بررسی میزان مشارکت اجتماعی جوانان شهر جوانرود- قسمت ۴

مرحلهی سوم: مشارکت: از انسانها، دادهها و اندیشهها خواسته میشود.
مرحلهی چهارم، اشتراک مساعی: انسانها در برنامهریزی، اجرا، حساب پسدهی و پاداشها سهیم میگردند(عبدالهی، ۱۳۸۵، صص ۸۹-۸۸).
۲-۵ انواع مشارکت
سه نوع مشارکت وجود دارد:
الف. مشارکت بین افراد که به آن«مشارکت دو جانبه» میگویند و خود بخود بوجود میآید.
ب. مشارکت بین افراد خیر و افراد آسیب دیده که از طریق کمک به افراد آسیب دیده همچون دادن صدقه، کمک رسانی و دادن هدایا انجام میگیرد.
ج. مشارکت بین مردم و دولت یا مشارکت قراردادی که موثرترین شکل مشارکت در فرایند توسعه است. البته بیشترین مشکلات را نیز با خود دارد(مقصودی، ۱۳۸۵).
۲-۶ تاریخچه مشارکت در ایران
در بررسی تاریخچه در دو بعد رسمی و غیر رسمی (سنتی و مدرن) میتوان گفت: در ایران مشارکتهای سنتی از دیرباز وجود داشته است و با وجود دگرگونیها و تحولاتی که جامعه طی صد سال اخیر به خود دیده است، هنوز هم با قدرت در بسیاری از شهرهای این کشور حیات دارد. عزاداریهای مذهبی برگزار شده در ماهها و ایام خاص و ساختن مسجد که با مشارکت مردمی انجام میگیرد، نمونهای از مشارکتهای سنتی به شمار میرود(پیگولوسکایا، ۱۳۶۷، ص ۵۰). از جمله رسوم متداول و ریشهدار همیاری در بین مردم که از دیرباز تاکنون کارکرد مهمی در زندگی آنها داشته، مربوط به کمکهایی است که حداقل، در دو واقعۀ (ازدواج و مرگ) صورت میپذیرد.
تشکلهای و سازمانهای غیردولتی در ایران به چهار دسته تقسیم میشوند:
تلاشهایی که منشأ آنها دولت بوده است، مثل ستاد شهر سالم و پروژه رابطین بهداشت.
همکاری تخصصی سازمانهای ایرانی با ایرانیان متخصص مقیم خارج از کشور بنیاد دانش و هنر و.. .
تشکلهای مردمی، مثل سازمان خیریۀ فروغ حضرت خدیجه و.. . این تشکلها و به ویژه سازمانهای خیریه، سابقهای پربار و طولانی در ارائه خدمات اجتماعی و پرداخت مستمری و کارهای خیریه در ایران دارند. این تشکلها در سراسر ایران مستقرند و اعضای آنها نیکوکارانی هستند که به کار خیریه اشتغال دارند.
تشکلهای غیردولتی نوین مثل انجمن تنظیم خانواده جمهوری اسلامی ایران، مربیان سیار و جمعیت آفتاب و.. . سازمانهای غیردولتی مشهور به (NGO ) میباشند، تنوع سازمانهای غیردولتی هر نوع تعریف ساده از آن را دشوار میکند. از نظر بانک جهانی این نوع سازمانها، گروهها و نهادهایی را شامل میشود که کلاً و یا تا حدود زیادی از حکومت یا دولت مستقل هستند و اهداف انسان دوستانه و تعاونی را دنبال میکنند تا اهداف تجاری.
در ایران در قوانین مدنی، ماده خاصی جهت تعریف سازمانهای غیردولتی و ثبت قانونی آن وجود ندارد، به همین دلیل سازمانهای غیردولتی در قالب قوانین موجود با اشکال مختلفی ثبت می شوند. به عنوان نمونه جمعیتهای خیریه، تعاونیها، مراکز فرهنگی، بنیاد، مؤسسات مطالعاتی و تحقیقاتی، شرکتها، انجمن ها و مطبوعات را میتوان نام برد(انجمن تنظیم خانواده جمهوری اسلامی، ۱۳۷۹: ۶).
