عنوان ارزیابی شرایط جغرافیایی و امکانات موجود توسعه قایقرانی در شهرستان مراغه از منظر متخصصان(باتاکید برگردشگری)۹۳- …

گام دوم- تعیین موقعیت توریسم ورزشی و قایقرارنی در آبهای خروشان شهرستان مراغه در ماتریس درونی و بیرونی
جمع نمرههای نهایی در ماتریس درونی و بیرونی بر روی محور Xها از ۱ تا ۹۹/۱ نشان دهنده ضعف درونی توسعه قایقرانی و توریسم ورزشی درشهرستان مراغه است؛ نمرههای ۲ تا ۹۹/۲ نشان دهنده این است که قایقرانی در آبهای خروشان و توریسم ورزشی شهرستان مراغه با توجه به شرایط جغرافیایی و امکانات موجود در وضع متوسط قرار دارد و نمرههای ۳ تا ۴ بیانگر قوت شهرستان در موضوع مورد مطالعه میباشد. جمع نمرههای نهایی ماتریس ارزیابی عوامل بیرونی بر روی محور Yها از ۱ تا ۹۹/۱ بیانگر قرارگیری قایقرانی در آبهای خروشان و توریسم ورزشی شهرستان مراغه در وضعیت ضعیف در محیط بیرونی خود است؛ نمره های، ۲ تا ۹۹/۲ بیانگر این است که قایقرانی در آبهای خروشان و توریسم ورزشی شهرستان مراغه با توجه به شرایط جغرافیایی و امکانات موجود در وضعیت متوسط قرار دارد و نمرههای ۳ تا ۴ بیانگر این است که شهرستان در وضعیت عالی نسبت به محیط بیرونی خود قرار دارد. نقطه تلاقی جمع نمرههای عوامل بیرونی و درونی مربوط به مدیریت ورزشی در بخش قایقرانی در آبهای خروشان و مدیریت توریسم ورزشی بر روی محور X ها و Yها تعیین کننده موقعیت شهرستان در ماتریس درونی و بیرونی است.
گام سوم- انتخاب راهبردهای قابل قبول
موقعیت قایقرانی در آبهای خروشان و توریسم ورزشی شهرستان مراغه در ماتریس درونی و بیرونی تعیین کننده راهبردها قابل قبول برایتوسعه این ورزش جذاب و گردشگری حاصل از این بخش ورزشی در شهرستان است. درصورت قرار گیری در ربع اول در این ماتریس از راهبردهای رقابتی- تهاجمی(SO) استفاده میشود، درصورت قرارگیری در ربع دوم از راهبردهای بازنگری(WO)، به هنگام قرارگیری در ربع سوم از راهبردهای تنوع(ST) و در صورت استقرار در خانه چهارم از راهبردهای تدافعی(WT) استفاده میشود.
جدول ۷٫۴: ماتریس SWOT

عوامل داخلی- خارجی نقاط قوت(S) نقاط ضعف(W)
فرصت ها(O) راهبردهای رقابتی- تهاجمی (SO) راهبردهای بازنگری (WO)
تهدیدها(T) راهبردهای تنوع ( ST) راهبردهای تدافعی (WT)

ماخذ: (دیوید، ۱۳۸۴: ۳۶۹)
شکل ۳٫۴: جایگاه راهبردهای قابل قبول بر خسب امتیاز نهایی عوامل درونی و بیرونی
راهبردهای قابل قبول توسعه قایقرانی در آبهای خروشان و توریسم ورزشی شهرستان مراغه
راهبردهای قابل قبول در توسعه قایقرانی در آبهای خروشان و توریسم ورزشی شهرستان مراغه، با توجه به قرارگیری در ربع اول ماتریس درونی و بیرونی، راهبردهای تهاجمی است(۷٫۴). به همین خاطر در شرایط کنونی مدیریت ورزشی شهرستان مراغه در بخش قایقرانی در آبهای خروشان بر راهبردهای SO تاکید میشود و راهبردهای توسعه قایقرانی در آبهای خروشان و نیز توسعه گردشگری ورزشی در این شهرستان با توجه به شرایط جغرافیایی و امکانات ورزشی موجود به سمتی میل میکند تا بتواند با استفاده از راهبردها و تدابیر اتخاذ شده قایقرانی در آبهای خروشان و توریسم ورزشی شهرستان را به جایگاهی شایسته در سطح منطقه و ملی برساند.
از این ماتریس برای تعیین وضعیت کلی محدوده از نظر راهبردی استفاده میشود. این ماتریس دارای چهار خانه کلی است. بررسیهای قبل از تهیه ماتریس درونی و بیرونی چنین امکانی را به وجود میآورد که اثرات مورد انتظار تصمیمات راهبردی بر محدوده را پیش بینی نمود. ماتریس درونی و بیرونی به چهار ناحیه عمده تقسیم میشود و برای هریک از آنها از راهبردهای متفاوتی استفاده میشود.
با توجه به محاسبات صورت گرفته در ماتریس ارزیابی داخلی و خارجی و اعداد حاصل از این دو ماتریس، از تلاقی دو عدد محاسبه شده و استقرار آن در هر یک از نواحی چهارگانه راهبردهای قابل قبول برای توسعه قایقرانی در آبهای خروشان و توریسم ورزشی مراغه تعیین میگردد. شماتیک این چهار خانه و استراتژیهای مطرح در هر یک از خانهها را میتوان در ذیل مشاهده نمود.
شکل ۴٫۴: ماتریس درونی و بیرونی
منبع: محاسبات نگارنده
۷٫۴٫ اولویت بندی راهبردهای قابل قبول توسعه قایقرانی در آبهای خروشان و گردشگری ورزشی در شهرستان مراغه
تصمیم گیری درباره راهبردهای قابل قبول توسعه قایقرانی در آبهای خروشان و گردشگری ورزشی در شهرستان مراغه با استفاده از تجزیه و تحلیل علمی و قضاوت شهودی صورت میپذیرد. در مرحله قبل با مقایسه عوامل درونی و بیرونی، راهبردهای قابل قبول شناسایی گردیدند. در این مرحله در ارتباط با راهبردهای قابل قبول تصمیمگیری میشود. جذابیت هر راهبرد با استفاده از ماتریس برنامهریزی راهبردی کمی مشخص شده و راهبردهای دارای جذابیت بالا به عنوان
 

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است

عنوان ارزیابی شرایط جغرافیایی و امکانات موجود توسعه قایقرانی در شهرستان مراغه از منظر متخصصان(باتاکید …

۰٫ ۰۸۵

هزینه کرد بالا و گران بودن تجهیزات این رشته ورزشی

T8

۳٫ ۸۴۸

۱

جمع

منبع: محاسبات نگارنده
استنتاج نهایی از ماتریس ارزیابی عوامل خارجی مربوط به توسعه گردشگری ورزشی و قایقرانی در آبهای خروشان مراغه (مجموع نمره نهایی ۳٫ ۸۴۸) آن است که فرصت‌های فرا روی گردشگری ورزشی و قایقرانی در آبهای خروشان منطقه بیشتر از تهدیدات پیرامون آن بوده و در نتیجه راهبردهای کلان برای گردشگری ورزشی و قایقرانی در آبهای خروشان منطقه باید به گونهای تدوین شود که بتوان ازانواع فرصتها، قابلیتها و پتانسیلهای در زمینههای محیطی وجغرافیایی، مدیریتی، مشارکتی و. . . به نحو احسن استفاده نمود.
با توجه به اینکه در فرآیند مدل سوات و طیف لیکرت اوزان هر عامل با توجه به نظر متخصصین بدون در نظر گرفتن امتیاز نسبی هر عامل نسبت به اهداف پژوهش و مقایسات زوجی مربوط به مزایای هر عامل نسبت به عامل دیگر و میزان تاثیرگذاری آن در توسعه قایقرانی مراغه و گردشگری ورزشی در این شهرستان محاسبه میگردد لذا در راستای تعیین دقیق تر وزن هر یک از عوامل خارجی در توسعه قایقرانی و گردشگری ورزشی در شهرستان مراغه، اقدام به تشکیل ساختار درختی پژوهش و مقایسات زوجی و محاسبات اهمیت هر عامل بر اساس مدل سلسله مراتبی(AHP) از طریق نرم افزار اکسپرت چویس گردید.
بدین منظور اقدام به تشکیل ساختار سلسله مراتبی گردید و تاثیر گذاری و تاثیرپذیری هر یک از عوامل با توجه به هدف نهایی پژوهش گردید. پس از نرمالیزه کردن اوزان اختصاصی به عوامل، اوزان نهایی و میزان تاثیرگذاری هر یک از عوامل خارجی بدست آمد.
لازم به ذکر است که این مرحله از پژوهش در راستای اهداف آن و تعیین میزان تاثیرگذاری هر یک از عوامل و رتبه بندی آنها در توسعه قایقرانی در آبهای خروشان مراغه و در نهایت رتبه بندی انجام میگردد.
به طوری که در پایان با توجه به اوزان نسبی و مقایسات زوجی و بر اساس نظر متخصصین معین شود که هر یک از عوامل داخلی و خارجی به چه میزان در وصول به اهداف پژوهش موثر میباشند.
ساختار سلسله مراتبی پژوهش در رتبه بندی عوامل داخلی و خارجی به طور کلی شماتیک شماره (۲٫۴) قابل مشاهده میباشد
شکل ۲٫۴: ساختار سلسله مراتبی پژوهش جهت تعیین میزان تاثیرگذاری هر عامل در تحقق اهداف آن
ماخذ: نگارنده
جدول ۲٫۴: ماتریس مقایسات زوجی عوامل بیرونی تاثیر گذار در قایقرانی آبهای خروشان شهرستان مراغه و توسعه توریسم ورزشی بر اساس نظر متخصصین

T8 T7 T6 T5 T4 T3 T2 T1 O5 O4 O3 O2 O1
برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

تحقیق – عنوان ارزیابی شرایط جغرافیایی و امکانات موجود توسعه قایقرانی در شهرستان مراغه از منظر …

ب- بررسی ادبیات تحقیق و مطالعاتی که پیش از این در مورد این پیست صورت گرفته است.
ج- از طریق مصاحبه با کارشناسان مرتبط با پیست و همچنین نظرخواهی از تعدادی از مسئولین ذیربط با استفاده از تکنیک دلفی.

