کشور از دیرباز در میان ساکنان آن رایج بوده است. مهم‌ترین صنایع دستی استان قم عبارتند از قالی‌بافی، سفالگری، کاشی‌سازی، کاشی‌تراشی، آجرتراشی، حجاری و منبت‌کاری.

قالی‌بافی: عمده‌ترین فعالیت دستی در استان قم به قالی‌بافی اختصاص دارد. قالی‌های تولید شده در استان قم دارای گره فارسی و همواره به دلیل استفاده از رنگ‌های زیبا و چشم‌نواز مشهور بوده است. رنگ‌های اصلی فرش قم را ۱۶ رنگ لاکی روشن و تیره، سرمه‌ای، کرم روشن و تیره، نخودی، بِژ، قهوه‌ای سوخته و روشن، آبی روشن و سیر، مشکی، خاکی، طلایی و مسی تشکیل می‌دهند. طرح‌های قالی قم همانند رنگ‌های مورد استفاده، از تنوع و گستردگی خاصی برخوردارند. نقش بته در زمینه‌های کرم و در اندازه‌های ۲ ذَرع تا ۷ متر بافته می‌شود. طرح‌های اسلیمی، ختایی، لچک ترنج‌دار و نیز طرح‌های درختی همانند قالیچه‌های اصفهان، از جمله طرح‌هایی است که بیشترین تولیدات را به خود اختصاص می‌دهند. نقش‌های کومه‌ای (درختی، حیوانی، بوته‌ای)، شاه عباسی و گل فرنگ، به لحاظ امکاناتی که طراح در رنگ‌آمیزی آن‌ها دارد، از زیبایی چشمگیری نسبت به رنگ‌های بدیع بهره‌مند می‌باشند. طرح قالی‌های شکارگاهی نیز گرچه از اصفهان نشأت گرفته اما نمونه‌های فراوانی از این طرح را در قالیچه‌های ابریشم بافت قم می‌توان مشاهده کرد. طرح‌های هندسی همانند قالی‌های قفقاز و نقش‌های هراتی موسوم به ماهی درهم نیز از دیگر طرح‌های استفاده شده در متن قالی قم می‌باشد. فرش‌های تولیدی این استان بیشتر در اندازه‌های ذَرع، نیم و دو ذَرعی و ابعاد ۴، ۷ و ۱۲ مترمربع بافته می‌شوند.

این هنر نفیس قرن‌هاست که در نقاط مختلف استان رواج دارد و امروزه ۱۰ هزار نفر به آن اشتغال دارند که از این رقم ۶۰ درصد را مردان و ۴۰ درصد را زنان تشکیل می‌دهند.

ماهانه ۴۰۰۰ متر فرش ابریشم در این استان بافته می‌شود.

منبت‌کاری: منبت‌کاری به هنر کنده‌کاری خاص همراه با خلل و فرج بر روی چوب گفته می‌شود. این هنر در دو نوع ریز و درشت بر روی چوب، استخوان و عاج انجام می‌شود و شامل مجسمه‌سازی، گلبرگ، طرح‌های اسلیمی، ختایی و … می‌باشد.

هنر منبت‌کاری یکی از قدیمی‌ترین هنرهای رایج در استان قم است. قدیمی‌ترین اثر منبت‌کاری ثبت شده در قم مربوط به ۷۰۰ سال پیش می‌باشد.

استان قم با برخورداری از هنرمندان و صنعت‌گران مطرح در زمینه منبت‌کاری، اصلی‌ترین و بزرگ‌ترین قطب این هنر در ایران به شمار می‌رود و محصولات تولیدی این استان به اقصی نقاط جهان صادر می‌شود.

مرواربافی: در صنعت مرواربافی به کمک ترکه‌های باریکی که مروار نامیده می‌شود و کشت آن در اطراف تهران، کرج، سولقان، بهار (استان همدان)، ملایر و مراغه رایج است، مصنوعاتی مانند سبد، جامیوه‌ای، مبل، میز، کلاهک آباژور، حباب چراغ، جای نان و … تولید می‌شود که از نظر شکل و ظاهر بسیار شبیه به محصولات بامبو است.

مرواربافان پس از تهیه ترکه‌های مورد نیاز از مناطق فوق، آن را انبار نموده و به تدریج پس از گرفتن زوائد آن، ترکه‌ها را از طول به ۳ یا ۴ تکه تقسیم نموده و آن‌ها را در ظرف‌های مخصوصی با آب می‌جوشانند سپس لایه بیرونی آن را می‌گیرند و پس از خشک‌شدن، جهت بافت و تولید محصولات مورد نظر از آن‌ها استفاده می‌کنند.

صنعت مرواربافی سابقه چندانی ندارد و طی سال‌های اخیر در برخی نقاط کشور از جمله قم، گیلان و برخی استان‌های جنوبی کشور رواج یافته است.

سرامیک‌سازی و سفالگری: از دیگر صنایع رایج در استان قم می‌توان به سرامیک‌سازی و سفالگری اشاره نمود. از آنجا که این منطقه دارای خاک مرغوب جهت این هنر می‌باشد، سرامیک و ظروف سفالی آن شهرت منطقه‌ای پیدا کرده است.

سفال و سرامیک‌ با بهره گرفتن از گِل رس و گِل حاصل از سنگ‌های کوارتز و کائولن به کمک دست و چرخ سفالگری ساخته و سپس در کوره‌ پخته می‌شود.

مواد و مصالح سفال در قم بسته به نوع محصول، نیاز و ذوق تولیدکننده، با روش‌های مختلفی تهیه یا آماده می‌گردد. تولیدات سفال و سرامیک قم شامل انواع محصولات کاربردی، تزئینی، تلفیقی، قالبی، چرخ‌ساز و حجمی قابل تقسیم‌بندی است.

استفاده از لعاب‌هایی با رنگ‌های مختلف، بهره‌گیری از نقوش سنتی اسلامی، بکارگیری برخی لعاب‌های سنتی با توجه به وضعیت جغرافیایی قم (همچون لعاب قلیایی و نمکی) و تولید محصولات چرخ‌ساز و قالبی و برخی سفال‌های خاص همچون خرمهره، پِی‌سوزها، شمعدانی‌ها و محصولات تلفیقی- ترکیبی، از شاخصه‌های سفال قم می‌باشد.