۲-۷ تبیین نظری مشارکت اجتماعی از منظر جامعه شناختی به طور اختصار:
نظریهها و تئوریهای متعددی در باب تبیین موضوع مشارکت اجتماعی وجود دارد که با رهیافتهای مختلف و مبتنی بر بینش و متدلوژی خاص خود به شرح و تفسیر موضوع پرداختهاند. نظریههای عمل جمعی، تفسیرگرایی، ساختارگرایی و کارکرد گرایی، نظریه همراه ساختن، نظریه مشورتی نظریه درمان، آموزشی، نظریه قدرت جامعه و. .. هرکدام از منظری به کالبد شکافی مشارکت پرداخته اند.
طرفداران (تئوری عمل جمعی) قائل به نوعی تناقض میان عقلانیت فردی و عمل جمعی هستند. آنان محصول عمل جمعی را از نوع ” کالاهای همگانی” (کالاهایی که غیر قابل قسمت کردن است و کسی را نمی توان از استفاده کردن از آن محروم کرد مثل آب و هوا) می دانند و معتقدند که انسانهای عاقل و نفع طلب بدنبال منافع عمومی گروه خود نیستند آنها از جمله مکنون اولوسن بر این باور هستند که در رفتار گروهی و مشارکتی، انگیز های عقلانی برای طفیلی گری و سربار دیگران شدن وجود دارد. بدین صورت که هریک از مشارکت کنندگان که می توانند در تامین نفع مشترک سهیم شوند ترجیح میدهند که خودشان سربار دیگران شوند اما دیگران چنین تصمیمی نگیرند.
«کارکردگرایان» نهادهای مشارکتی را بر حسب آثاری که بر نظام اجتماعی می گذارند تبیین میکنند، سازمانها، گروهها و تشکل ها، نهادهایی هستند که از مشارکت کنندگان تاثیر میپذیرند و از سویی دیگر بر همدیگر و به نوبه خود بر جامعه تاثیر میگذارند از این دیدگاه مشارکت و نهادهای مشارکتی زمانی در جامعه گسترش می یابد که در بقا و تعادل جامعه اثرگذار باشد.
از نظر « ساختارگرایان» ساختارهای اجتماعی و نظام ها، رفتارهای مشارکتی را هدایت یا محدود می کنند و عامل مشارکت را در نظامهای مدیریتی جستجو می کنند و این گروه ساختار ها و چارچوبهای قانونی را دارای نقش اساسی در گسترش مشارکت می دانند و به همین دلیل بر نهادینه شدن مشارکت و وجود چارچوب های قانونی تاکید می نمایند.
نظریه « قدرت محله ای» به بعد اعمال قدرت در محله توجه می کند و قدرت محوری ترین موضوع در این تئوری است.
نظریه « همراه ساختن» معتقد است که اصولا ساکنین محلی و مردم قادر نیستند که نقش سازنده ای در جهت انجام پروژه ایفا نمایند لذا مشارکت آنها تنها در جهت کاهش ضدیت آنها با انجام پروژه ها از طریق دخالت صوری

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت ۴۰y.ir مراجعه نمایید.

آنها می تواند باشد.
« نظریه مشورتی» ارتباط با مردم و شهروندان جهت آشنایی با افکار و ارزشهای آنها را یکی از مقتضیات برنامه ریزی می داند و بر سه روند تاکید دارد: اطلاع رسانی به ساکنین در مورد گزینه های موجود، اخذ نظرات شهروندان و لحاظ نمودن افکار جامعه در طرحها و برنامه های نهائی (علوی تبار، ۱۳۸۰ ، ۸۹ ).
نظریه « درمان – آموزشی اجتماعی» معتقد است که مشارکت مردمی زمینه آموزش و تربیت شهروندان را مهیا می سازد و بر این اصل استوار است که تنها با مشارکت دادن و دخیل کردن ساکنین محلی شهروندان می توانند قدرت بهبود بخشیدن به وضعیت خود را به دست بیاورند.