  1. ارزش گذاری و تعیین وزن نهایی هر یک از این عوامل با استفاده از طیف لیکرت و مدل فرآیندتحلیل سلسله مراتبی:

بدین منظور، همه عوامل تعیین شده در قالب یک پرسشنامه طیف لیکرتی از مدیران وکارشناسان ارزش گذاری میگردند. پس از تکمیل پرسشنامه از ۶۰ کارشناس خبره ومدیر، میانگین نتایج محاسبه میشود. سپس بر اساس میزان اثرگذاری که هر عامل در آینده قایقرانی مراغه و گردشگری در این شهرستان دارد، از ۱ تا ۵ ارزش دهی میشود.
همچنین بر اساس محاسبات و ارزشهای تخصیصی ساعتی، جهت بدست آوردن امتیاز هر یک از عوامل و میزان تاثیر گذاری هر یک از عوامل در شرایط کنونی قایقرانی و گردشگری ورزشی مراغه(پس از نرمال سازی آنها)، از مدل AHPو نرم افزار اکسپرت چویس استفاده میگردد و در نهایت وزن نهایی هر عامل مشخص میگردد.

  1. در مرحله سوم، پس از تعیین وزن نهایی عوامل درونی و عوامل بیرونی، از طریق تقاطع دو ارزش عوامل درونی و بیرونی در نمودار مربوط به برنامه ریزی راهبردی، موقعیت گردشگری ورزشی شهرستان مراغه، مشخص میگردد. این نمودار نشان میدهد که قایقرانی شهرستان مراغه از منظر گردشگری ورزشی در چه وضعیتی قرار دارد و در آینده به چه مسیری حرکت میکند. در نهایت اینکه چه نوع راهبردهایی برای توسعه پایدار در آینده ضرورت دارد.
  2. در مرحله پایانی، باید از طریق عوامل درونی و بیرونی، راهبردهای موثر بر گردشگری ورزشی مشخص و اولویت بندی گردند.

راهبردها به منظور دستیابی به موقعیتی مطلوبتر تدوین میشوند. بخش زیادی از بررسیهای آکادمیک برنامه ریزی و مدیریت در سازمانها ریشه در استدلالهای علمی و قسمت مفهومی آن دارد. سازمانها نیز به این نتیجه رسیدهاند که لازمه رشد و حفظ بقا در گرو درک و توجه به محیط داخلی، بیرون سازمان و تدوین استراتژیهای اثربخش میباشد (کردنائیج و همکاران، ۱۳۸۹: ۹۲-۹۳). لذا بر این اساس، راهبردهایی که تعیین میگردند در قالب چهار نوع راهبرد تدوین میگردند:

  • راهبردهای SO (راهبردهای تهاجمی): با بهره گیری از قوت ها، درصدد بهره برداری از فرصتها میباشد.
  • راهبردهای ST (راهبردهای تنوع): برای دوری از تهدیدها، از نقاط قوت استفاده میکند.
  • راهبردهای WO (راهبردهای بازنگری): با بهره جستن از فرصت ها، نقاط ضعف را کاهش میدهد.
  • راهبردهای WT (راهبردهای تدافعی): نقاط ضعف را کاهش و از تهدیدها دوری میکند.

در نهایت این راهبردها از ترکیب عوامل مختلف برای توسعه قایقرانی تعیین میگردد و برنامه ریزی گردشگری ورزشی برای این منظور صورت میگیرد.
پس از تعیین راهبردهای موثر و تعیین نوع راهبردها، از آنجاییکه همه راهبردها از ارزش و اهمیت و اثرگذاری یکسانی برخوردار نیستند، جهت اولویت بندی راهبردها و انتخاب راهبردهای برتر، از ماتریس کمی QSPM استفاده میشود.
ماتریس برنامه ریزی راهبردی کمی روشی تحلیلی است که با آن جذابیت نسبی راهبردها مشخص میشود. با این روش میتوان به صورت عینی راهبردهای گوناگونی که در زمره بهترین راهبردها هستند، مشخص کرد.
برای تهیه این ماتریس از ماتریس ارزیابی عوامل داخلی و خارجی و نتیجه ماتریس SWOT استفاده میشود. در این روش ابتدا فرصتها و تهدیدهای خارجی و نقاط قوت و ضعف در ستون سمت راست ماتریس برنامه ریزی کمی نوشته شده، سپس ضریب بدست آمده در ماتریس ارزیابی، در ستون مقابل آن نوشته میشود.
در مرحله بعد نمره جذابیت تعیین میشود. برای تعیین نمره جذابیت باید عوامل داخلی و خارجی را که در موفقیت سازمان نقش داشتند، تعیین کرد و میزان جذابیت آن به راهبردها را تعیین نمود. نمره جذابیت از ۱ (بدون جذابیت) تا ۴ (بسیار جذاب) میباشد. سپس نمره جذابیت در ضریب ضرب شده و مجموع جمع امتیاز جذابیت اولویت راهبرد را مشخص میکند (قدیری معصوم و همکاران، ۱۳۹۰، عابدین زاده و همکاران، ۱۳۹۰، ۹۵). با تعیین نمره جذابیت برای هر راهبرد برای هر عامل و جمع نمره جذابیت، راهبردهای موثر و برتر تعیین میگردند.
الگوریتم برنامه ریزی راهبردی توسعه گردشگری ورزشی شهرستان مراغه با توجه به بخش قایقرانی در آبهای خروشان و با تاکید بر عوامل جغرافیایی و امکانات قایقرانی موجود در شهرستان
۱۰٫۳٫ تکنیک دلفی
دلفی یک نظر خواهی تخصصی برای پیش بینی آینده است که بر اساس آن میتوان نتایج مختلف را استخراج کرد. این روش ضمن سادگی، از اطمینان بالایی نیز برخوردار است، به طوری که برای جمع‌آوری و تلخیص نظرات و قضاوت‌های افراد( در یک حیطه معین) به کار می‌رود (فتحی، ۱۳۸۱، ۱۲۴). این تکنیک در مواردی که محدودیت‌هایی از لحاظ کاربرد قوانین، فرمول‌ها و مدل‌های ریاضی مشاهده می‌گردد، کاربرد عمده‌ای دارد (احمدی، ۱۳۷۹، ۱۲).
این روش برای اولین‌بار توسط «دارکلی و هلمرد» در سال ۱۹۵۰ برای موسسه راند تدوین گردید(فتحی، ۱۳۸۱، ۱۲۸). این تکنیک به منظور بررسی نگرش‌ها و قضاوت‌های افراد و گروه‌های متخصص، بدون‌الزام حضور افراد در محل معینی، با استفاده از پرسشنامه طی چندین مرحله، و ایجاد هماهنگی بین دیدگاهها، به جمع‌آوری نظرات این افراد می‌پردازد. در پایان جمع‌بندی، ارزش گذاری و تحلیل مجموعه دیدگاهها و نظرات افراد، مبنای هدف گذاری، تدوین