وجود خاک‌های مرغوب جهت سرامیک‌سازی، سبب ایجاد هنرها و صنایعی از قبیل کاشی‌سازی و آجرپزی نیز در استان قم شده است. در استان قم عده زیادی به تولید آجر اشتغال دارند و محصولات تولید شده از معروفیت خاصی برخوردار بوده و به شهرهای مختلف صادر می‌گردد.

۱ـ۲ـ۸ـ سوغات

مهم‌ترین سوغات شهر قم، سوهان است. سوهان نوعی شیرینی خاص و معروف است که پیشینه‌ی آن به دوران قاجار می‌رسد.

امکان ندارد از شهر مقدس قم عبور کنید و چشم‌تان به یک سوهان فروشی نخورد. اطراف حرم مطهر حضرت معصومه (س) و حوالی ورودی و خروجی‌های قم به تهران، اراک، اصفهان و کاشان مملو از فروشگاه‌هایی است که شما را به خرید سوغات قم دعوت می‌کنند. سوهان، از بهترین شیرینی‌های محلی ایران است که به ذائقه تمامی مردم دنیا خوشایند است. سوهان برای اولین بار در قم پخته شده است، نقل می‌کنند که در دوره قاجاریه و به سال۱۲۸۵ شمسی بنا بوده است، صحن بزرگ حضرت معصومه (س) افتتاح شود و برای این منظور پادشاه وقت، رئیس ایل قاجار را به قم می‌فرستد. کسبه و بازاریان قم نیز به استقبال فرستاده دربار رفته و هر کدام با خود تحفه و هدیه‌ای نیز می‌برند. یکی از آن هدایا، حلوای قمی بوده که از طرف صنف عطار تقدیم شده بود. رئیس ایل قاجار هنگام بازگشت به تهران به تولیت حرم که میزبان وی بوده است، می‌گوید: «آن حلوا، چون سوهان دل مرا صیقل داد و غذایم را هضم کرد، از این بدهید تا برای اعلی‌حضرت ببرم.» بدین ترتیب، حلوای قم که در آن زمان در عطاری‌ها پخته می‌شد، مورد توجه شاه و درباریان قرار می‌گیرد و به «سوهان» شهرت می‌یابد. تقاضا برای «سوهان» که دیگر خوراک شاهان شده بود، افزایش می‌یابد و به مرور کارگاه‌هایی مستقل نیز برای پخت سوهان شکل می‌گیرد.

انواع سوهان قم عبارتند از: سوهان عسلی، سوهان کنجدی، سوهان بادامی، سوهان گزی، سوهان لقمه‌ای، سوهان کره‌ای، سوهان پشمکی، سوهان خلالی، سوهان حبه‌ای، سوهان شکلاتی و… تولید و عرضه می‌شود.

سوغات‌های دیگر استان عبارت است از مهر، تسبیح، سجاده، انگشتر، صنایع دستی و خوراکی‌هایی مانند: انجیر، انار، فندق، رب انار و حلوا شکری.

 

۱ـ۲ـ۹ـ مراکز خرید شهر قم

طبق اعلام سایت استانداری قم، لیست مراکز خرید شهر قم به شرح ذیل می‌باشد:

جدول ‏۲۳: جدول مراکز خرید قم

مرکز خرید آدرس
محیا خ انقلاب- بین ک ۵۱ و ۵۳
پاسارگاد شهر پردیسان – خ لاله-انتهای ک ۹
بنیان خیابان طالقانی- بین کوچه شماره ۱۰۲ و ۱۰۴
شرکت تعاونی مصرف روستاییان خیابان ۱۵خرداد- خیابان ۲۰ متری تقوی
فروشگاه سامان خیابان عطاران- مقابل خیابان مفتح
زرگر ابتدای بلوار عماریاسر
مهرگان میدان سپاه(جمهوری)
رضوان شعبه شماره ۱ خیابان ۱۵خرداد – انتهای کوچه ۱۰
شاه حمزه خیابان اذر – داخل کوچه شماره ۱۲
سعدی خیابان آذر- بین کوچه ۶۷و ۶۹
دلتا خیابان صفاییه – نبش کوچه شماره ۳۱
فرهنگیان خ فرهنگیان- جنب مسجد امام صادق
بازرگانی بلوار ۱۵ خرداد- ک ۵۹
پدیده خیابان ۲۰متری گلستان- بین کوچه شماره ۲۵ و ۲۷
بازار روز بنفشه خیابان آذر – نبش کوچه ۷۳
صدوق ۴۵ متری صدوق
شرکت تعاونی مصرف خیریه ثاراله خیابان ۴۵متری صدوق – خیابان مالک اشتر
کوثر خیابان لواسانی(ساحلی۹- جنب گمرک
تعاونی مصرف کارکنان مرکز مدیریت حوزه علمیه خ طالقانی- ک ۵۰
فروشگاه مرکزی اتکا خ ۱۹ دی- جنب بیمارستان کامکار
بنیاد شهید و امور ایثارگران خ سمیه- بین ک ۶ و ۸
جانبازان م شهید محلاتی
بنیاد ۱۵ خرداد خ ارم- بعد از ک ۱۱
فرهنگیان خ ارم- چهار راه شهدا
نگین خیابان آذر، روبروی زایشگاه ایزدی، بین ک ۱۵ و ۱۵/۱
شرکت تعاونی اعتبار کارکنان جهاد کشاورزی- شعبه استان قم خ ۱۵ خرداد- بین ک ۱۳ و ۱۵
جانبازان مرکزی خیابان شهید فاطمی- بین کوچه ۱۱ و ۱۳
سبد خیابان شهید فاطمی – بین کوچه ۳ و ۵
مجیدیه بلوار شهید کبیری- میدان مجیدیه
انتخاب (شعبه ۲) میدان جمهوری
رسالت خیابان انقلاب – جنب قبرستان باغ بهشت
طلاب خیابان ۱۵خرداد- خ شهید قدوسی- نبش کوچه۴
حافظ خیابان ۱۵خرداد- جنب امامزاده شاه سید علی
ایرانیان خ جمهوری- ک ۳۶ و ۳۸
ستاره خیابان صفاشهر
جانبازان خ فرهنگیان- خ اطلس
یاس خیابان آذر- بین کوچه ۵۸ و ۶۰
یاس خ شهید منتظری- نبش ک ۸
مرکزی خیابان امامزاده ابراهیم- جنب مسجد حضرت ابوالفضل (ع)
مرکز خرید انصار ابتدای خیابان هندیان
یاس ۳۰ م کیوانفر- بین خ شهید مدنی و ک ۵
فروشگاه بعثت خیابان ۴۵ متری کارگر- نبش کوچه شماره ۹
رفاه قم میدان سعیدی فروشگاه رفاه
شرکت تعاونی مصرف سنگبری‌های استان قم خ۲۰متری شهید رییس کریمی بین ک ۲۱و۲۳
توحید۲ ۲۰ م شهید بهشتی- نبش خ چمران شمالی
آفتاب مهتاب م زین الدین- بعد از ک۹
توحید خیابان نیروگاه
جانبازان خیابان امام خمینی(ره)
همشهری خیابان امامزاده ابراهیم- نبش ک ۳۱
انتخاب خیابان توحید – روبروی کوچه ۱۵
سجاد خ امامزاده ابراهیم- جنب ک ۴۶
تلالو جمیل میدان ایران مرینوس، بعد از پل انقلاب
بعثت ۲ میدان نبوت- ابتدای بلوار کشاورز
نبوت خ توحید- نبش م نبوت
تعاونی مصرف فرهنگیان ۴۵ متری کارگر – نبش کوچه ۱۴
بسیجیان ۳۰ م کیوانفر- بین ک ۲۴ و ۲۶
شاهد خ توحید- خ شاهد- نبش ک ۳
دهکده خیابان ۲۰متری شهید بهشتی- نرسیده به خیابان هفت تیر
فروشگاه تعاونی مصرف ابتدای خیابان نوزده دی – جنب کلانتری ۱۲
بنیاد شهید ۲ بلوار شهید صدوقی- بعد از کوچه شماره ۵۵
جانبازان ۴ نبش میدان کشاورز

