مقاله علمی با منبع : بررسی راهکارهای پرهیز از خودمحوری و استبداد رأی از دیدگاه آیات و روایات۹۳- …

۱-۱-۵- سؤالات تحقیق
۱-۱-۶- فرضیات تحقیق
۱-۱-۷- روش تحقیق
۱-۲- مفاهیم
۱-۲-۱- واژه شناسی
۱-۲-۲- خاستگاه استبداد در قرآن

    1. کلیات تحقیق

۱-۱-۱- بیان مسئلهی پژوهش
بیانات و دیدگاههای حضرت علی(علیه السلام)، اقیانوس بی پایان و گنجینهی تمام نشدنی از معارف والای حکمتها وآموزشهای متعالی است.
در سخنان حضرت علی(علیه السلام) تأکیدهای زیادی بر ارزشهای اجتماعی و اخلاقی و سیاسی و به تبع آن آسیبهای پیرامون آنها شده است. یکی از این آسیبها که مد نظر ایشان است مبحث استبداد رأی در امور مختلف و پرهیز از خودمحوری و تأکید بر مشورت در امور میباشد. حضرت علی(علیه السلام) میفرمایند: «مَن مَّلَکَ استَأثَرَ وَ مَنِ استَبَدَّ بِرَأیِهِ هَلَکَ، وَ مَن شاوَرَ الرِّجالَ شارَکَها فِی عُقُولِها: هر که (بر چیزی) دست یافت خودرأی میشود و هر که خودرأیی نمود تباه گشت، و هر که بامردان (باتجربه) شور نماید با خردهایشان شرکت میکند.»[۱]
هر انسانی در جهان پیرامون خود تجربیاتی کسب میکند، ذهن انسان در هنگام تصمیم گیری با توجه به تجربیات به دست آمده در گذشته، راه حلی را انتخاب میکند اما رخدادهای روزانه آنقدر گسترده است که ممکن است در کل تجربیات یک فرد نگنجد، پیچیده شدن روز به روز مباحث سیاسی، اجتماعی و اخلاقی، فرهنگی و اقتصادی و تخصصی شدن تمامی مسائل باعث شده که درک تمامی آنها با هم دشوار گردد و فهم همه جانبه از مسائل برای یک شخص ناممکن شود.
استبداد رأی نتیجهی خود بزرگ بینی است وآن نیز گویای جهل و ناآگاهی انسان است که باعث خشنودی فرد از خود میشود، از این رو پرهیز از خود محوری و استبداد رأی برای رسیدن به راه حل صحیح و اتخاذ تصمیم درست و مصون ماندن از لغزش ضرورت دارد و انسان عاقل خودرأی نیست و به عقل خود به تنهایی اعتماد نمیکند.
در صورت خود محوری و استبداد رأی فرد وجامعه با دشواریها و مشکلات زیادی روبرو میشود و اضمحلالشان حتمی است، مانند اینکه: خودرأیی اشعث بن قیس، فرمانده سپاه امام علی(علیه‌السلام) در جنگ صفین، باعث ایجاد سستی در سپاه امام در مقابل سپاه معاویه شد.
اگر انسان به رأى و عقل و علم خود عجب و غرور داشته باشد از پرسیدن و استفاده علمی و مشورت کردن با دیگران باز مىماند، پند کسى را نمىشنود و نصیحت هیچ نصیحت کنندهای را نمىپذیرد و در نتیجه اگر در عقیدهاش اشتباه کرده باشد، به اشتباه خود پی نمیبرد و گمراه باقی میماند. به خصوص در مورد عقاید دینی که اشتباه در آنها موجب خروج از جاده هدایت میشود. بنابراین عجب به عقل و زیرکی از بدترین اقسام عجب میباشد.[۲]
و چنانچه از پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) روایت شده: عُجب بر عقل و زیرکی (خودمحوری و استبداد رأی) بر اهل آخرالزمان بر این امت، غالب خواهد شد.[۳]
در قرآن کریم آمده است: «کُلُّ حِزبِ بِما لَدَیهِم فَرِحُونَ: و هر گروهی به راهی رفتند، هر گروه به آنچه نزد خود دارند شادمانند.»[۴]
با توضیحات ارائه شده، در این راستا هدف پژوهش حاضر، بررسی راهکارهای پرهیز از خودمحوری و استبدادرأی با توجه به آیات الهی و نگرش های موحدانه امام علی(علیه‌السلام) میباشد، در این بین سعی شده این مقوله در ابعاد اجتماعی و اخلاقی مورد توجه قرار گیرد.
۱-۱-۲- تبیین ضرورت و فایدهی تحقیق
استبداد رأی و خود محوری از جمله رذائل اخلاقی است که ابتلای به آن موجب تباهی فرد و جامعه میباشد. فرد خود رأی و مستبد، انسانی متکبر است که به دلیل دوری از هم نوعان خویش در انزوا و تنهایی دردآوری زندگی میکند. چنین فردی اگر در عرصهی سیاسی- اجتماعی دارای مقام و منصبی باشد موجبات زوال آن جامعه را نیز فراهم میکند. لذا دوری از خود محوری زمینهی پیشرفت افراد در کنار یکدیگر را فراهم میکند و عامل موفقیت انسانها در کارها و موجب افزایش نیروی فهم و در آنان میگردد.
پیروی از استبداد رأی موجب شکست در ادارهی امور میشود در حالیکه فردی که کارها را بر پایهی مشارکت و مشورت قرار میدهد و در تصمیم گیریهای مهمی که میگیرد، رأی و نظر دیگران را نیز پذیرفته و در صورت بروز لغزش و اشتباه، روحیهی انتقاد پذیری دارد، مورد بازخواست اطرافیان و سرزنش دیگران قرار نمیگیرد. بنابراین تحقیق و پژوهش در این زمینه بسیار ضروری و لازم به نظر می‌رسد تا مسیر وصول به تعالی و کمال طی شود.
۱-۱-۳- اهداف تحقیق