مشارکت اجتماعی نوعی ادراک اجتماعی است که مک میلیان و چیوز ( ۱۹۸۶) در چهار بعد در نظر گرفته اند: عضویت به معنی احساس تعلق به بخشی از جامعه، فرصت برای تأثیر گذاشتن و سهیم شدن دو جانبه در تأثیرگذاری، ارضا ی نیازهای مردم در رابطه ی همکاری با دیگران و سهیم شدن در ارتباطات عاطفی که به روابط مثبت منجر می شود.
گاارد و بیسر مشارکت را تعهد مشترک در پرداختن به مسائل توسعه بر مبنی تقسیم توافقی وظایف و مسؤولیت ها تعریف کرده است(به نقل از مظلوم خراسانی و همکاران، ۱۳۹۱).
لرنر همدلی افراد را باعث تقویت مشارکت اجتماعی دانسته، معتقد است که شهرنشینی، سواد، مشارکت رسانه ای و انتخاباتی در تعامل متقابل اند. گسترش نهادهای اجتماعی باعث افزایش فعالیت افراد در جامعه می شود و از نظر روانی، شخصیت مدرن در مقایسه با شخصیت سنتی مشارکت بیشتری دارد (به نقل از مظلوم خراسانی و همکاران، ۱۳۹۱).
۲-۸ نظریهی نیاز
نظریهی نیازها و انگیزش، نیازهای انسان را به اولیه (مادی) و ثانویه (اجتماعی) تقسیم میکند. در نیاز ثانویه همنشینی با دیگران یا مورد علاقهی دیگران قرار گرفتن را میتوان ذکر کرد. از بین صاحبنظران نظریهی مازلو را میتوان نام برد. مدل مازلو سلسله مراتب نیازها را به ترتیب فیزیولوژی، امنیت، تعلق به اجتماع، احترام و خودیابی میداند که زمینهی انگیزش را فراهم میکند و نیازهای اولیه باید برطرف شوند تا نیازهای بعدی ظاهر گردند(مازلو، ۱۳۶۷: ۷۴).
۲-۹ نظریهی منابع
رندال کالینز مشارکت اجتماعی را فرصتی برای کنش متقابل بین افراد و جزئی از رفتار اجتماعی میداند(ریتزر، ۱۳۷۹: ۶۰۹). از نظر کالینز (۲۰۰۳) افرادی واجد داشتن قدرت بیشتر نسبت به دیگران هستند که منابع بیشتری نیز در بازار کنش های متقابل در اختیار داشته باشند. همچنین، دارای سرمایه ی فرهنگی و انرژی احساسی باشند که باعث نوعی قدرت انگیزشی می شود و آنها را به صحبت با برخی وادار کرده از برقراری ارتباط با برخی دیگر باز می دارد (همان: ۳۶۱).
۲-۱۰ نظریه ی توسعه ی اقتصادی – اجتماعی
بنا به نظریهی هانتینگتون و نلسون، مشارکت سیاسی و اجتماعی از فرایند توسعه ی اقتصادی و اجتماعی پیروی میکند. این فرآیند از طریق تحرک اجتماعی و کسب منزلتهای بالاتر اجتماعی، احساس توانایی را در فرد تقویت کرده، و نگرش فرد را نسبت به تصمیم گیری ها فراهم می سازد و زمینهی مشارکت در سیاست و فعالیت های اجتماعی را تقویت می کند. همچنین فرایند توسعه از طریق سازمانی بر مشارکت اثر می گذارد. عضویت فرد در سازمان ها ، احتمال مشارکت در فعالیت اجتماعی و سیاسی را بیشتر میکند و در جوامعی که تحرک اجتماعی محدود است، بی قدرتی به عنوان متغیر مداخله گر بر مشارکت اثر می گذارد(علوی تبار، ۱۳۸۰: ۴۶). همچنین هانتینگتون بر تحصیلات و درآمد به عنوان عامل مؤثر بر مشارکت اجتماعی تأکید کرده است(علوی تبار، ۱۳۸۰: ۴۶).