 

 

 

 

۱ـ۲ـ۱۰ـ بوستان‌ها و پارک‌های شهر قم

طبق اعلام سایت استانداری قم، لیست بوستان‌ها و پارک‌های شهر قم به شرح ذیل می‌باشد:

جدول ‏۲۴: جدول بوستان‌های قم

فایل متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir موجود است.

بوستان‌ها و پارک‌ها آدرس
پردیس شهرک پردیسان – نبش میدان اصلی
بوستان مهدی انتهای خیابان لواسانی- نبش کمربندی
بوستان مژده بلوار غدیر- خ صفاشهر- ک۱
بوستان غنچه بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ شهید مطهری- نبش ک ۸
بوستان خرم بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ لقمان حکیم- انتهای ک ۴
شهروند خ لقمان حکیم- بین ک ۱۷ و ۱۹
بوستان لقمان حکیم بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ لقمان حکیم
بوستان لادن بلوار شهید کریمی(بنیاد)- نبش خ دکتر مفتح
بوستان رعنا بلوار شهید کریمی(بنیاد)- بعد از خ  مفتح
بوستان عارف بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ شهید باهنر- نبش ک ۱۴
بوستان فضیلت بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ باهنر- روبروی ک ۲۰
بوستان شادی بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ امیرکبیر- روبروی مسجد
بوستان خجسته بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ دکتر شهید مفتح- نبش ک۳
بوستان مرجان بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ شهید صدوقی- نبش ک ۶
بوستان اندیشه بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ شهید دکتر مفتح- انتهای ک ۶
مجتمع تفریحی- ورزشی خورشید ۴۵ م صدوق- ک کوکب- روبروی بوستان کوکب- نبش ک ۱
بوستان کوکب ۴۵ م صدوق- ک کوکب- روبروی پارک خورشید- نبش ک ۲
بوستان بنفشه بلوار شهید کریمی(بنیاد)- جنب درمانگاه
بوستان ستاره بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ باهنر-  ک ۹
بوستان پگاه بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ قمر بنی هاشم- خ شقایق- انتهای ک ۱۰
بوستان شمیم شهرک ایثار- خ شبنم- خ شهید محمد جاوید- فرعی سوم
بوستان شفق بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ شهید صدوقی- نبش ک ۱۳
بوستان گلباران بنیاد- خ شهید دکتر بهشتی- خ کوثر
بوستان علوی بلوار غدیر
بوستان رضوانه بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ امام سجاد- نبش ک ۱
بوستان نگاه بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ مفتح- نبش ک ۱۰
بوستان میخک بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ باهنر- نبش ک ۷
یاس بلوار ۱۵ خرداد- ک ۵۶
بوستان طلوع خیابان معلم – میدان روح اله
بوستان غزال بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ شهید صدوقی- نبش ک ۱۱
بوستان فرهنگ خیابان ۱۹دی- ک ۵۸
بوستان معلم باجک ۳ – نبش کمربندی- روبروی بوستان مهدی
قمر بنی هاشم بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ قمر بنی هاشم- روبروی خ شهید محمد جاوید
بوستان نغمه بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ مفتح- ک۲- فرعی دوم سمت راست
نیایش شهرک پردیسان- انتهای خ مولوی
ژاله شهر پردیسان- انتهای خ ژاله- جنب کلانتری
معراج بلوار ۱۵ خرداد- ۲۰ م شهدا- روبروی ک ۱۲
قاصدک خ عدالت- ک ۸- خ شهیدان قائمی
بوستان آزادگان میدان محلاتی- ابتدای جاده سراجه – خیابان ولایت
بوستان عقاقی خیابان دکتر فاطمی- ک ۱۸
بوستان آرش خیابان هنرستان – انتهای کوچه ۲۲
اطلس شهر قائم – بلوار شهید کبیری
بوستان نجمه ابتدای خ شهید فاطمی
دانش بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ قمر بنی هاشم- خ شقایق- ک۳
بوستان مینا خیابان ۱۹دی -ک ۶۲
بوستان ولی عصر نبش میدان ولی عصر
بوستان محلاتی میدان محلاتی- ابتدای خیابان بهاءالدینی
بوستان فردوس خیابان شهید فاطمی انتهای کوچه شماره ۳
بوستان نرگس (ویژه بانوان) ۴۵ م صدوق- خ یاسمن- جنب مجتمع مسکونی یاس
شاه حمزه خیابان آذر – داخل کوچه ۱۰۲
بوستان گلها بلوار غدیر- ک ۳۰
ساحل خیابان ساحلی- نبش ک ۴۰
بوستان بهاره خیابان معلم – کوچه شماره ۴
باقرالعلوم م امام- ۱۶ م فلسطین- خ شهید حسینی- انتهای ک ۱۵
بوستان نبوت خ توحید- م نبوت
بوستان آبشار میدان هفتاد دو تن
گلها شیخ آباد- ۱۶ م ولیعصر- ۲۰ م حکمت- بعد از ک ۸
فدک شیخ آباد- ۱۶ م ولیعصر- ۲۰ م حکمت- بین ک ۱۴ و ۱۶
بوستان حافظ خیابان توحید- ۲۰ م حافظ
بوستان امام علی (ع) خیابان ۴۵ متری کارگر- خ هندیان- جنب مدرسه نمازی خواه
بوستان کوثر خیابان توحید – بعد از میدان امینی بیات
بوستان امام حسن(ع) شهرک امام حسن- خ امام حسن- جنب اورژانس
حضرت ابوالفضل خ ۷ تیر- تقاطع ۳۰ م کیوانفر
بوستان مادر خ امام- بلوار اشراق- انتهای خ ابوذر
بوستان چکاوک خ امام- انتهای شهرک امام حسن- مقابل پادگان امام صادق(ع)
پارک تفریحی خیابان امام حسین- ک ۶ و ۸
بوستان گلستان خیابان امامزاده ابراهیم – خ ۱۶متری ولیعصر
بوستان نرگس خیابان امامزاده ابراهیم – نبش خیابان نرگس
بوستان ساجده بلوار نواب صفوی- خ آیت الله مدنی- ک ۴
بوستان ابوذر خ امام- بلوار اشراق- خ ابوذر
پونه شیخ آباد- ۱۶ م ولیعصر- انتهای ک ۲۴
زنگارکی خ امامزاده ابراهیم- ۲۰ م مطهری- ۱۶ م زنگارکی
صبا ۳۰ م توحید- انتهای ۱۶ م طفلان مسلم
بوستان لاله‌ها اتوبان قم،تهران- قبرستان بهشت معصومه
بوستان لاله م آزادگان- جنب خ مرصاد
بوستان بنیادی بلوار امام موسی صدر
بوستان نسیم میدان آزادگان
بوستان ریحانه بلوار امام موسی صدر – روبروی نمایشگاه دائمی
بوستان خاطره بلوار نواب صفوی- خ آیت الله مدنی- ک ۸
بوستان کودک خیابان هندیان – کوچه شهید حسین دولتی
بوستان شهید رجایی خ امام موسی صدر-بعد از میدان مطهری
بوستان پرستار بلوار نواب صفوی- خ آیت الله مدنی- ک ۳
مدنی خ امامزاده ابراهیم- ۲۰ م مطهری- نبش ک ۳۱
بوستان قلعه کامکار انتهای بلوار حضرت معصومه (س)- جنب پاسگاه ۲۰
بوستان شفق ۲۰ م شاد قلی خان
بوستان هاشمی انتهای بلوار عمار یاسر