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است

برنامه و یا تصمیم‌گیری قرار می‌گیرد. روش دلفی راهکاری جهت ایجاد یک فرایند ارتباط گروهی است، به طوری که این فرایند به گروهی که شامل اجزای جداگانه و مستقل است، اجازه می‌دهد که در حل مسائل پیچیده شرکت کنند( علی‌احمدی، ۱۳۷۶: ۳۸۶). در روش دلفی پرسشگری در دو دور یا بیشتر انجام می‌شود و در هر دور از نتایج به دست آمده از دور یا دورهای قبل استفاده میشود. بنابراین، از دور دوم، متخصصان و کارشناسان تحت تاثیر نظریات و عقاید هم ترازان خود و نتایج به دست آمده از دور قبل به سوالات پاسخ می‌دهند(Kerstin Cuhls, 2001,96).
طبق تعریف هادر و همکاران، روش دلفی یک فرآیند قوی مبتنی بر ساختار ارتباطی گروهی است، به طوری که در مواردی که دانشی ناکامل و نامطمئن در دسترس است، مورد استفاده قرار میگیرد و قضاوت به متخصصان آن امر سپرده می‌شود(Hader,1995). طبق نظر وچ‌اسلر یک روش دلفی استاندارد روش تحقیقی است که توسط یک گروه ناظر اداره می‌شود و در چندین دور توسط یک گروه متخصص که برای یکدیگر ناشناس هستند، اجرا میشود و هدف آن اجماع نظر در رابطه با یک موضوع است. بعد از هر دور، نتایج به دست آمده براساس امارگیری از قضاوت گروه، محاسبه شده و در دورهای بعدی از آنها استفاده میشود و نتایج در اختیار گروه قرار می‌گیرد(Wechsler,1987, 23)
۱۱٫۳٫ روش آنالیز سلسله مراتب(AHP)
این روش سازگاری بیشتری با نحوه تفکر و فرایندهای ذهنی انسان دارد و میتواند از نظرها و قضاوتهای شفاهی افراد در جریان تصمیم‌گیری بهره گیرد و تصمیم گیری را به صورت فردی یا گروهی انجام دهد(امینی، ۱۳۸۱: ۴۲). تکنیک AHP توسط پروفسور توماس ال ساعاتی محقق عراقی تبار در ۱۹۷۰ مطرح شد(اصغرپور، ۱۳۷۷: ۲۹۸).
فرایند تحلیل سلسله مراتبی یکی از روشهای تصمیم گیری با معیارهای چندگانه است، که به منظور تصمیم‌گیری و انتخاب یک گزینه از میان گزینه‌های متعدد تصمیم، با توجه به شاخصهایی که تصمیم گیرنده تعیین میکند، بکار میرود.
برای سنجش شایستگی نسبی هر یک از گزینهها و درنتیجه اولویت بندی معیارهای مربوط به توسعه قایقرانی درشهرستان مراغه استفاده میشود. روال کار مدل AHP با مشخص کردن عناصر و تصمیم گیری و اولویت دادن به آنها آغاز میشود، این عناصر شامل شیوههای مختلف انجام کار و اولویت دادن به سنجهها یا ویژگی هاست(Changa,2007, 310).
۱٫۱۱٫۳٫ ساختن سلسله مراتب
در اولین اقدام، ساختار سلسله مراتبی مربوط به این موضوع مشخص که در آن سلسله مراتب چهار سطحی شامل هدف ها، معیار ها، زیر معیار مواجه هستیم. (Bowen1990، ۱۳۳). تبدیل موضوع یا مسئله مورد بررسی به ساختار سلسله مراتبی، مهمترین قسمت فرآیند تحلیل سلسله مراتبی محسوب میشود(Cimren, 2007, 362). زیرا در این قسمت با تجزیه مسایل مشکل و پیچیده، فرایند تحلیل سلسله مراتبی آنها را به شکل ساده، که با ذهن وطبیعت انسان مطابقت داشته باشد، تبدیل کند. به عبارت دیگر، فرایند تحلیل سلسله مراتبی مسائل پیچیده را از طریق تجزیه آن به عناصر جزئی که به صورت سلسله مراتبی به هم مرتبط بوده و ارتباط هدف اصلی مسئله با پایین ترین سطح سلسله مراتبی را به شکل ساده تری در میآورد. معیارها و زیر معیارها، شامل عواملی هستند که باعث ایجاد تفاوت در گزینهها میشوند. (Bowen, 1990,136). بایست توجه نمود که در عمل، تمامی معیارها دارای اهمیت یکسانی نیستند، در این روش نیز هر معیار دارای وزن خاصی است که باید با نظر خبرگان، متخصصین امر در بخش مدیریت گردشگری، مدیریت ورزشی توسط کاربر، به طرق مختلف اعمال شود. همچنین، میتوان هر معیار را به چند جزء کوچکتر (زیر معیار) تقسیم کرده و آنها را با یکدیگر مقایسه و وزن دهی کرد(Sanaei, 2002,116).
۲٫۱۱٫۳٫ تعیین ضریب اهمیت معیارها و زیر معیار ها
برای تعیین ضریب اهمیت (وزن) معیارها و زیر معیار ها، چند روش وجود دارد که معمولترین آنها، مقایسه دو دویی است. در این روش، معیارها دو به دو با هم مقایسه میشوند و درجه اهمیت هر معیار نسبت به دیگری مشخص میشود. برای این کار میتوان از یک روش استاندارد استفاده کرد. روش کار به این ترتیب است که، به هر مقایسه دو دویی، یک عدد از ۱ تا ۹ نسبت داده میشود. معنی هر عدد در جدول شماره (۱٫۳) مشخص شده است. پس از وزن دهی باید وزنها را نرمالیزه کرد. به منظور نرمالیزه کردن روشهای مختلفی وجود دارد، در این مدل از تقسیم هر وزن بر مجموع وزنهای همان ستون استفاده شده است(Cimren,2007,365).
جدول ۱٫۳: مقایسه ۹ کمیتی ساعتی برای مقایسه دو دویی
منبع: (مالچفسکی، ۱۳۸۵، ۹۵)
۳٫۱۱٫۳٫ تعیین ضریب اهمیت گزینه ها
بعد از تعیین ضرایب اهمیت معیارها و زیر معیار ها، ضریب اهمیت گزینهها را باید تعیین کرد. در این مرحله، ارجحیت هر یک از گزینهها در ارتباط با هر یک از زیر معیارها و اگر معیاری زیر معیار نداشته باشد مستقیما با خود آن معیار، مورد قضاوت و داوری قرار میگیرد. وزن (ضریب اهمیت) گزینهها نسبت به هر یک از معیارها شبیه تعیین ضریب اهمیت معیارها نسبت به هدف است. در هر دوحالت، قضاوت هابرمبنای مقایسه دو دویی معیارها، یا گزینهها و بر اساس مقیاس ۹ کمیتی ساعتی صورت میپذیرد و در نتیجه در ماتریس مقایسه دو دویی معیارها، یا گزینهها ثبت میشود و از طریق نرمالیزه کردن ردیفهای این ماتریس ها، ضرایب اهمیت مورد نظر به دست میآید. با این حال، باید به تفاوتی عمده در این مقایسهها اشاره شود(Bowen, 1990,136). مقایسه گزینههای مختلف، نسبت به زیر معیارها، ویا معیارها (اگر معیاری زیر معیار نداشته باشد) صورت میپذیرد؛ در صورتی که مقایسه معیارها با یکدیگر، نس
بت به هدف مطالعه صورت میگیرد. بنابراین، به جای اینکه سوال شود معیار i، در دستیابی به هدف، چه قدر از معیارj مهمتر است؟ در مقایسه گزینهها سوال به این ترتیب مطرح میشود که گزینه Iدر ارتباط با زیر معیار x چه قدر بر گزینه j ارجحیت دارد؟(Bertolini,2006,178). زیر معیارها هم کمی وهم کیفی اند، این مطلب، نشان دهنده مزیت دیگر فرایند تحلیل سلسله مراتبی است که با ترکیبی از معیارهای کمی و کیفی سر و کار دارد(Ma,2005,598).
۴٫۱۱٫۳٫ محاسبه وزن عوامل
وزنهای معیار برای استفاده در روش AHP میباشد. فرایند سلسله مراتبی تحلیلی AHPبر مبنای سه اصل میباشد: تجزیه، قضاوت تطبیقی و سنتز اولویتها (دارابی، ۱۳۷۳، ۲۰). این روش سه مرحله دارد: (الف) ایجاد یک ماتریس مقایسه در هر سطح سلسله مراتب، آغاز از بالا و کار به سمت پایین، (ب) محاسبه وزنها برای هر عنصر سلسله مراتب و (ج) تخمین نسبت توافق(قدسی پور، ۱۳۷۹، ۸۷). چنانچه این نسبت کمتر از ۰٫ ۱ باشد مقایسههای قابل قبول و وزنهای محاسبه شده را استخراج گردید. درصورتی که نسبت توافق از ۰٫ ۱ بیشتر باشد آنگاه با اعمال تغییراتی در ماتریس مقایسه دوتایی آن را برای حد قابل قبول تنظیم میکنیم. شایان ذکر است که روش AHP قابلیت استفاده در تصمیمگیریهای گروهی، فازی و روشهای برنامهریزی خطی را نیز دارد و نشانگر این مطلب است که AHP تکنیک بسیار انعطافپذیری است. در عمل، همه پسند بودن AHPبه علت انعطافپذیری، سهولت کاربرد و نیز دسترسی به بستههای نرمافزاری متعدد میباشد. اما نکته با اهمیتتر قابلیت تلفیق روش AHP با محیط GIS است. علیرغم وسعت کاربرد AHP، این روش بدون انتقاد نمیباشد. این انتقادات عبارتند از: ابهام در مفهوم اهمیت نسبی هر عنصر از سلسله مراتب تصمیمگیری وقتی با دیگر عناصر مقایسه میشود، تعداد مقایسهها برای مسائل بزرگ واستفاده از مقیاس ۱ تا ۹ از این موارد میباشد (پرهیزکار و غفاری، ۱۳۸۵؛ ۲۰۴).

گردشگری در قم

۱ـ۱ـ۱ـ عوامل مؤثر بر توقف بیشتر گردشگران در مناطق گردشگری

طول مدت اقامت یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده مؤثر گردشگری بر اقتصاد یک منطقه است. تعداد روزهایی که گردشگر در یک مقصد خاص بماند، به احتمال زیاد بر هزینه‌های وی تأثیرگذار خواهد بود. یک دلیل ساده این است که هزینه‌های مربوط به اسکان و خوراک تقریبا ۴۰درصد کل هزینه‌های گردشگر را تشکیل می‌دهند (وانگ و دیگران، ۲۰۱۰). بدیهی است هر دو عامل بطور مستقیم به مدت زمان اقامت مربوط می‌شوند، در عین حال تعداد تجارب ممکن که توسط گردشگر انجام می‌شود، به مدت زمان اقامت بستگی دارد (Antonio & Jose,2009).

زیرساختهای گردشگری عواملی هستند که به قصد ارائه خدمات و انتفاع توسعه خدمات به گردشگران و مسافران یا میهمانان طبق ضوابط ارائه می‌شود. مهم‌ترین زیرساخت‌های گردشگری اقامتگاه‌ها، حمل و نقل، جاذبه‌های گردشگری، مکان‌های ارائه مواد غذایی، مراکز اطلاع‌رسانی، آژانس‌های مسافرتی، راهنمایان تور، جامعه بومی و سازمان‌های دولتی می‌باشد (کوشش تبار، ۱۳۸۷ :۱۰۴).

در گردشگری مذهبی انگیزه اصلی زیارت اماکن مقدسه و زیارتگاه‌هاست، که اقامتگاه‌ها و نوع امکانات آن به هر حال در طول مدت اقامت تأثیر می‌نهد ‍(فاطمی، ۱۳۸۰: ۱۱). در میان گردشگران مذهبی، دو گروه مواجه مشاهده می‌شوند: یکی زائران، یا کسانی که انگیزه‌ی آنها از مسافرت، فقط انجام امور مذهبی است و زمان و مدت اقامت‌شان، تابع اوقات فراغت نیست و دیگری، گردشگران مذهبی که ضمن انجام زیارت و شرکت در مراسم مذهبی از مکان‌های دیگر گردشگری (اعم از مذهبی و غیرزیارتی) نیز دیدن می‌کنند و یا به عبارتی دیگر، اهداف مسافرت آنها چندمنظوره با اولویت زیارت است که خود موجب بالارفتن مدت سفر و در نتیجه افزایش میزان هزینه‌های مسافرت می‌شود (مؤمنی و همکاران، ۱۳۸۷: ۱۴). به همین دلیل امروزه منابع و جاذبه‌های گردشگری در تمامی بخش‌های برنامه‌ریزی و مدیریتی گردشگری اهمیت فراوانی یافته است. لیکن استفاده از مواهب گردشگری جز با فراهم کردن بستر مناسب توسعه گردشگری امکان‌پذیر نیست. از این رو شناسایی جاذبه‌ها در مرحله اول، و برنامه‌ریزی برای توسعه آنها در مراحل بعدی، امری ضروری به نظر می‌رسد (بهزادفر و زمانیان، ۱۳۸۶: ۲).
طی تحقیقی که آقایان عیسی ابراهیم‌زاده، شمس‌ا… کاظمی‌زاد و محمد اسکندری‌ثانی با عنوان برنامه‌ریزی استراتژیک توسعه‌ی گردشگری، با تأکید بر گردشگری مذهبی (مطالعه‌ی موردی: شهر قم) در سال ۱۳۸۸ انجام دادند، عامل توسعه و تجهیز شهر به فضاهای تفریحی سالم، به منظور افزایش مدت اقامت گردشگران به عنوان دومین عامل تأثیرگذار به اثبات رسیده است. همچنین کمبود فضاهای سرگرمی و تفریحی (پارک و شهر بازی) و فضای سبز نیز به عنوان دومین نقطه ضعف قم مطرح شده است (ابراهیم‌زاده، کاظمی‌زاد و اسکندری‌ثانی، ۱۳۸۹).

