دانلود پایان نامه

تئوری رفتار برنامه ریزی شده

2-4-1-نظریه عمل استدلالی[1]

نظریه عمل استدلالی در شرایطی کاربرد دارد که کنترل ارادی قابل­توجهی بر روی رفتار وجود داشته باشد، به عبارت دیگر موفقیت نظریه عمل استدلالی به میزان کنترل ارادی بر روی رفتار بستگی دارد. در حالی که وقتی میزان کنترل ارادی بر روی یک رفتار کاهش یابد، یعنی فرد علیرغم قصد رفتاری توانایی انجام آن را نداشته باشد، کاربرد این مدل چندان زیاد نیست.

2-4-2-نظریه رفتار برنامه­ریزی شده

آیژن و همکارانش با مشاهده این اختلاف الگوی جدیدی را پایه­گذاری کردند و آن را نظریه رفتار برنامه­ریزی شده نام نهادند. در این نظریه عامل سومی در کنار دو عامل ذکر شده در نظریه عمل استدلالی مطرح است که به آن کنترل درک­شده گفته­ می­شود.

در شرایطی که قصد رفتاری برای انجام کاری کافی باشد و یا اینکه کنترل ارادی بر روی رفتاری بالا باشد، از قدرت این عامل سوم کاسته می­شود ( یعنی سازه­های مدل عمل استدلالی).

وقتی نگرش و هنجارهای ذهنی ثابت باشند، آسانی یا مشکلی انجام یک رفتار بر روی قصد آن رفتار اثر قوی خواهد گذاشت. وزن های نسبی این سه سازه در جوامع مختلف و رفتارهای مختلف متفاوت است. در این الگو بیان می­شود که انجام یک رفتار با دو عامل همراه باهم ارتباط دارد: انگیزه( قصد رفتاری)، و توانایی( کنترل رفتاری). آیژن نظریه خود را چنین بیان کرد: فردی که درک بالایی از کنترل بر روی رفتار خود را دارد، و قصد انجام آن رفتار نیز در او وجود دارد به احتمال فراوان آن کار را انجام خواهد داد.

کنترل درک­شده به وجود یا فقدان تسهیل­کننده­ها یا موانع انجام یک رفتار، یا توان­درک­شده بستگی دارد. در حضور میزان بالای باورهای کنترلی درباره وجود تسهیل­کننده­ها برای یک رفتار، توان درک­شده فرد بر روی رفتار بالا می­رود. اندازه سازه سوم ( کنترل رفتاری درک­شده) نیز با دو روش مستقیم و غیر مستقیم اندازه­گیری می­شود. در نوع مستقیم، اندازه کلی کنترل درک­شده بر روی رفتار( با مقیاس­های معنایی مانند به اندازه خودم . . . نه به اندازه خودم) اندازه گیری می­شود. در اندازه­گیری نوع غیرمستفیم، با اندازه­گیری دو جزئ مجزا: احتمال درک­شده وجود هر وضعیت کمکی یا تحمیلی( با مقیاس یک­قطبی هفت درجه­ای) و اثر درک­شده هر وضعیت در ایجاد آسانی یا سختی انجام رفتار( با مقیاس دوقطبی هفت درجه­ای)، انجام می­شود.

در نظریه رفتار برنامه­ریزی شده سه باور وجود دارد که عبارتند از:

  • باورهای رفتاری[2]: حاصل نگرش فرد نسبت به یک رفتار است.
  • باورهای هنجاری[3]:حاصل هنجارهای ذهنی فرد است.
  • باورهای کنترلی[4]:حاصل کنترل رفتاری درک­شده است.

 

[1] -Theory of Reasoned Action

[2]تئوری رفتار برنامه ریزی شدهbehavioral beliefs

[3] – normative beliefs

[4] – control beliefs

دانلود پایان نامه