 

۱ـ۲ـ۱۱ـ دریاچه مصنوعی شهر قم

مجموعه تفریحی – ورزشی جوان در حاشیه کمربندی امام علی (ع) -کمربندی جاده اراک- نرسیده به تقاطع شهید کلانتری ساخته شده و در حال حاضر بخش قایقرانی استخر آن فعال است.

دریاچه مصنوعی این مجموعه برای ذخیره آب مورد نیاز آبیاری با همکاری اداره کل جهاد کشاورزی استان ساخته شد و در چند سال اخیر تلاش شد با گسترش فضای اطراف آن از این مجموعه بعنوان یکی از فضاهای گردشگری استان استفاده شود.

ابعاد این دریاچه مصنوعی ۱۳۵ در ۲۴۵ متر و عمق آن نیز ۱۷ متر می‌باشد به مساحت حدود ۳۳۰۰۰ مترمربع که در آن ماهی‌های سفید، کپور و قزل آلا برای ماهیگیری وجود دارد.

این دریاچه مصنوعی علاوه بر اینکه در تلطیف آب و هوا مؤثر است بعنوان ذخیره آب برای آبیاری فضای سبز در زمینه تفکیک آبیاری فضای سبز از آب شرب شهری نقش بسزایی را ایفا می‌کند.

از این دریاچه مصنوعی بهره‌برداری دیگری نیز انجام می‌شود که از جمله آنها می‌توان به بحث پرورش ماهی و قایقرانی اشاره کرد تا مردم از این فرصت برای تفریح استفاده‌کنند.

 

۱ـ۲ـ۱۲ـ پارک آبی شهر قم

در شهر قم هیچ پارک آبی وجود ندارد ولی یک پارک آبی در بوستان غدیر قم در حال ساخت می‌باشد که امیدواریم باعث توقف هرچه بیشتر گردشگران در قم گردد.

 

۱ـ۲ـ۱۳ـ شهر بازی شهر قم

طبق اعلام سایت استانداری قم، لیست شهر بازی‌های شهر قم به شرح ذیل می‌باشد:

جدول ‏۲۵: جدول شهربازی‌های قم

شهربازی آدرس
نجمه(پارک دورشهر) ابتدای خ شهید فاطمی(دورشهر)
بوستان پاسداران خیابان توحید- خیابان ۱۸ متری جواد الئمه- خ پاسدراان شرقی- انتهلی کوچه اول
بوستان انصار انتهای خیابان انصار المهدی
بوستان ریحانه انتهای خیابان خاکفرج – روبروی نمایشگاه دائمی
پارک بازی شادی خ اراک- زیر پل نیروگاه
بوستان هاشمی انتهای بلوار عمار یاسر
مجتمع توریستی رنگین کمان بلوار غدیر- جنب اداره آب و فاضلاب
مجتمع توریستی آرین بلوار غدیر-  بوستان علوی
عصر جدید سالاریه – فلکه میثم
بوستان ولی عصر نبش میدان ولی عصر

 

 

تاریخچه ارزیابی عملکرد در ایران

 

در ایران ارزشیابی به صورت کلاسیک، توسط خواجه رشیدالدین فضل الله که بیش از بیست سال مقام وزارت مغول ها را عهده دار بوده است، در اواخر قرن هفتم هجری مطرح شده است (پورنظری،۱۳۸۸).