توسعه‌ی شهرهای زیارتی متناسب با پیروان مذاهب، مدت اقامت زائران در شهر و بالاخره با میزان هزینه‌هایی است که در زمان زیارت و اجرای فرایض دینی انجام می‌شود (دیناری، ۱۳۸۴: ۹۵ و ۹۶).

 

۱ـ۲ـ معرفی شهر قم

شهر قم علاوه بر اینکه به عنوان مهم‌ترین پایگاه مذهبی جهان تشیع و دومّین مرکز زیارتی کشور بعد از مشهد در سطح ملی شناخته شده است، دارای پتانسیل‌های مذهبی ـ فرهنگی، تاریخی و طبیعی بـاارزش دیگری نیز هست؛ لیکن تاکنون این شهر نتوانسته است به جایگاه واقعی خود در عرصه جـذب گردشـگر به ویژه به لحاظ ضریب ماندگاری گردشگران دست یابد. بـه منظور تحقق این امر مهم، با اجرا و تقویت فضاهای سرگرمی و تفریحی (پارک و شهر بازی) و فضاهای سبز و همچنین تقویت جاذبه‌های طبیعـی بـه عنـوان عنصـر مکمـل گردشـگری مذهبی، در تمام طول سال، برای جلوگیری از فصلی شـدن گردشـگری شـهر و افـزایش مـدت اقامـت گردشگران در شهر عملی گردد (ابراهیم‌زاده، کاظمی‌زاد و اسکندری‌ثانی، ۱۳۸۹).
در ضمن می‌توان به برخورداری از فیض وجود بارگاه ملکوتی کریمه اهل بیت حضرت فاطمه معصومه (س)، پایگاه و مرکز حوزه‌ی علمیه و مرجعیت، با جمعیتی قریب به بیش از ۵۰۰۰۰ نفر طلبه ایرانی و قریب به ۱۳۰۰۰ نفر طلبه خارجی به همراه خانواده‌شان با حدود ۳۰۰۰۰ نفر از ۱۱۳ کشور جهان و شهری زیارتی متبرک به وجود مقبره‌ی ۴۴۴ امام‌زاده و وجود مسجد مقدس جمکران به عنوان میعادگاه عاشقان حضرت ولی‌عصر (عج) اشاره نمود. از دیگر ویژگی‌های مهم آن، علاوه بر اینکه پذیرای بیش از بیست میلیون نفر زائر در سال می‌باشد، می‌توان به حضور قریب به ۲۰۰۰۰۰ نفر اتباع خارجی از بیش از یکصد کشور جهان و قرار گرفتن در مسیر مواصلاتی ۱۷ استان کشور اشاره کرد.

۱ـ۲ـ۱ـ موقعیت جغرافیایی

جدول ‏۲۱: مساحت کشور و استان

رتبه سهم از کشور (درصد) مساحت

(کیلومتر مربع)

استان / کشور
۱۰۰ ۱۶۴۸۱۹۵ کشور
۲۸ ۷ ۱۱۲۳۸ قم

 

استان قم با وسعت ۱۱۲۳۸ کیلومتر مربع، ۷ درصد از مساحت کل کشور را تشکیل می‌دهد و تقریباً در مرکز ایران واقع شده است. این استان از سمت شمال به استان تهران، از سمت غرب به استان مرکزی و از طرف جنوب به استان اصفهان و از سمت شرق به استان سمنان محدود می‌شود. استان قم از نظر تقسیمات کشوری دارای یک شهرستان، ۶ شهر، ۵ بخش، ۹ دهستان و ۳۳۰ روستا شامل ۲۰۳ روستای دارای سکنه و ۱۲۷ روستای خالی از سکنه می‌باشد.

قم از بدو پیدایش تا بحال با تغییراتی بسیار جزیی در مکان نخـستین خود باقی مانده و از این جهت نمونه بسیار ممتازی در میان شهرهای ایران است. شهر قم که نام قدیمی آن در لغت فارسی قدیم “کومه” ذکر شده و تقصیر و معرب شده آن به “قم” تبدیل شده است، شهری بسیار قدیمی است و بناهای به جامانده از شـهر قـدیم در یـک کیلومتری شرق شهر، دلیل قاطعی بر قدمت این شهر محسوب می‌شود. بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد که رودخانـه”قـمرود” در تمام طول تاریخ به عنوان موجد و مایه حیات شهری و روستایی دشت قم عمل کرده است، به طوری که مردم ناحیه قم از ایام قدیم برای آبیاری کشتزارها و آبرسانی به روستاها نهرهای متعددی از این رودخانه منتزع نموده و هر شاخه‌ای از آن را به قسمتی از دشت جاری ساخته‌اند. به این ترتیب رفته رفته در طول زمان یک سیستم آبیاری پدید آورده‌اند به طوری که کیفیت کـشاورزی از نظر رونق و انحطاط به نظم یا خرابی ایـن سیـستم وابـسته بـوده اسـت.

بـدین ترتیـب در اطـراف “قـمرود” نظـامی متـشکل از سکونت‌گاه‌های محلی تشکیل شده است که به تدریج در همان مکان توسعه یافته و مسیرهای ارتباطی که از ایـن کـانون منـشعب می‌شدند ساختار محلات را در آن تقویت نمودند.

شهرستان قم تا سال ۱۳۵۶ جزو استان تهران بوده که در این سال از استان تهران منفک و به استان مرکزی ملحق و سپس در سال ۱۳۶۵ مجدداً جزو استان تهران گردیده است. مقام معظم رهبری در روز ۱۳ رجب سال ۱۴۱۶ مصادف با میلاد حضرت علی (ع)، دستور استان شدن قم را صادر و پس از پیگیری دولت و تصویب مجلس شورای اسلامی در تیر ماه سال ۱۳۷۵ رسماً به عنوان استان اعلام گردید.

 

۱ـ۲ـ۲ـ ویژگی‌های جمعیتی

براساس نتایج سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰ جمعیت قم ۱۱۵۱۶۷۲ نفر بوده که در مقایسه با جمعیت کل کشور (۷۵۱۴۹۶۶۹ نفر) در سال ۱۳۹۰ معادل ۵/۱ درصد می‌باشد.

بیشتر جمعیت استان، شهرنشین هستندکه به دلیل تفاوت‌های جغرافیایی، جمعیت در سطح استان یکسان توزیع نشده است. بالاترین نرخ تراکم جمعیت در بخش مرکزی و کمترین آن در بخش جعفرآباد مشاهده  می‌شود. نرخ رشد جمعیت این استان در فاصله سال های ۱۳۸۵-۱۳۹۰ معادل ۹۳/۱ درصد بوده است.

جدول ‏۲۲: جمعیت برحسب جنس به تفکیک وضع سکونت

ساکن
غیر ساکن نقاط شهری  نقاط روستایی جمع جنس
۳

۳

۰

۵۵۷۹۸   ۱۰۹۵۸۷۱

۳۰۵۲۶    ۵۵۷۱۳۲

۲۵۲۷۲    ۵۳۸۷۳۹

۱۱۵۱۶۷۲

۵۸۷۶۶۱

۵۶۴۰۱۱

مرد و زن……………………………………………………………….

مرد ………………………………………………………………………..

زن ………………………………………………………………………….

 

۱ـ۲ـ۲ـ۱ـ ساخت جنسی و سنی جمعیت

در آبان ماه ۱۳۹۰، از ۱۱۵۱۶۷۲ نفر جمعیت استان، ۵۸۷۶۶۱ نفر مرد و ۵۶۴۰۱۱ نفر زن بوده‌اند که در نتیجـه، نسـبت جنسـی برابـر ۱۰۴ بـه دست می‌آید. به عبارت دیگر، در مقابل هر ۱۰۰ نفر زن، ۱۰۴ نفر مرد وجود داشته است. این نسبت برای اطفال کمتر از یک سـاله ۱۰۶ و بـرای بزرگسالان ۶۵ ساله و بیشتر ۱۰۲ بوده است. از جمعیت کشور ۲۵ درصد در گروه سنی کمتر از ۱۵ ساله، ۳/۷۰ درصد در گـر وه سـنی ۶۴- ۱۵ساله و ۷/۴ درصد در گروه سنی ۶۵ ساله و بیشتر قرار داشته‌اند.

 

 

۰

۸۰۰۰

۱۶۰۰۰

۲۴۰۰۰

۳۲۰۰۰

۴۰۰۰۰

۴۸۰۰۰

۵۶۰۰۰

۶۴۰۰۰

۷۲۰۰۰

د

مرد

( نفر ) ( نفر )

نمودار ‏۲۱: هرم سنی ـ جنسی جمعیت استان

۰

۸۰۰۰

۱۶۰۰۰

۲۴۰۰۰

۳۲۰۰۰

۴۰۰۰۰

۴۸۰۰۰

۵۶۰۰۰

۶۴۰۰۰

۷۲۰۰۰

د

مرد

( نفر ) ( نفر )

نمودار ‏۲۲: هرم سنی ـ جنسی جمعیت نقاط شهری استان

در آبان ۱۳۹۰ از کل جمعیت استان ۱۱۳۳۰۸۴ نفر در خانوار معمولی ساکن، ۱۳۴۰ نفر در خانوار گروهی، ۱۷۲۴۵ نفر در خانوار مؤسسه‌ای و ۳ نفر در خانوار معمولی غیرساکن بوده‌اند.

۱ـ۲ـ۳ـ اقلیم

با توجه به عوامل مؤثر بر اقلیم و عناصر آب و هوایی استان قم، بطور کلی سه نوع آب و هوا را می‌توان به شرح زیر در سطح استان مشخص نمود:

اقلیم کوهستانی: نواحی غربی و جنوبی استان، ارتفاعات بالاتر از ۱۵۰۰ متری دیده می‌شود که خود به دو نوع معتدل و سرد کوهستانی تقسیم می‌شود، که سرد کوهستانی، بر قله‌های بیش از ۳۰۰۰ متر استان منطبق است.

اقلیم نیمه بیابانی: بر نواحی کوهپایه‌ای و دشت‌های استان از جمله دشت قم، منطبق است که دارای تابستان‌های گرم و خشک و زمستان‌های سرد می‌باشد.