۲-۱۱ نظریه ی انتظار
کلندرمن در خصوص مشارکت مدل ارزش انتظار را مطرح می کند و آن را به دو مؤلفه ی بسیج آگاهی و بسیج کنش تقسیم می کند. کلندرمن برای مشارکت در کنش جمعی به سه انگیزه اشاره می کند:
انگیزه ی هدف؛ ۲- انگیزه ی اجتماعی؛ ۳- انگیزه ی پاداش.
وی انگیزه های اجتماعی را در چارچوب واکش دیگران در عمل مشارکت مهم می بیند(کلی و برین لینگر، ۱۹۹۶: ۳-۳۴).
۲-۱۲ نظریه ی مبادله
از نظریات دیگر می توان به نظریه ی پیتر بلاو اشاره کرد: پیتر بلاو به نظریه ی مبادله جنبه ی اجتماعی بیشتری داده است و اصل عقلانیت را با اقدام سودآور مرتبط دانسته و گفته است اقدام با فایده احتمال تکرار بیشتر ی دارد. اصل داد و ستد بدین معنی که هر اندازه پاداش های بیشتری رد و بدل شوند، احتمال داد و ستد هم بیشتر می شود و اصل مجازات در راستای این است که فردی که به هنجار مبادله توجه نمی کند، مورد مجازات طرف مقابل قرار می گیرد و اگر اصل عدالت در مبادله رعایت شود، طرفین از مبادله راضی بوده، آن را بر حق تلقی می کنند و نظریه ی مبادله کل نظام اجتماعی را در قدرت، اقتصاد، نمادها و فرهنگ در بر می گیرد (تورنر، ۱۹۹۸: ۲۷۵-۲۷۱). از نظر بلاو ، مشارکت اجتماعی باید براساس سیستم روابط اجتماعی و قواعد رفتاری بررسی شود. وی به دنبال یافتن این پرسش هاست که ملاک هایی که افراد به عنوان سودمند بودن همکاری و مشارکت در عرصه ی عمومی در نظر می گیرند، چیست؟ چه رفتاری تجاوز به قواعد و آداب اجتماعی تصور می شود؟ رعایت قوانین از طریق شهرداری و شوراها انجام می شود یا نه؟ و آیا همکاری با شهرداری و شورای شهر سودمند است یا خیر؟
۲-۱۳ جایگاه خانواده در جامعه
خانواده، نهادی مقدس است که میتواند بهترین مکان برای آسایش و آرامش جسم و روان آدمی باشد. خانواده، سنگ بنای جامعه و سازمان نظام
یافته اجتماعی است که در همه جوامع ارزش و اهمیت بسیار دارد. نخستین و پایدارترین نهاد انسانی و بخشی کوچک و مؤثر از جامعه است که عناصر آن بر یکدیگر اثرگذارند. هر بحرانی که اجتماع را فرا گیرد، خانواده نیز از آن تأثیر میگیرد و در مقابل، هرگاه خانواده گرفتار تزلزل و کاستی شود، آینده جامعه نیز به خطر میافتد. البته هر چه بنیان اخلاقی و معنوی خانواده محکم تر باشد، بحران های احتمالی جامعه، کمتر متوجه آن میشود. بنا براین، نقش خانواده در حیات اجتماعی انسانها، انکارناپذیر است.
استواری و تحکیم روابط خانوادگی، نقش مؤثر و مثبتی در بهبود روابط اجتماعی و کم شدن مشکلات جامعه دارد و اساسا برای تحقق یک جامعه پویا و معنوی، پیش از هر چیز باید خانواده ای سالم و معنوی داشته باشیم؛ زیرا اجتماع سالم، در گرو خانوادههای سالم است. نهاد خانواده، در حیات اجتماعی انسان ها و تکوین هویت جامعه، نقش محوری و بنیادی دارد.