اما به طور رسمی و در سطح ملی برای نخستین بار در سال ۱۳۴۹ مقرر گردید سازمان های دولتی از نظر مدیریت و نحوه اداره امور مورد ارزیابی قرار گیرند. به همین منظور مرکز ارزشیابی سازمان های دولتی در نخست وزیری تشکیل گردید. هدف اصلی از تأسیس این مرکز اصلاح سازمان های دولتی و تغییر اساسی در روش کار آنها، اعمال مدیریت صحیح، دقت در حسن انجام کارهای اداری و سرعت در اتخاذ تصمیم ذکر شده است. هم چنین در اسناد و مدارک مربوطه آمده است که هدف از این ارزشیابی آن است که علل عدم توفیق مسئولین در انجام وظایف و اعمال مدیریت مشخص و با انعکاس نقایص موجود، مدیران را در جهت بهبود وضع وادار به تفکر نماید.
در سال ۱۳۵۲ با آغاز برنامه پنجم عمران و به موجب بند ۸ ماده ۵ فصل برنامه و بودجه وظایف ارزشیابی کارایی عملکرد دستگاه های اجرایی بر عهده سازمان برنامه و بودجه گذاشته شد. به همین منظور معاونت ارزشیابی سازمان های دولتی در این سازمان تشکیل گردید.
فایل متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir موجود است.
دو سال بعد و در سال ۱۳۵۴ به موجب اصلاحیه مورخ ۲۸/۱۲/۵۳ قانون استخدام کشوری و به موجب بند ۶ قسمت ب ماده ۱۰۴ وظیفه ارزشیابی کارایی عملکرد دستگاه های اجرایی کشور به منظور ارشاد و راهنمایی آنها در جهت برقراری روش های صحیح اداری و اصول مدیریت به سازمان امور اداری و استخدامی واگذار گردید. در همین راستا دفتری تحت عنوان دفتر ارزشیابی سازمان های دولتی در این سازمان تشکیل شد. در سال ۱۳۵۹ دفتر مذکور منحل و تا سال ۱۳۷۶ اقدامات مربوط به ارزیابی عملکرد دستگاه های اجرایی متوقف شد.

در سال ۱۳۷۶، مجدداً موضوع ارزیابی عملکرد در قالب یک دفتر در ساختار سازمان امور اداری و استخدامی کشور شکل گرفت تا در زمینه استقرار نظام ارزیابی عملکرد و تهیه سیاست های اجرایی و خط مشی های کلی مربوط به ارزیابی سازمان های دولتی اقدامات لازم را به عمل آورد. پس از ادغام دو سازمان برنامه و بودجه و امور اداری و استخدامی کشور در سال ۱۳۷۹ به موجب تشکیلات و شرح وظایف مصوب سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور وظیفه بررسی، مطالعه، طراحی و استقرار نظام ارزیابی عملکرد مدیریت در دستگاه های اجرایی کشور، تهیه گزارش های لازم در این مورد به عهده دفتر ارزیابی عملکرد سازمان فوق قرار گرفت (دفتر ارزیابی عملکرد و بهبود مدیریت، ۱۳۸۰).

۲-۲-۴  فرایند ارزیابی؛ مراحل ارزیابی عملکرد

در برنامه ریزی جهت بررسی امکان پذیری و نیز بررسی اثربخشی و کارآمدی برنامه ریزی صورت گرفته در سه مرحله برنامه ها مورد ارزیابی قرار می گیرد. این مراحل را می توان به شرح ذیل بیان کرد (صمدی، ۱۳۸۱)
مرحله اول؛ ارزیابی پیش از اجرا(امکان سنجی برنامه ها).

مرحله دوم؛ نظارت و ارزیابی حین اجرا (نظارت).

مرحله سوم؛ ارزیابی پس از اجرا (ارزشیابی).

امکان سنجی پیش از اجرا یا فقدان ظرفیت های فنی، نهادی، قانونی و مالی را برای اجرای سیاست ها ارزیابی کرده و درجه واقع بینی اهداف و سیاست ها را افزایش می دهد که این نوع ارزیابی خود می تواند از نتایج ارزیابی برنامه های گذشته برای انجام صحیح ارزیابی قبل از اجرا استفاده کند. نظارت حین اجرا، خطاهای هدف گذاری، برآورد منابع، اثربخشی و یا خطاهای اجرایی یا انحرافات ناشی از تغییر شرایط پیرامونی را شناسایی کرده زمینه ساز اقدام به موقع برنامه ریزان برای اصلاح برنامه ها خواهد شد و ارزیابی های پس از اجرا با ارزشیابی معناداری، کارآمدی و اهمیت برنامه ها و سیاست های در حرکت به سمت توسعه تصویری واقعی از وضعیت موجود اقتصادی و اجتماعی در آستانه برنامه های بعدی ارائه خواهد داد.

هر فرآیندی شامل مجموعه ای از فعالیت ها و اقدامات با توالی و ترتیب خاص منطقی و هدف دار می باشد. در فرایند ارزیابی عملکرد نیز هر مدل و الگویی که انتخاب شود، طی مراحل و رعایت نظم و توالی فعالیت های ذیل ضروری می باشد (صمدی، ۱۳۸۱).

الف- تدوین شاخص ها و ابعاد و محورهای مربوطه و تعیین واحد سنجش آنها.

ب- تعیین وزن شاخص ها به لحاظ اهمیت آنها و سقف امتیازات مربوطه.

ج- استانداردگذاری و تعیین وضعیت مطلوب هر شاخص.

د- سنجش و اندازه گیری از طریق مقایسه عملکرد واقعی پایان دوره ارزیابی با استاندارد مطلوب از قبل تعیین شده.

و- استخراج و تحلیل نتایج.

۲-۲-۵ اثرات ارزیابی عملکرد

در جریان ارزیابی عملکرد که برنامه ها بر اساس اهداف از پیش تعیین شده طراحی گردیده همواره مورد سنجش و اندازه گیری قرار می گیرد. در اینجاست که تحقق استراتژی برنامه ها، مدیریت کیفیت، اثربخشی مدیریت و بهره وری و دیگر موارد که همواره از دیدگاه های مدیریتی مورد توجه قرار دارد درصد رشد و یا تضعیف هر یک سنجش می گردد. طراحی که روش ها و خط مشی های عمومی و کلی را برای به دست یافتن به هدف های خاص در نظر می گیرد. به ویژه طرحی برای استراتژی صنفی برای آینده، طرح ریزی استراتژیک یعنی مطالعه، فرآیند یا فعالیتی مبنی بر تهیه طرح های استراتژی (محمدزاده، ۱۳۷۵).