اقلیم خشک بیابانی: در شرق استان و در سواحل دریاچه نمک قم وجود دارد. دارای تابستان‌های بسیار گرم و خشک و زمستان‌های سرد و خشک می‌‌باشد و کمی بارش (کمتر از ۱۰۰ میلیمتر) و شدت تبخیر و دمای شدید تابستانه از ویژگی‌های برجسته آن است.

براساس اقلیم نماهای دومارتن و آمبرژه،  نوع اقلیم این استان در اغلب نقاط خشک و خشک سرد می‌باشد و فقط در ارتفاعات آن در مرز آب و هوای نیمه خشک و خشک سرد قرار می‌گیرد.

۱ـ۲ـ۳ـ۱ـ دما

شرایط آب و هوائی استان قم به گونه‌ای است که از غرب به شرق و از جنوب به شمال بر میزان دما افزوده شده و از مقدار بارش و تعداد روزهای یخبندان و ابری کاسته می‌شود. نواحی مرتفع بالاتر از ۱۵۰۰ متر در غرب و جنوب استان دارای آب و هوای معتدل کوهستانی، نواحی کوهپایه‌ای و دشت‌های استان از جمله دشت قم دارای آب و هوای نیمه بیابانی و نواحی شرقی استان دارای آب و هوای گرم و خشک بیابانی می‌باشند.

در فصول سرد تنها سیستم پرفشار قطبی می‌تواند سرما و کاهش دما برای این استان به ارمغان آورد و در فصول گرم هم این استان کاملاً تحت تأثیر سیستم پرفشار مناطق حاره که دارای هوائی گرم و خشک است می‌باشد. نوسان درجه حرارت در شبانه روز و نیز فاصله درجه حرارت در تابستان و زمستان در این استان خیلی زیاد است. حداکثر مطلق دما در این استان ۴۹ درجه در ماه‌های تیر و مرداد و حداقل مطلق دما ۲۴- درجه سانتیگراد در بهمن ماه ثبت شده است. هرگاه دما افزایش می‌یابد تبخیر زیاد می‌شود و کاهش بارندگی و فزونی خشکی پدید می‌آید. میانگین دمای سالانه استان قم در حدود ۱۷ درجه سانتیگراد می‌باشد.

۱ـ۲ـ۳ـ۲ـ بارندگی

متوسط بارندگی سالانه ۳۰ ساله در این استان ۲/۱۶۳ میلیمتر می‌باشد که در حدود ۷۱/۶۴ درصد رقم بارش درازمدت کشور یعنی ۲/۲۵۲ میلیمتر می‌باشد. بیشتر بارندگی در این استان به صورت باران است. کمترین میزان بارش در طول سال که کمتر از ۱۰۰ میلیمتر است در پست‌ترین منطقه استان (اطراف دریاچه نمک) رخ می‌دهد و بیشترین بارندگی عمدتاً در غرب استان و بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیمتر را شامل می‌شود.

۱ـ۲ـ۳ـ۳ـ روزهای یخبندان

تعداد روزهای یخبندان به طور متوسط از ۴۸ روز تا ۱۰۳ روز در نقاط مختلف استان متغیر بوده و عمده آن در دی‌ماه و فصل زمستان اتفاق می‌افتد. متوسط ایام یخبندان این استان ۶۲ روز در سال می‌باشد.

۱ـ۲ـ۳ـ۴ـ رطوبت نسبی

به طور کلی استان قم دارای هوای خشک با میزان رطوبت پائین می‌باشد و متوسط رطوبت نسبی سالیانه آن در حدود ۴۶ درصد است.

۱ـ۲ـ۳ـ۵ـ پوشش گیاهی

با توجه به شرایط آب و هوایی و خصوصیات آب و خاک منطقه، پوشش گیاهی استان بسیار فقیر است. بدلیل شوری آب و خاک مناطق مرکزی و شرقی، در این مناطق فقط گیاهان خودروی طبیعی خشکی‌پسند و نمک‌دوست مانند خارشتر، خارزرد، گون، شیرین بیان، بومادران، گز و … قادرند به حیات خود ادامه دهند.

در نواحی غرب و جنوب استان، بدلیل شرایط مساعد آب و هوایی، پوشش گیاهی، از نوع استپ کوهستانی است و در لابلای آنها تک‌درخت، بوته‌زار و گلهای رنگارنگ نیز مشاهده می‌شود.

در این نواحی، در نقاطی که خاک غنی‌تر و شیب ملایم‌تر است، به دلیل باران کافی (بالای ۳۰۰ میلیمتر)، کشت دیم نیز رایج است. مراتع ییلاقی استان نیز در این نواحی قرار دارند که وسعت آنها بالغ بر ۲۰۰٫۰۰۰ هکتار می‌باشد.

با توجه به اقلیم حاکم بر استان قم، حدود ۱/۵ درصد از وسعت استان را جنگل‌ها تشکیل می‌دهند که می‌توان آن‌ها را به چهار گروه دسته‌بندی نمود:

الف) ذخیره‌گاه‌های جنگلی: این ذخیره‌گاه‌ها مناطقی با گونه‌های در حال انقراض، آسیب‌پذیر و دارای ویژگی‌های خاص می‌باشند که با مساحت ۲۰۰۰ هکتار در مناطق کوهستانی استان قرار دارند و شامل گونه‌های گیاهی چون بُنه و بادامچه می‌باشند.

ب) پارک‌های جنگلی: مهم‌ترین پارک‌های جنگلی استان قم، پارک جنگلی اسلام‌آباد (در کیلومتر ۱۰ جاده قم- سلفچگان)، پارک جنگلی علوی (نزدیک شهرک مهدیه) و پارک جنگلی الغدیر (در جاده نیزار) است. هدف از ایجاد این پارک‌های جنگلی، افزایش تفرجگاه‌ها و فضای سبز در استان بوده است.

ج) بیشه‌زارها: این مناطق با وسعت حدود ۱۱۱۰۰ هکتار، رویش‌گاه طبیعی گز است که در اطراف رود مسیله (نزدیک روستای مشک‌آباد)، حاشیه رودخانه قره چای و اطراف رود شور واقع در جنوب کاروانسرای دِبرگچین (شمال شرق استان قم) قرار دارد.

د) تاغ‌زارها: تاغ‌زارهای استان قم بیشتر در اطراف روستای حسین‌آباد میش مست قرار دارند.

همچنین در سال‌های اخیر اداره کل منابع طبیعی استان قم به منظور تثبیت ماسه‌های روان، در کانون‌های فرسایش بادی از جمله منطقه کوه نمک در شمال غرب استان، منطقه حسین‌آباد میش مست واقع در جنوب شرقی و منطقه مسیله در شرق استان، به جنگل‌کاری و نهال‌کاری با گونه‌های تاغ، گز و اسفناج وحشی اقدام نموده که بیشه‌زارهای زیبایی در این مناطق به وجود آورده است.

از دیگر رویشگاه‌های استان قم، مراتع می‌باشند که در حال حاضر وسعت آن ۷۲۳۰۱۹ هکتار بوده و از نظر موقعیت به سه دسته مراتع کوهستانی، تپه ماهوری و دشتی تقسیم می‌شوند. بخش غربی و جنوبی استان که از نظر فصل چرای دام جزو مراتع ییلاقی محسوب می‌شود، به دلیل شرایط مناسب‌تر آب و هوایی، پوشش گیاهی آن از نوع استپ کوهستانی است. در بخش شرقی و مرکزی استان از نظر فصل چرای دام، مراتع از نوع قشلاقی بوده و پوشش گیاهی به دلیل شوری آب و خاک و کمبود بارش، بیشتر از نوع گیاهان شورپسند و خشکی‌پسند است.

مراتع استان قم در حفظ آب و خاک و ایجاد تعادل در محیط زیست از اهمیت بسزایی برخوردارند.

در استان قم تاکنون ۷۰۰ گونه گیاهی شناسایی شده که این مقدار، ۱۰ درصد کل گونه‌های گیاهی کشور است و از این میان حدود ۱۵۰ گونه دارای ارزش دارویی است که از جمله آن می‌توان به کاسنی، خارشتر، شیرین بیان و بومادران اشاره نمود. برخی از گونه‌های گیاهی همچون ریواس، کنگر، زرشک و سماق ارزش خوراکی دارند و گروهی نیز مانند گون، باریجه و اُشنان، به عنوان گیاهان صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

۱ـ۲ـ۴ـ زبان

زبان رسمی مردم قم فارسی دری با لهجه قمی است که از گذشته‌های دور به این زبان تکلم می‌نموده‌اند اما امروزه این گویش تا حدّ زیادی به لهجه تهرانی نزدیک شده و لهجه قمی اصیل به تدریج رو به فراموشی گذاشته و بیشتر در میان افراد میان‌سال رایج است.

شهر قم به علت مهاجرپذیر بودن دارای انواع زبان‌ها و لهجه‌ها می‌باشد و مهاجران علاوه بر زبان فارسی به زبان و گویش خاص خود نیز سخن می‌گویند. از دیگر گویش‌های رایج در قم می‌توان به کردی، کله کوی شیرازی، خلجی و بختیاری اشاره نمود.

۱ـ۲ـ۵ـ وضعیت اقتصادی و اشتغال

مهم‌ترین عامل مؤثر بر وضعیت اقتصادی استان قم، صنعت گردشگری از شاخه توریسم مذهبی است و دلیل آن وجود حرم حضرت معصومه (س) است که در تمام فصول سال پذیرای زائران بسیاری از نقاط مختلف کشور و جهان است و این امر موجب رونق بازار کار و خدمات در شهر قم شده است.

بعد از صنعت گردشگری، به‌ترتیب صنایع، معادن، کشاورزی و صنایع دستی، از منابع مهم اقتصادی استان قم محسوب می‌شوند.

۱ـ۲ـ۵ـ۱ـ اشتغال و بی‌کاری

بر اساس نتایج طرح آمارگیری از نیروی کار در بهار سال ۱۳۹۴ نرخ بی‌کاری استان ۹/۹ درصد و در سطح کشور ۸/۱۰ درصد است.

نرخ مشارکت اقتصادی استان نیز ۶/۳۲ درصد و این نرخ در کشور ۰/۳۸ درصد برآورد شده است.

۱ـ۲ـ۵ـ۲ـ تورم

نرخ تورم استان قم در خرداد سال ۱۳۹۴، ۱/۱۵ درصد و این نرخ در سطح کشور ۲/۱۴ درصد بوده است.