  1. بررسی عوامل به وجود آمدن استبداد رأی و خود محوری.
  2. بررسی نقش مشورت در زندگی فردی و اجتماعی.
  3. بیان آثار منفی و زیانبار استبداد رأی.
  4. یافتن راهکارهای مقابله با خود محوری.

۱-۱-۴- سابقه و پیشینهی تحقیق
درمان و اصلاح رفتار، سابقهای به قدمت تاریخ حیات بشری دارد. انسان از ابتدای خلقت، به عنوان موجودی فراگیرنده و دارای عقل و فهم برای اصلاح، تغییر و بهبود رفتار و عملکرد اجتماعی خویش تلاش کرده است ودر این راستا به دنبال استفاده از تجربیات و بصیرت افراد مختلف بوده است.
مباحث دوری از خود محوری و روی آوردن به مشورت و استفاده از مشاوران و راهنمایان در علوم مختلف بالاخص مباحث روانشناسی بسیار مورد توجه قرار گرفته است. اما بررسی استبداد به رأی به لحاظ اخلاقی و علل به وجود آمدن آن و همچنین راههای پیشگیری و درمان این صفت، مورد بررسی و پژوهش مستقل قرار نگرفته است، لذا لازم است تا چنین مقولاتی از دید آیات الهی و معارف اهل‏بیت(ع) مورد

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است

بررسی قرار گیرد تا به الگویی منسجم بر پایهی اصول متقن دست یابیم.
در رابطه با موضوع مشورت و شوراها با توجه به دیدگاههای اسلامی نیز کتب و مقالاتی به رشته تحریر در آمده که در ذیل به چند نمونه از آنها اشاره میشود:

  1. کتاب: شورا و مسئولیت، جعفری تبریزی، محمدتقی(۱۳۷۸)، تهران: فرهنگ اسلامی.
  2. کتاب: مشورت و مشاوران در سنت و سیرهی پیشوایان، سامانی، سید محمود (۱۳۸۷)، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  3. کتاب: معراج السّعاده، نراقی، ملااحمد(۱۳۸۸)، قم: انتشارات علویون.