از وظایف چهارگانه اساسی مدیریتی اولین وظیفه، برنامه ریزی است که بر حسب تعریف رسمی عبارت است از فرآیند تعیین هدف ها و تدوین برنامه ها برای تحقق آنها. هدف ها نتایج مشخصی هستند که شخص می خواهد به دست آورد. برنامه ها، بیانیه های عملیاتی هستند که توضیح می دهند که چگونه هدف ها تحقق می یابد. برنامه ریزی سرآغاز فرآیند مدیریت است و مراحل بعدی کوشش های مدیریتی در زمینه سازماندهی (تخصیص و تنظیم منابع برای انجام فعالیت های لازم)، هدایت (راهنمای تلاش های منابع انسانی برای اطمینان یافتن از انجام وظایف در سطح مطلوب) و کنترل (نظارت بر امور و انجام اقدامات اصلاحی لازم) پس از آن صورت می گیرد. مدیریت کاربردی ۵ گام فرآیند برنامه ریزی را تبیین می کند (محمدزاده،۱۳۷۵).

  1. هدف ها باید تعیین شده و در حد کافی مشخص باشد.
  2. موقعیت فعلی باید شناسائی شود.
  3. عواملی که در دستیابی به هدف مؤثر هستند باید شناسائی شوند.
  4. برنامه ­های مورد نیاز برای دستیابی به هدف باید تدوین شود.
  5. برنامه عملیاتی اجراء و نتایج باید ارزیابی شود.

۲-۲-۶ اهمیت ارزشیابی عملکرد

بهبود مستمر عملکرد سازمان ها، نیروی عظیم هم افزایی  ایجاد می کند که این نیروها می تواند پشتیبان برنامه رشد و توسعه و ایجاد فرصت های تعالی سازمانی شود. دولت ها و سازمان ها و مؤسسات تلاش جلو برنده ای را در این مورد اعمال می کنند. بدون بررسی و کسب آگاهی از میزان پیشرفت و دستیابی به اهداف و بدون شناسائی چالش های پیش روی سازمان و کسب بازخور و اطلاع از میزان اجراء سیاست های تدوین شده و شناسائی مواردی که به بهبود جدی نیاز دارند، بهبود مستمر عملکرد میسر نخواهد شد. تمامی موارد مذکور بدون اندازه گیری و ارزیابی امکان پذیر نیست (سیدجوادین، ۱۳۸۵).

لرد کلوین  فیزیکدان انگلیسی در مورد ضرورت اندازه گیری می گوید: «هر گاه توانستیم آنچه درباره آن صحبت می کنیم اندازه گرفته و در قالب اعداد و ارقام بیان نماییم می توانیم ادعا کنیم درباره موضوع مورد بحث چیزهایی می دانیم. در غیر اینصورت آگاهی و دانش ما ناقص بوده و هرگز به مرحله بلوغ نخواهد رسید»

علم مدیریت نیز مبین مطالب مذکور است. هر چه را که نتوانیم اندازه گیری کنیم نمی توانیم کنترل کنیم و هر آنچه را که نتوانیم کنترل کنیم مدیریت آن امکان پذیر نخواهد بود. موضوع اصلی در تمام تجزیه و تحلیل های سازمانی، عملکرد است و بهبود آن مستلزم اندازه گیری است و از این رو سازمانی بدون سیستم ارزیابی عملکرد قابل تصور نمی باشد.

۲-۲-۷  ابعاد ارزیابی عملکرد

باید از ارزیابی کوچکترین اجزاء تأثیرگذار در عملکرد یک نهاد شروع کرده و با طی کردن سلسله مراتب سازمانی و استفاده از اطلاعات ارزیابی اجزاء و ارزیابی عملکرد نهاد پرداخت برای انجام ارزیابی یک نهاد در سه سطح ضروری است (سعادت، ۱۳۷۷).

۲-۲-۷-۱  عملکرد کارکنان

این نوع ارزیابی، ارزیابی کوچکترین واحد یک سازمان می باشد. ادبیات موجود و حوزه مدیریت در این حوزه بسیار فراوان می باشد. در مدل های بسیاری برای ارزیابی عملکرد کارکنان ارائه شده است و هر کدام از الگوهای ارائه شده در این حوزه با تکیه بر شاخص هایی که برای ارزیابی معرفی کرده اند به ارائه شیوه ای برای سنجش عملکرد کارکنان اقدام می پردازد. در این حوزه می توان رویکردهای فراوانی را عنوان نمود.

۲-۲-۷-۲ ارزیابی عملکرد بخشی از یک سازمان

این ارزیابی که به عنوان زیرمجموعه ای از ارزیابی سازمانی می باشد برای ارزیابی عملکرد یک سازمان ضروری است. از آنجا که یک سازمان متشکل از زیرمجموعه ها (بخش هایی) مختلف می باشد که مجموع این بخش ها سازمان را تشکیل می دهد. لذا برای ارزیابی عملکرد سازمان ارزیابی عملکرد این زیرمجموعه بر مبنایی با شاخص ها و معیارهای ارزیابی آنها ضروری است. در این نوع ارزیابی ابتدا اهداف و مأموریت های یک بخش در راستای اهداف و مأموریت های دستگاه مشخص شده و سپس شاخص های ارزیابی آنها تعریف شده و به محاسبه شاخص ها و سپس ارزیابی نتایج شاخص ها اقدام می شود.

۲-۲-۷-۳ ارزیابی عملکرد مدیر

از آنجا که در هر سازمان نقش مدیر آن سازمان با عنوان یکی از عوامل مهم راهبری و هدایت سازمان غیر قابل اغماض می باشد، لذا ارزیابی عملکرد مدیر برای آگاهی از میزان موفقیت در انجام نقش راهبری خود برای دستیابی به نتایج صحیح ارزیابی عملکرد سازمان ضروری است. در ادبیات مدیریت نیز نظریات مختلفی برای ارزیابی عملکرد مدیر یک سازمان معرفی شده است که هر کدام از این نظریات نیز با معرفی کردن نوع نگاه به مدیریت یک سازمان و نیز شاخص ها و معیارهایی برای ارزیابی به ارائه شیوه ای برای ارزیابی مدیریت می پردازد. به عنوان مثال می توان به نظریاتی همچون: الف) مدل های رفتاری ـ رهبری، ب) نظریه های اقتضایی ـ رهبری، ج) نظریه های بهره وری و غیره اشاره نمود که هر کدام در یک رویکرد خاص به معرفی شاخص های معیارهای صحیح عملکرد در جهت اهداف سازمانی اقدام نموده و بر همین اساس برای ارزیابی یک سازمان استفاده از نتایج ارزیابی کارکنان و بخش های مختلف یک سازمان ضروری است (سعادت،۱۳۷۷).