۱ـ۲ـ۶ـ ویژگی‌های فرهنگی

قم با داشتن سابقه‌ی یکجانشینی ۷۰۰۰ ساله دارای فرهنگ عامه‌ی مخصوص به خود است که تحت تأثیر ارتباط بین مردم و ویژگی‌های جغرافیایی این سرزمین در طول تاریخ به وجود آمده است.

۱ـ۲ـ۶ـ۱ـ آیین‌ها و آداب و رسوم مردم

به طور کلی آداب و رسوم شامل شیوه‌های زندگی و عادات خاص یک ملت یا مردم یک منطقه است؛ به عبارتی، آداب و رسوم، الگوهای اساسی و مهم رفتار است که افراد یک محیط اجتماعی می‌پذیرند. آیین و آداب و رسوم مردم قم را می‌توان به دو گروه دسته‌بندی کرد:

الف) آیین‌ها و آداب و رسوم مذهبی

در قم آیین‌ها و آداب و رسوم مذهبی متعددی در طول سال برگزار می‌شود؛ از جمله می‌توان به مراسم عید فطر، قربان، نیمه شعبان و مراسم یادمان ورود حضرت معصومه (س) به قم، مراسم اعتکاف و آیین‌های عزاداری اشاره کرد.

جهت توضیح یکی از این مراسمات، مراسم یادمان ورود حضرت معصومه (س) به قم، روز بیست و سوم ربیع الاول سال ۲۰۱ هجری قمری، روز ورود حضرت معصومه (س) از مسیر ساوه به قم است. در این روز، مردم قم و خادمان حرم در یک حرکت نمادین به اتفاق شخصی که نماد موسی ابن خزرج است تا بیرون شهر به استقبال آن حضرت می‌روند. این شخص که افسار شتر حضرت را به دست دارد، آن بانوی بزرگوار را به منزل شخصی خود هدایت می‌کند و در پایان مراسم، ضریح و مرقد مطهر آن حضرت گلباران می‌شود.

همچنین مراسم لاله‌گردانی، لاله‌گردانی یا شمعدان‌گردانی حرم مطهر حضرت معصومه (س) از جمله مراسم زیبا و دیدنی است که مخصوص تغییر خادمان حرم است. به همین مناسبت، ۷ عدد شمعدان که درون هر یک از آنها یک شمع روشن است، بین دو ردیف خادمان حرم که لباس یک‌شکل بر تن دارند، قرار می‌گیرد. آنها چوب‌پرهای خود را روی زمین در جلوی خود می‌نهند. در این هنگام، یکی از مردانی که در جلوی صف ایستاده در ایوان طلا رو به حرم شروع به خواندن خطبه می‌کند.

خادمان هنگامی که نوبت کشیک آنها به پایان می‌رسد، در این صف قرار می‌گیرند. بعد از پایان خطبه، یک نفر شمعدان را برمی‌دارد، می‌بوسد و مراسم خاتمه می‌یابد. در حقیقت، کسی که شمعدان را به دست می‌گیرد، کار روزانه‌ی خود را شروع می‌کند.

ب) آیین‌ها و آداب و رسوم بومی و سنتی

با توجه به ویژگی‌های جغرافیایی و فرهنگی قم، آیین‌ها و آداب و رسوم بومی و سنتی گوناگونی وجود دارد؛ از جمله می‌توان به مراسم شب چله، نوروز، تحویل سال و مراسم آن، سیزده بدر و مراسم سردرختی اشاره کرد.

در برخی از روستاهای قم به ویژه در وشنوه، مراسمی به نام سردرختی متداول است و در اوایل بهار برای اینکه درختان باغ از گزند سرما در امان بمانند، این رسم به اجرا درمی‌آید.

۱ـ۲ـ۶ـ۲ـ پوشاک مردم قم

تقریباً تمامی زنان شهر قم برای پوشش از چادر استفاده می‌کنند و در میان برخی از ایشان بستن سرپوش‌هایی چون پوشیه و نقاب نیز رایج است.

پوشش زنان استان قم در گذشته عبارت بوده از پیراهن دورچین (پاچین)، پیراهن راسته، شلوار قردار، شلیته، جلیقه، آرخالق و شلوار (تمون) که از پارچه‌های ساده، راه‌راه و گلدار از جنس دبیت، کرباس، چیت و متقال تهیه می‌شد. پاپوش زنان را نیز کفش‌هایی همچون گیوه، گالش و چرمی تشکیل می‌داد.

زنان در هنگام خروج از منزل چاقچور به پا می‌کردند. چاقچور شلوار گشاد و بلندی بود که کمر آن لیفه و در قسمت مچ پا، پاچین داشت. در این حالت زیرجامه داخل چاقچور قرار می‌گرفت.

زنان در روستاها پیراهن‌های بلندی بر تن می‌کردند که تا زانوی آن‌ها می‌رسید و معمولاً این پیراهن‌ها سفید گلدار با دو جیب بود که در طرفین دوخته می‌شد. در زیر این پوشش، شلواری نیز به پا می‌کردند.

زنان همیشه حتی در خانه نیز روسری (چارقد) سفید بر سر داشتند. چارقد را به صورت مثلثی تاکرده بر سر گذاشته و دسته‌ه ای آن را در زیر گلو گره زده یا با سنجاق در زیر چانه محکم می‌کردند. برخی از ایشان در دو طرف سنجاق، پارچه کوچک سبزی که با یکی از زیارت‌های ائمه یا امامزادگان متبرک شده بود، قرار می‌دادند و اگر پولی همراه خود داشتند، آن را در گوشه چارقد خود گره می‌زدند.

تن‌پوش مردان استان قم در گذشته شامل پیراهن یقه شیخی، جلیقه، کت و قبا بوده که به همراه شلوارهای ساده و گشاد از جنس دبیت و کرباس به تن می‌کردند. مردان در گذشته کلاه‌هایی از نوع بافتنی، نخی، پوستی، نمدی، پهلوی و شابگاه (شاپو) به سر می‌گذاشتند. پاپوش آن‌ها را نیز گیوه و نعلین تشکیل می‌داد. امروزه اکثر مردان در استان قم از پیراهن ساده مردانه و شلوار پارچه‌ای یا کتان استفاده می‌کنند.

 

۱ـ۲ـ۷ـ صنایع دستی

هنرهای سنتی و دستی در استان قم همانند سایر استان‌های دیگر کشور از دیرباز در میان ساکنان آن رایج بوده است. مهم‌ترین صنایع دستی استان قم عبارتند از قالی‌بافی، سفالگری، کاشی‌سازی، کاشی‌تراشی، آجرتراشی، حجاری و منبت‌کاری.

قالی‌بافی: عمده‌ترین فعالیت دستی در استان قم به قالی‌بافی اختصاص دارد. قالی‌های تولید شده در استان قم دارای گره فارسی و همواره به دلیل استفاده از رنگ‌های زیبا و چشم‌نواز مشهور بوده است. رنگ‌های اصلی فرش قم را ۱۶ رنگ لاکی روشن و تیره، سرمه‌ای، کرم روشن و تیره، نخودی، بِژ، قهوه‌ای سوخته و روشن، آبی روشن و سیر، مشکی، خاکی، طلایی و مسی تشکیل می‌دهند. طرح‌های قالی قم همانند رنگ‌های مورد استفاده، از تنوع و گستردگی خاصی برخوردارند. نقش بته در زمینه‌های کرم و در اندازه‌های ۲ ذَرع تا ۷ متر بافته می‌شود. طرح‌های اسلیمی، ختایی، لچک ترنج‌دار و نیز طرح‌های درختی همانند قالیچه‌های اصفهان، از جمله طرح‌هایی است که بیشترین تولیدات را به خود اختصاص می‌دهند. نقش‌های کومه‌ای (درختی، حیوانی، بوته‌ای)، شاه عباسی و گل فرنگ، به لحاظ امکاناتی که طراح در رنگ‌آمیزی آن‌ها دارد، از زیبایی چشمگیری نسبت به رنگ‌های بدیع بهره‌مند می‌باشند. طرح قالی‌های شکارگاهی نیز گرچه از اصفهان نشأت گرفته اما نمونه‌های فراوانی از این طرح را در قالیچه‌های ابریشم بافت قم می‌توان مشاهده کرد. طرح‌های هندسی همانند قالی‌های قفقاز و نقش‌های هراتی موسوم به ماهی درهم نیز از دیگر طرح‌های استفاده شده در متن قالی قم می‌باشد. فرش‌های تولیدی این استان بیشتر در اندازه‌های ذَرع، نیم و دو ذَرعی و ابعاد ۴، ۷ و ۱۲ مترمربع بافته می‌شوند.

این هنر نفیس قرن‌هاست که در نقاط مختلف استان رواج دارد و امروزه ۱۰ هزار نفر به آن اشتغال دارند که از این رقم ۶۰ درصد را مردان و ۴۰ درصد را زنان تشکیل می‌دهند.

ماهانه ۴۰۰۰ متر فرش ابریشم در این استان بافته می‌شود.

منبت‌کاری: منبت‌کاری به هنر کنده‌کاری خاص همراه با خلل و فرج بر روی چوب گفته می‌شود. این هنر در دو نوع ریز و درشت بر روی چوب، استخوان و عاج انجام می‌شود و شامل مجسمه‌سازی، گلبرگ، طرح‌های اسلیمی، ختایی و … می‌باشد.

هنر منبت‌کاری یکی از قدیمی‌ترین هنرهای رایج در استان قم است. قدیمی‌ترین اثر منبت‌کاری ثبت شده در قم مربوط به ۷۰۰ سال پیش می‌باشد.

استان قم با برخورداری از هنرمندان و صنعت‌گران مطرح در زمینه منبت‌کاری، اصلی‌ترین و بزرگ‌ترین قطب این هنر در ایران به شمار می‌رود و محصولات تولیدی این استان به اقصی نقاط جهان صادر می‌شود.

مرواربافی: در صنعت مرواربافی به کمک ترکه‌های باریکی که مروار نامیده می‌شود و کشت آن در اطراف تهران، کرج، سولقان، بهار (استان همدان)، ملایر و مراغه رایج است، مصنوعاتی مانند سبد، جامیوه‌ای، مبل، میز، کلاهک آباژور، حباب چراغ، جای نان و … تولید می‌شود که از نظر شکل و ظاهر بسیار شبیه به محصولات بامبو است.

مرواربافان پس از تهیه ترکه‌های مورد نیاز از مناطق فوق، آن را انبار نموده و به تدریج پس از گرفتن زوائد آن، ترکه‌ها را از طول به ۳ یا ۴ تکه تقسیم نموده و آن‌ها را در ظرف‌های مخصوصی با آب می‌جوشانند سپس لایه بیرونی آن را می‌گیرند و پس از خشک‌شدن، جهت بافت و تولید محصولات مورد نظر از آن‌ها استفاده می‌کنند.

صنعت مرواربافی سابقه چندانی ندارد و طی سال‌های اخیر در برخی نقاط کشور از جمله قم، گیلان و برخی استان‌های جنوبی کشور رواج یافته است.

سرامیک‌سازی و سفالگری: از دیگر صنایع رایج در استان قم می‌توان به سرامیک‌سازی و سفالگری اشاره نمود. از آنجا که این منطقه دارای خاک مرغوب جهت این هنر می‌باشد، سرامیک و ظروف سفالی آن شهرت منطقه‌ای پیدا کرده است.

سفال و سرامیک‌ با بهره گرفتن از گِل رس و گِل حاصل از سنگ‌های کوارتز و کائولن به کمک دست و چرخ سفالگری ساخته و سپس در کوره‌ پخته می‌شود.

مواد و مصالح سفال در قم بسته به نوع محصول، نیاز و ذوق تولیدکننده، با روش‌های مختلفی تهیه یا آماده می‌گردد. تولیدات سفال و سرامیک قم شامل انواع محصولات کاربردی، تزئینی، تلفیقی، قالبی، چرخ‌ساز و حجمی قابل تقسیم‌بندی است.

استفاده از لعاب‌هایی با رنگ‌های مختلف، بهره‌گیری از نقوش سنتی اسلامی، بکارگیری برخی لعاب‌های سنتی با توجه به وضعیت جغرافیایی قم (همچون لعاب قلیایی و نمکی) و تولید محصولات چرخ‌ساز و قالبی و برخی سفال‌های خاص همچون خرمهره، پِی‌سوزها، شمعدانی‌ها و محصولات تلفیقی- ترکیبی، از شاخصه‌های سفال قم می‌باشد.

وجود خاک‌های مرغوب جهت سرامیک‌سازی، سبب ایجاد هنرها و صنایعی از قبیل کاشی‌سازی و آجرپزی نیز در استان قم شده است. در استان قم عده زیادی به تولید آجر اشتغال دارند و محصولات تولید شده از معروفیت خاصی برخوردار بوده و به شهرهای مختلف صادر می‌گردد.

۱ـ۲ـ۸ـ سوغات

مهم‌ترین سوغات شهر قم، سوهان است. سوهان نوعی شیرینی خاص و معروف است که پیشینه‌ی آن به دوران قاجار می‌رسد.

امکان ندارد از شهر مقدس قم عبور کنید و چشم‌تان به یک سوهان فروشی نخورد. اطراف حرم مطهر حضرت معصومه (س) و حوالی ورودی و خروجی‌های قم به تهران، اراک، اصفهان و کاشان مملو از فروشگاه‌هایی است که شما را به خرید سوغات قم دعوت می‌کنند. سوهان، از بهترین شیرینی‌های محلی ایران است که به ذائقه تمامی مردم دنیا خوشایند است. سوهان برای اولین بار در قم پخته شده است، نقل می‌کنند که در دوره قاجاریه و به سال۱۲۸۵ شمسی بنا بوده است، صحن بزرگ حضرت معصومه (س) افتتاح شود و برای این منظور پادشاه وقت، رئیس ایل قاجار را به قم می‌فرستد. کسبه و بازاریان قم نیز به استقبال فرستاده دربار رفته و هر کدام با خود تحفه و هدیه‌ای نیز می‌برند. یکی از آن هدایا، حلوای قمی بوده که از طرف صنف عطار تقدیم شده بود. رئیس ایل قاجار هنگام بازگشت به تهران به تولیت حرم که میزبان وی بوده است، می‌گوید: «آن حلوا، چون سوهان دل مرا صیقل داد و غذایم را هضم کرد، از این بدهید تا برای اعلی‌حضرت ببرم.» بدین ترتیب، حلوای قم که در آن زمان در عطاری‌ها پخته می‌شد، مورد توجه شاه و درباریان قرار می‌گیرد و به «سوهان» شهرت می‌یابد. تقاضا برای «سوهان» که دیگر خوراک شاهان شده بود، افزایش می‌یابد و به مرور کارگاه‌هایی مستقل نیز برای پخت سوهان شکل می‌گیرد.

انواع سوهان قم عبارتند از: سوهان عسلی، سوهان کنجدی، سوهان بادامی، سوهان گزی، سوهان لقمه‌ای، سوهان کره‌ای، سوهان پشمکی، سوهان خلالی، سوهان حبه‌ای، سوهان شکلاتی و… تولید و عرضه می‌شود.

سوغات‌های دیگر استان عبارت است از مهر، تسبیح، سجاده، انگشتر، صنایع دستی و خوراکی‌هایی مانند: انجیر، انار، فندق، رب انار و حلوا شکری.

 

۱ـ۲ـ۹ـ مراکز خرید شهر قم

طبق اعلام سایت استانداری قم، لیست مراکز خرید شهر قم به شرح ذیل می‌باشد:

جدول ‏۲۳: جدول مراکز خرید قم

مرکز خرید آدرس
محیا خ انقلاب- بین ک ۵۱ و ۵۳
پاسارگاد شهر پردیسان – خ لاله-انتهای ک ۹
بنیان خیابان طالقانی- بین کوچه شماره ۱۰۲ و ۱۰۴
شرکت تعاونی مصرف روستاییان خیابان ۱۵خرداد- خیابان ۲۰ متری تقوی
فروشگاه سامان خیابان عطاران- مقابل خیابان مفتح
زرگر ابتدای بلوار عماریاسر
مهرگان میدان سپاه(جمهوری)
رضوان شعبه شماره ۱ خیابان ۱۵خرداد – انتهای کوچه ۱۰
شاه حمزه خیابان اذر – داخل کوچه شماره ۱۲
سعدی خیابان آذر- بین کوچه ۶۷و ۶۹
دلتا خیابان صفاییه – نبش کوچه شماره ۳۱
فرهنگیان خ فرهنگیان- جنب مسجد امام صادق
بازرگانی بلوار ۱۵ خرداد- ک ۵۹
پدیده خیابان ۲۰متری گلستان- بین کوچه شماره ۲۵ و ۲۷
بازار روز بنفشه خیابان آذر – نبش کوچه ۷۳
صدوق ۴۵ متری صدوق
شرکت تعاونی مصرف خیریه ثاراله خیابان ۴۵متری صدوق – خیابان مالک اشتر
کوثر خیابان لواسانی(ساحلی۹- جنب گمرک
تعاونی مصرف کارکنان مرکز مدیریت حوزه علمیه خ طالقانی- ک ۵۰
فروشگاه مرکزی اتکا خ ۱۹ دی- جنب بیمارستان کامکار
بنیاد شهید و امور ایثارگران خ سمیه- بین ک ۶ و ۸
جانبازان م شهید محلاتی
بنیاد ۱۵ خرداد خ ارم- بعد از ک ۱۱
فرهنگیان خ ارم- چهار راه شهدا
نگین خیابان آذر، روبروی زایشگاه ایزدی، بین ک ۱۵ و ۱۵/۱
شرکت تعاونی اعتبار کارکنان جهاد کشاورزی- شعبه استان قم خ ۱۵ خرداد- بین ک ۱۳ و ۱۵
جانبازان مرکزی خیابان شهید فاطمی- بین کوچه ۱۱ و ۱۳
سبد خیابان شهید فاطمی – بین کوچه ۳ و ۵
مجیدیه بلوار شهید کبیری- میدان مجیدیه
انتخاب (شعبه ۲) میدان جمهوری
رسالت خیابان انقلاب – جنب قبرستان باغ بهشت
طلاب خیابان ۱۵خرداد- خ شهید قدوسی- نبش کوچه۴
حافظ خیابان ۱۵خرداد- جنب امامزاده شاه سید علی
ایرانیان خ جمهوری- ک ۳۶ و ۳۸
ستاره خیابان صفاشهر
جانبازان خ فرهنگیان- خ اطلس
یاس خیابان آذر- بین کوچه ۵۸ و ۶۰
یاس خ شهید منتظری- نبش ک ۸
مرکزی خیابان امامزاده ابراهیم- جنب مسجد حضرت ابوالفضل (ع)
مرکز خرید انصار ابتدای خیابان هندیان
یاس ۳۰ م کیوانفر- بین خ شهید مدنی و ک ۵
فروشگاه بعثت خیابان ۴۵ متری کارگر- نبش کوچه شماره ۹
رفاه قم میدان سعیدی فروشگاه رفاه
شرکت تعاونی مصرف سنگبری‌های استان قم خ۲۰متری شهید رییس کریمی بین ک ۲۱و۲۳
توحید۲ ۲۰ م شهید بهشتی- نبش خ چمران شمالی
آفتاب مهتاب م زین الدین- بعد از ک۹
توحید خیابان نیروگاه
جانبازان خیابان امام خمینی(ره)
همشهری خیابان امامزاده ابراهیم- نبش ک ۳۱
انتخاب خیابان توحید – روبروی کوچه ۱۵
سجاد خ امامزاده ابراهیم- جنب ک ۴۶
تلالو جمیل میدان ایران مرینوس، بعد از پل انقلاب
بعثت ۲ میدان نبوت- ابتدای بلوار کشاورز
نبوت خ توحید- نبش م نبوت
تعاونی مصرف فرهنگیان ۴۵ متری کارگر – نبش کوچه ۱۴
بسیجیان ۳۰ م کیوانفر- بین ک ۲۴ و ۲۶
شاهد خ توحید- خ شاهد- نبش ک ۳
دهکده خیابان ۲۰متری شهید بهشتی- نرسیده به خیابان هفت تیر
فروشگاه تعاونی مصرف ابتدای خیابان نوزده دی – جنب کلانتری ۱۲
بنیاد شهید ۲ بلوار شهید صدوقی- بعد از کوچه شماره ۵۵
جانبازان ۴ نبش میدان کشاورز

 

 

 

 

۱ـ۲ـ۱۰ـ بوستان‌ها و پارک‌های شهر قم

طبق اعلام سایت استانداری قم، لیست بوستان‌ها و پارک‌های شهر قم به شرح ذیل می‌باشد:

جدول ‏۲۴: جدول بوستان‌های قم

فایل متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir موجود است.