۲-۲-۸ تعریف کارایی

انسان در تمام قرون و اعصار همیشه با مشکلی به نام محدودیت و کمیابی مواجه بوده است. این محدودیت و کمیابی در تمام زمینه ها از جمله عوامل تولید و به تبع آن کالاها و خدمات کاملا محسوس است. از این رو، کوششهای اقتصادی انسان همواره معطوف بر آن بوده که حداکثر نتیجه را با کمترین امکانات و عوامل موجود به دست آورد. از طرفی تداوم بقای واحدها و سازمانها در هر نظام اقتصادی در گرو ایجاد ارزش افزوده است. برای دستیابی به این مهم تنها داشتن منابع کافی نیست، بلکه نحوه ترکیب و استفاده از منابع اهمیت به سزایی دارند که این مهم خود در گرو طرز عمل و نحوه کار در سازمانها می باشد. استفاده از ابزارهای علمی سنجش کارایی و بهره وری می تواند ارائه کننده اطلاعات مفید برای مدیریت جهت تصمیم گیری به منظور بهبود شیوه های انجام فعالیت و بکارگیری منابع باشد. امروزه با وجود فضای رقابتی، سازما نها علاوه بر اینکه باید بتوانند با منابع موجود به مقدار مورد نیاز تولید کنند، بلکه باید این توانایی را داشته باشند که فرایند تولید را به گونه ای پیش ببرند که بتوانند از رقبا پیشی بگیرند تا به حیات خود ادامه دهند. به همین دلیل سازمان ها با به کارگیری رو شهایی که در جهت ارزیابی عملکردشان می باشد ضعفها و قوتها، فرصتها و تهدیدها را برای بهبود و اصلاح روشها نمایان می سازند. (افشار و همکاران، ۱۳۸۸)

ارزیابی کارایی واحدهای خدماتی، تولیدی، آموزشی و … همواره مسأله مهمی نزد مهندسان و اقتصاددانان بوده است. اینکه یک واحد چگونه از مجموعه امکاناتی که در اختیار دارد استفاده نموده و طی یک دوره مورد بررسی چگونه عملکردی داشته، سؤالی است که در حیطه ارزیابی کارایی می گنجد. (خدابخشی و بیرانوند،۱۳۹۰)

محدودیت عوامل تولید موجب گردیده است که توجه انسان به کارایی هرچه بیشتر در تمام فعالیتها و اقداماتی که به عمل می آورد به یک پدیده دائمی و مقبول نظر همگان مبدل شود. از این رو، در اقتصاد ملی هر جامعه ای کارایی و ارتقاء آن از جمله موضوعات برخوردار از اولویت قلمداد می گردد.(سبحانی و کارجو،۱۳۹۱)

در محیط رقابتی امروز که دوام و بقای سازمان ها به کیفیت تصمیمات ذینفعان بستگی دارد ارزیابی عملکرد از اهمیت قابل توجهی برخوردار بوده و نقش مهمی در بهبود عملکرد سازمان ها خواهد داشت. ارزیابی عملکرد بایستی از چنان جامعیتی برخوردار باشد که بتواند تمامی ابعاد پیرامون مترتب بر فعالیت سازمانها را با عملکرد آنها مرتبط نموده و نقش تصمیمات مدیران در نیل به اهداف و ارتقا عملکرد آنها را منعکس نماید. (اسلامی و همکاران،۱۳۹۰)

کارایی در مفهوم عام آن به معنای درجه و کیفیت رسیدن به مجموعه اهداف مطلوب است. بنابراین یک تولید کننده در صورتی کارا خواهد بود که بتواند به کلیه اهداف تولیدی که برای او در نظر گرفته شده برسد. مفهوم کارایی عموما در سه سطح مختلف ، خرد ، سطح صنعت یا سازمان و سطح کلان به کار برده می شود. (کرد و همکاران، ۱۳۹۰)

کارایی در مفهوم عام به معنای درجه و کیفیت رسیدن به مجموعه اهداف مطلوب است. کارایی بخشی از بهره وری است و به صورت های گوناگونی تعریف می شود. ولی در یک مفهوم ساده شامل نسبت ستانده به نهاده در یک سیستم می باشد. در تعریف دیگر کارایی، به صورت نسبت حداقل هزینه ممکن به هزینه تحقق یافته برای ارائه میزان مشخص ستاده در مقایسه با سایر واحدهای موجود در آن صنعت در نظر گرفته می شود. کارایی مقیاس، کارایی فنی، کارایی تخصیصی، کارایی اقتصادی و کارایی قیمت، انواع مختلف کارایی هستند و همه آنها برای حداکثر کردن تولید با هزینه مشخص یا حداقل نمودن هزینه با سطح تولید مشخص هستند و نتیجه آنها نیز حداکثر کردن سود واحد تصمیم گیرنده است. (طحاری و همکاران، ۱۳۹۰)

مفهوم کارایی عمدتا در سه حوزه مهندسی، مدیریت و اقتصاد مطرح است. در اقتصاد، مفهوم کارایی، همان تخصیص بهینه منابع است. هر چند که از نظر اهداف کاربرد ی، تعاریف گوناگونی از کارایی عنوان شده است ، اما به طور کلی می توان گفت که کارایی، معرف نسبت ستاده ها به نهاده ها در مقایسه با یک استاندارد مشخص است. از طرفی دیگر، در حوزه علم مدیریت علاوه بر سرمایه های فیزیکی، سرمایه های انسانی نیز به عنوان نهاده هایی مهم و تعیین کننده در نظر گرفته می شوند. لذا از آن جا که کارایی افراد – با توجه به تشویق ها و تنبیه ها- ممکن است از توان افراد نیز بیشتر و یا کمتر شود، مقدار محاسبه شده برای آن ، محدود به مرز واحد نمی شود. به عبارت دیگر می توان گفت که کارایی، بهینگی استفاده از منابع در راستای تامین اهداف کارکردی است.. (عالم تبریز و همکاران، ۱۳۸۸)

نکات مهم برای خرید محصولات آرایش مو

یکی از مهم ترین بخش‌های آرایش برای خانم‌ها رنگ مو است. مخصوصا که در این روزهای آخر سال که تقریبا همه به دنبال یک رنگ جدید روی مو‌های خود هستند و همچنین به دنبال رنگی می‌گردند که هم به آنها بیاید. بنابراین دانستن نکات رنگ مو امر بسیار مهمی در انتخاب آن است.