بوستان‌ها و پارک‌ها آدرس
پردیس شهرک پردیسان – نبش میدان اصلی
بوستان مهدی انتهای خیابان لواسانی- نبش کمربندی
بوستان مژده بلوار غدیر- خ صفاشهر- ک۱
بوستان غنچه بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ شهید مطهری- نبش ک ۸
بوستان خرم بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ لقمان حکیم- انتهای ک ۴
شهروند خ لقمان حکیم- بین ک ۱۷ و ۱۹
بوستان لقمان حکیم بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ لقمان حکیم
بوستان لادن بلوار شهید کریمی(بنیاد)- نبش خ دکتر مفتح
بوستان رعنا بلوار شهید کریمی(بنیاد)- بعد از خ  مفتح
بوستان عارف بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ شهید باهنر- نبش ک ۱۴
بوستان فضیلت بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ باهنر- روبروی ک ۲۰
بوستان شادی بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ امیرکبیر- روبروی مسجد
بوستان خجسته بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ دکتر شهید مفتح- نبش ک۳
بوستان مرجان بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ شهید صدوقی- نبش ک ۶
بوستان اندیشه بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ شهید دکتر مفتح- انتهای ک ۶
مجتمع تفریحی- ورزشی خورشید ۴۵ م صدوق- ک کوکب- روبروی بوستان کوکب- نبش ک ۱
بوستان کوکب ۴۵ م صدوق- ک کوکب- روبروی پارک خورشید- نبش ک ۲
بوستان بنفشه بلوار شهید کریمی(بنیاد)- جنب درمانگاه
بوستان ستاره بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ باهنر-  ک ۹
بوستان پگاه بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ قمر بنی هاشم- خ شقایق- انتهای ک ۱۰
بوستان شمیم شهرک ایثار- خ شبنم- خ شهید محمد جاوید- فرعی سوم
بوستان شفق بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ شهید صدوقی- نبش ک ۱۳
بوستان گلباران بنیاد- خ شهید دکتر بهشتی- خ کوثر
بوستان علوی بلوار غدیر
بوستان رضوانه بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ امام سجاد- نبش ک ۱
بوستان نگاه بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ مفتح- نبش ک ۱۰
بوستان میخک بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ باهنر- نبش ک ۷
یاس بلوار ۱۵ خرداد- ک ۵۶
بوستان طلوع خیابان معلم – میدان روح اله
بوستان غزال بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ شهید صدوقی- نبش ک ۱۱
بوستان فرهنگ خیابان ۱۹دی- ک ۵۸
بوستان معلم باجک ۳ – نبش کمربندی- روبروی بوستان مهدی
قمر بنی هاشم بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ قمر بنی هاشم- روبروی خ شهید محمد جاوید
بوستان نغمه بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ مفتح- ک۲- فرعی دوم سمت راست
نیایش شهرک پردیسان- انتهای خ مولوی
ژاله شهر پردیسان- انتهای خ ژاله- جنب کلانتری
معراج بلوار ۱۵ خرداد- ۲۰ م شهدا- روبروی ک ۱۲
قاصدک خ عدالت- ک ۸- خ شهیدان قائمی
بوستان آزادگان میدان محلاتی- ابتدای جاده سراجه – خیابان ولایت
بوستان عقاقی خیابان دکتر فاطمی- ک ۱۸
بوستان آرش خیابان هنرستان – انتهای کوچه ۲۲
اطلس شهر قائم – بلوار شهید کبیری
بوستان نجمه ابتدای خ شهید فاطمی
دانش بلوار شهید کریمی(بنیاد)- خ قمر بنی هاشم- خ شقایق- ک۳
بوستان مینا خیابان ۱۹دی -ک ۶۲
بوستان ولی عصر نبش میدان ولی عصر
بوستان محلاتی میدان محلاتی- ابتدای خیابان بهاءالدینی
بوستان فردوس خیابان شهید فاطمی انتهای کوچه شماره ۳
بوستان نرگس (ویژه بانوان) ۴۵ م صدوق- خ یاسمن- جنب مجتمع مسکونی یاس
شاه حمزه خیابان آذر – داخل کوچه ۱۰۲
بوستان گلها بلوار غدیر- ک ۳۰
ساحل خیابان ساحلی- نبش ک ۴۰
بوستان بهاره خیابان معلم – کوچه شماره ۴
باقرالعلوم م امام- ۱۶ م فلسطین- خ شهید حسینی- انتهای ک ۱۵
بوستان نبوت خ توحید- م نبوت
بوستان آبشار میدان هفتاد دو تن
گلها شیخ آباد- ۱۶ م ولیعصر- ۲۰ م حکمت- بعد از ک ۸
فدک شیخ آباد- ۱۶ م ولیعصر- ۲۰ م حکمت- بین ک ۱۴ و ۱۶
بوستان حافظ خیابان توحید- ۲۰ م حافظ
بوستان امام علی (ع) خیابان ۴۵ متری کارگر- خ هندیان- جنب مدرسه نمازی خواه
بوستان کوثر خیابان توحید – بعد از میدان امینی بیات
بوستان امام حسن(ع) شهرک امام حسن- خ امام حسن- جنب اورژانس
حضرت ابوالفضل خ ۷ تیر- تقاطع ۳۰ م کیوانفر
بوستان مادر خ امام- بلوار اشراق- انتهای خ ابوذر
بوستان چکاوک خ امام- انتهای شهرک امام حسن- مقابل پادگان امام صادق(ع)
پارک تفریحی خیابان امام حسین- ک ۶ و ۸
بوستان گلستان خیابان امامزاده ابراهیم – خ ۱۶متری ولیعصر
بوستان نرگس خیابان امامزاده ابراهیم – نبش خیابان نرگس
بوستان ساجده بلوار نواب صفوی- خ آیت الله مدنی- ک ۴
بوستان ابوذر خ امام- بلوار اشراق- خ ابوذر
پونه شیخ آباد- ۱۶ م ولیعصر- انتهای ک ۲۴
زنگارکی خ امامزاده ابراهیم- ۲۰ م مطهری- ۱۶ م زنگارکی
صبا ۳۰ م توحید- انتهای ۱۶ م طفلان مسلم
بوستان لاله‌ها اتوبان قم،تهران- قبرستان بهشت معصومه
بوستان لاله م آزادگان- جنب خ مرصاد
بوستان بنیادی بلوار امام موسی صدر
بوستان نسیم میدان آزادگان
بوستان ریحانه بلوار امام موسی صدر – روبروی نمایشگاه دائمی
بوستان خاطره بلوار نواب صفوی- خ آیت الله مدنی- ک ۸
بوستان کودک خیابان هندیان – کوچه شهید حسین دولتی
بوستان شهید رجایی خ امام موسی صدر-بعد از میدان مطهری
بوستان پرستار بلوار نواب صفوی- خ آیت الله مدنی- ک ۳
مدنی خ امامزاده ابراهیم- ۲۰ م مطهری- نبش ک ۳۱
بوستان قلعه کامکار انتهای بلوار حضرت معصومه (س)- جنب پاسگاه ۲۰
بوستان شفق ۲۰ م شاد قلی خان
بوستان هاشمی انتهای بلوار عمار یاسر

 

۱ـ۲ـ۱۱ـ دریاچه مصنوعی شهر قم

مجموعه تفریحی – ورزشی جوان در حاشیه کمربندی امام علی (ع) -کمربندی جاده اراک- نرسیده به تقاطع شهید کلانتری ساخته شده و در حال حاضر بخش قایقرانی استخر آن فعال است.

دریاچه مصنوعی این مجموعه برای ذخیره آب مورد نیاز آبیاری با همکاری اداره کل جهاد کشاورزی استان ساخته شد و در چند سال اخیر تلاش شد با گسترش فضای اطراف آن از این مجموعه بعنوان یکی از فضاهای گردشگری استان استفاده شود.

ابعاد این دریاچه مصنوعی ۱۳۵ در ۲۴۵ متر و عمق آن نیز ۱۷ متر می‌باشد به مساحت حدود ۳۳۰۰۰ مترمربع که در آن ماهی‌های سفید، کپور و قزل آلا برای ماهیگیری وجود دارد.

این دریاچه مصنوعی علاوه بر اینکه در تلطیف آب و هوا مؤثر است بعنوان ذخیره آب برای آبیاری فضای سبز در زمینه تفکیک آبیاری فضای سبز از آب شرب شهری نقش بسزایی را ایفا می‌کند.

از این دریاچه مصنوعی بهره‌برداری دیگری نیز انجام می‌شود که از جمله آنها می‌توان به بحث پرورش ماهی و قایقرانی اشاره کرد تا مردم از این فرصت برای تفریح استفاده‌کنند.

 

۱ـ۲ـ۱۲ـ پارک آبی شهر قم

در شهر قم هیچ پارک آبی وجود ندارد ولی یک پارک آبی در بوستان غدیر قم در حال ساخت می‌باشد که امیدواریم باعث توقف هرچه بیشتر گردشگران در قم گردد.

 

۱ـ۲ـ۱۳ـ شهر بازی شهر قم

طبق اعلام سایت استانداری قم، لیست شهر بازی‌های شهر قم به شرح ذیل می‌باشد:

جدول ‏۲۵: جدول شهربازی‌های قم

شهربازی آدرس
نجمه(پارک دورشهر) ابتدای خ شهید فاطمی(دورشهر)
بوستان پاسداران خیابان توحید- خیابان ۱۸ متری جواد الئمه- خ پاسدراان شرقی- انتهلی کوچه اول
بوستان انصار انتهای خیابان انصار المهدی
بوستان ریحانه انتهای خیابان خاکفرج – روبروی نمایشگاه دائمی
پارک بازی شادی خ اراک- زیر پل نیروگاه
بوستان هاشمی انتهای بلوار عمار یاسر
مجتمع توریستی رنگین کمان بلوار غدیر- جنب اداره آب و فاضلاب
مجتمع توریستی آرین بلوار غدیر-  بوستان علوی
عصر جدید سالاریه – فلکه میثم
بوستان ولی عصر نبش میدان ولی عصر