اواخر سال معمولاً آرایشگاه‌ها بسیار شلوغ است و آن آرایشگاه‌هایی که متخصص‌ رنگ کردن مو هستند، وقت‌هایی برای نیمه‌شب به مشتریان خود می‌دهند. از وقتش که بگذریم هزینه رنگ کردن مو در آرایشگاه گاهی به عددی میلیونی می‌انجامد و گاهی هم با پرداخت مبالقی کلان، باز رنگ موی شما آن چیزی نمی‌شود که دلتان می خواست.

اما استفاده و بهره‌مندی از تجربیات کارشناسان رنگ مو بهترین تجربه رنگ مو را برای شما پدید می‌آورد. در مجله اینترنتی مو تن رو ما به دنبال این هستیم که تجربیاتی را در اختیار شما بگذاریم تا با نکات رنگ مو آشنا شوید و صفر تا صد آن را بیاموزید.

نکات رنگ مو چیست؟
در این قست می خواهیم نکات رنگ مو را که رعایت کردن آن امر بسیار واجبی است، برای شما بازگو کنیم. امروز از صفر تا صد رنگ کردن مو را با شما در میان می‌گذاریم. با رعایت این نکات رنگ موی شما، بسیار زیباتر می‌شود و در این روز‌های آخر سال می‌توانید خودتان مو‌هایتان را رنگ کنید بی آن که مشکلی برای موهایتان به وجود بیاید .

نکات مهم در انتخاب رنگ مو
این که چه رنگ مویی به مو‌های شما می‌آید و چگونه مو‌های شما را زیباتر می‌کند موضوعی است که درابتدا باید به آن توجه کرد. موی شما هر چه خشک‌تر باشد باید جنس رنگ موی شما روغنی‌تر و کرمی‌تر باشد. مهم این است که به دست آوردن رنگ موی خوب نباید با از بین بردن مو‌های شما حاصل شود.

تست رنگ مهمترین نکته در رنگ مو
قبل از این که کل موهای خود را به زیر یک رنگ ببرید، حتما مقداری از موی خود را با ترکیب نهایی آن رنگ تست کنید مقداری که اگر رنگ موی شما با آن خراب شد بتوانید آن را اصلاح کنید.

برخی نکات ریز برای رنگ کردن مو
نکات ریزی وجود دارد که می‌تواند رنگ موی شما را به اوج زیبایی خود برساند. این نکات برای رنگ کردن مو عبارت است از:

مو را تا ۴۸ ساعت بعد از رنگ کردن با شامپو نشویید می‌توانید از ماسک موی نیازمند به آبکشی برای تمیزی موهایتان استفاده کنید.
۲۴ ساعت قبل از رنگ کردن نیز مو‌های را شامپو نزیند.
حتما ترکیب اکسیدان به رنگی را که در بروشور رنگ توضیح داده شده است را رعایت کنید
از اکسیدان و دکلره مارک رنگ موی خود استفاده کنید.
استفاده از انواع پودرهای رنگی دکلره برای خنثی کردن رنگ‌های اضافی در موی شما است و در عین حال این پودرها رنگی همان کار پودرهای سفید را انجام می‌دهند.
واریاسون‌ها هم می‌تواند رنگ‌های ناخواسته بر روی موها را خنثی کند.
در ترکیب رنگ مو ابتدا واریاسون بعد رنگ و بعد اکسیدان را مخلوط کنید.
به اندازه حجم مو رنگ ترکیب کنید.

محصولات آرایشی مو
وسایل رنگ کردن مو حتما در دسترس باشد مثلا دستکش کلاه کاسه و پیشبند، شانه رنگساژ و دو کاسه برای ترکیب رنگ و اکسیدان.
برای رنگ ابرو از رنگ ابرو استفاده کنید نه رنگ مو.
تنها برخی از رنگ مو‌ها می‌توانند مانند آلبوم خود بر روی موهای شما رنگ باز کنند پس انتظار واقعی از رنگ مو انتخابی خود داشته باشید.
زمان مسئله مهمی است زمان رنگ باز کردن رنگ موی خود را بدانید و آن را رعایت کنید.
استفاده از روغن‌هایی که با رنگ مو ترکیب می‌شوند می‌توانند رنگ مو را درخشان تر و موهای شما کاملا محافظت کند.
دانستن سیستم شماره بندی رنگ مو
یکی از مهمترین نکات رنگ مو، دانستن شماره سیستم شماره بندی رنگ موی منتخب شما است. اگر تا به حال موهای خود را رنگ نکرده‌اید باید کمی سعی و خطا کنید اما اگر رنگ مویی بر روی موهای شما خوش نشسته است و رنگ آن با موهایتان سازگار است، سعی کنید سیستم شماره بندی آن رنگ را بدانید دانستن ترکیب یک رنگ برای آن که بتوانید رنگ‌های ناخواسته به وجود آمده در هنگام رنگساژ را کنترل کنید بسیار مهم است.

نکات رنگ موی مردانه
کیت رنگ مو برای آقایان یک انتخاب بی نظیر است. آقایان به خاطر جنس موهایشان که اغلب از موهای خانم‌ها ضخیم تر است برای رنگ کردن مو‌هایشان باید از رنگ موهای مردانه استفاده کنند. در این نوع رنگ موها رنگ دانه های بسیار قوی استفاده شده است و کارخانه بسیار خوب مارال رنگ موهای خود را به صورت کیت به شما عرضه می‌کند. یعنی در یک پک ویژه، رنگ، اکسیدان، دستکش، شانه رنگساژ، دستکش یک بار مصرف و شامپوی ثبات رنگ وجود دارد که می تواند به راحتی مشکل رنگ کردن موهای آقایان را برطرف کند.

رنگ های غیر واقعی
انتخاب رنگ برای همه می‌تواند سخت باشد رنگ‌های غیر واقعی همیشه بدترین انتخاب‌ برای خانم ها و آقایان است. سعی کنید اگر برای اولین بار است که موهای خود را رنگ می‌کنید، رنگی حداکثر ۳ درجه روشن تر از رنگ موی خود انتخاب کنید. سپس می توانید به سمت رنگ‌های روشن‌تر بروید.

با رعایت این نکات رنگ مو، می‌توانید رنگ مویی بسیار زیبا برای این نوروز داشته باشید.

 

 

پوست کالا

1 2 3